Foto Tony Webster / Flickr

Bhaskar Sunkara : “Campagne van Bernie Sanders is overwinning voor hele linkerzijde”

auteur: 

han Soete

Bhaskar Sunkara (1989) is de oprichter van het Amerikaanse mediaproject Jacobin. Het marxistisch geïnspireerde project heeft een website en geeft een driemaandelijks tijdschrift uit. We spraken met Sunkara over de betekenis van Bernie Sanders en de uitdagingen voor links in de VS.

Bij ons was er nogal wat verbazing en zelfs ongeloof over het succes van de campagne van de linkse presidentskandidaat Bernie Sanders. Hoe verklaart u dat succes?

Bhaskar Sunkara. De jongere generaties associëren socialisme veel minder met het oude oostblok, ze stellen zich vooral vragen bij de huidige samenleving. De rechterzijde voert al jaren campagne met een anticommunistisch verhaal. Ze hebben dat gebruikt tegen Obama, tegen de gezondheidszorg, tegen nagenoeg elk progressief idee. Daardoor is dat antisocialisme haast betekenisloos geworden.   

Uit studies blijkt ondertussen dat er bij jongeren tussen 18 en 30 meer steun is voor het socialisme dan voor het kapitalisme. Jongeren associëren socialisme met welvaartstaat, zekerheid, stabiliteit. Kapitalisme associëren ze met hun eigen realiteit: werkloosheid, nepjobs, studentenleningen, stilstand. 

Het overheersende discours zegt dat succes en falen individuele kwesties zijn. Sanders heeft van een aantal problemen terug maatschappelijke problemen gemaakt, die vragen om collectieve oplossingen. Jongeren aanvaarden niet dat het hun schuld is dat ze minstens 125.000 dollar moeten neertellen om te kunnen studeren.  

Eigenlijk is het heel normaal dat mensen op zoek gaan naar alternatieven, Er is een materiële basis, een realiteit die de boodschap van Sanders kon laat doordringen en bij een brede laag doet aanslaan.

Zo vanzelfprekend is dat toch niet? In onze media wordt Sanders zelfs een beetje op gelijke voet gezet met Donald Trump. Beiden zouden campagne voeren tegen het establishment en teren op de haat tegen de elite.

Bhaskar Sunkara. Daar zit natuurlijk een zekere waarheid in. Er waren maar twee kandidaten die tijdens hun campagne ingingen op de kwaadheid die heerst bij een brede laag van de bevolking. Trump keert die kwaadheid tegen immigranten en andere zondebokken. Sanders daarentegen keerde de woede tegen bankiers, miljardairs, de supperijken … Zij zijn de kern van het probleem. 

Foto Gregfallis.com

Trump speelt op de Amerikaanse indentiteit en schuwt het openlijk racisme niet, terwijl Sanders vooral de sociaaleconomische thema’s centraal plaatste. Er zijn mensen die zeggen dat Clinton en Trump op het economisch vlak nauwelijk verschillen en dat ze daarom allebei inzetten op identeit.

Bhaskar Sunkara. Dat is wat kort door de bocht. Het is zeker waar dat de Democratische partij de laatste decennia geen economische oplossingen of alternatieven geboden heeft. In het beste geval beloofde de meest linkse vleugel hier en daar nog wat in de marge. Zolang sociale inclusie en rechten van minderheden niet in de weg staan van de elite, zijn er merkbare verschillen. Een Democratische regering is niet zo conservatief als een Republikeinse, omdat ze sociale inclusie beloven en hier en daar ook symbolisch iets doen tegen racisme. Je kan niet zomaar zeggen dat Trump en Clinton voor een zelfde soort bestuur of economich beleid zouden staan. 

Trump is een excentrieke figuur, maar zijn politieke en electorale basis is wel de klassieke Republikeinse achterban. Als hij verkozen wordt, zal hij in parlement en senaat moeten samenwerken met de rest van de Republikeinse partij. Dat zal leiden tot een nog verder doorgedreven neoliberaal beleid. Clinton heeft dan weer de steun van de belangrijkste spelers uit de banksector en de bedrijfswereld. Haar beleid zal dus niet zo veel verschillen van dat van Trump. Clinton heeft echter toegevingen moeten doen door de discussie binnen de Democratische partij en de druk van vakbonden en sociale bewegingen. Het is dus zeker zo dat er grote gelijkenissen zouden zijn tussen Trump en Clinton, maar onder Trump zou het allemaal veel scherper, harder en gemener zijn.

Er was ook aan de linkzerzijde kritiek op de campagne van Sanders.

Bhaskar Sunkara. Sommige mensen vonden dat ze niet antiracistisch genoeg was, andere vonden dat hij het te weinig opnam voor de holebi’s. Maar ik vind die kritieken meestal zeer vaag. Als je het programma van Sanders erbij neemt, dan blijkt dat hij daar wel allemaal mee bezig is. Sanders voert campagne tegen het politiegeweld, in zijn programma heeft hij het over gelijke lonen. Sanders slaagde er in de werkende mensen als geheel te benaderen. Hij pleit voor een werlvaartstaat, dat zou een goede zaak zijn voor alle werkende mensen, ook alle minderheden.  

De kritieken op Sanders kwamen dikwijls van mensen uit het Clinton-kamp, mensen die een linkse woordenschat hanteren over specifieke thema’s. 

Natuurlijk valt er ook veel aan te merken op het programma van Sanders, we zouden onder kameraden een fiks debat kunnen opzetten over heel wat programmapunten. Maar volgens mij staat het buiten kijf dat Sanders de steun van de linkerzijde verdiende. Een kandidaat die zichzelf omschrijft als een socialist, in een land waar we de afgelopen decennia amper sociale strijd hebben gezien. Het is gewoon gezond verstand om Sanders te steunen.

Wat was de rol van de vakbonden in de campagne van Bernie Sanders?

Bhaskar Sunkara. Dat is niet zo’n eenduidig verhaal. Je moet weten dat de vakbonden in de VS zeer bureaucratisch zijn. De meesten hebben van bij het prille begin hun steun gegeven aan Clinton. Voor hen was dat vanzelfsprekend, omdat ze denken zo in een goed blaadje te staan bij de toekomstige president. Die steun van de vakbonden aan Clinton maakte wel duidelijk dat er een probleem van democratie is bij de vakbonden.  Naarmate de campagne vorderde, werd immers duidelijk dat de meeste van hun leden stemden voor Sanders, velen voerden ook campagne voor hem. Er zijn natuurlijk ook vakbonden die de campagne van Sanders gesteund hebben, bijvoorbeeld die van de postmannen. 

Toch slaagde Sanders er in om een brede laag van de werkende klasse aan te spreken.

Bhaskar Sunkara. Dat is waar. Maar je moet goed begrijpen dat de werkende klasse nooit is overgelopen naar de Republikeinse partij, ze is gewoon gestopt met deel te nemen aan de verkiezingen. Het is echt fout om te denken dat de meerderheid van de blanke werkende klasse rechts, superracistisch en Republikeins zou zijn. Dat beeld klopt niet, net zoals je dat nu in het Verenigd Koninkrijk hebt kunnen zien. Doordat de Democraten de werkende klasse in de steek liet, is die klasse gewoon gestopt met te gaan stemmen. Sanders kon die laag terug activeren en betrekken bij het politieke debat. 

Foto Steve Baker / Flickr

Wij konden de campagne hier volgen via de sociale media, en dat was soms echt wel indrukwekkend.

Bhaskar Sunkara. Sociale media hebben een zeer grote impact gehad.  Maar een deel van de mensen was ook te zeer op die sociale media gericht en verloor daardoor uit het oog dat een kiescampagne gewonnen wordt door van deur tot deur te gaan, door een goede inplanting te hebben. Je mag nog zulke goede video’s hebben op Facebook, dat is niet genoeg. 

Maar het feit dat meer dan 13 miljoen mensen op hem stemden, is toch ongeloofelijk? Dat wil toch zeggen dat er een enorm organisatorisch potentieel moet zijn?

Bhaskar Sunkara. Het feit dat een socialistisch senator uit Vermont, die niet eens lid was van de Democratische partij, het in 23 staten won van Clinton en in totaal 43% van de stemmen behaalde, is zonder meer opmerkelijk. Dat moeten we echt claimen als een overwinning voor de gehele linkerzijde.

Een van de redenen waarom de campagne van Sanders het zo moeilijk had in het zuiden, voornamelijk bij Afro-Amerikaanse stemmers, was het gebrek aan infrastuctuur, relaties met sociale bewegingen.

De campagne onstond echt uit het niets, ze hadden niet eens voltijdse krachten om te beginnen. Er was geen geld. Ze is gaandeweg gegroeid.  

Er is nu wat ontgoocheling bij sommige mensen omdat Sanders oproept om voor Clinton te stemmen. Hoe ziet u dat?

Bhaskar Sunkara. Ik ben het ook niet eens met die oproep van Sanders, maar het is wel zo dat Sanders altijd heeft gezegd dat hij Clinton zou steunen. Sanders vreest ook dat het onder Trump onmogelijk zal worden om sociaal verzet te organiseren. Onder Clinton denkt hij dat het moeilijk maar mogelijk zal zijn om door sociale beweging en strijd op het beleid te wegen. 

Je moet die bocht van Sanders niet zien als een soort langetermijnalliantie, maar eerder als een tactische keuze op korte termijn. Je kan het vergelijken met linkse politici die in Frankrijk oproepen om voor een centrumkandidaat te stemmen om te vermijden dan het Front National aan de macht zou komen. Je moet dat zien als een tactische keuze die het gevolg is van ons kiessysteem. 

Ik ben het niet eens met die beslissing van Sanders omdat een van zijn belangrijke verwezenlijkingen is dat hij een gezicht en identiteit geeft aan de linkse oppositie tegen het neoliberalisme. De campagne ging over herverdeling van rijkdom en werd gevoerd door iemand die zich socialist noemt. We moeten die identiteit beschermen en koesteren, ze gebruiken als basis om een socialere politiek te ontwikkelen. Ik heb in deze geen illusies in Clinton of andere kandidaten en juist daarom denk ik dat het een slecht idee is de beweging die Sanders op gang bracht te laten verdrinken in de campagne van Hilary Clinton. 

Wat vindt u dan dat er nu moet gebeuren?

Bhaskar Sunkara. We moeten nu de meest gepolitiseerde en militante krachten uit de campagne proberen te organiseren in de linkse netwerken en sociale bewegingen, weg van het electorale werk. In de VS denken veel mensen dat politiek om de vier jaar campagne voeren is. We moeten dus mensen overtuigen dat politiek meer is dan verkiezingen en hen winnen voor het werk op lange termijn. Dat is nu van levensbelang voor de linkerzijde in de VS. 

Hoe verklaart u het succes van uw medium Jacobin? Ik las in de New York Times een interview met u. Dat is toch zonder meer opmerkelijk?

Bhaskar Sunkara. Jacobin doet het zeer goed. Deels is dat te wijten aan het dominante liberale discours dat links verkettert maar zelf geen enkel perspectief te bieden heeft. Er is daardoor ook geen serieus intellectueel debat, en dus gaan mensen op zoek. Veel jongeren vinden de ideëen op Jacobin heel vanzelfsprekend als basis voor gesprek of debat, ze vinden dat zeer legitiem. Dat geeft aan dat er terug ruimte is voor linkse ideëen. 

Maar die ruimte is er al sinds de jaren 2000, van bij het onstaan van de andersglobaliseringsbeweging, Occupy en media als Democracy Now. Maar Jacobin gaat door zich te beroepen op het marxisme toch nog een stapje verder?

Bhaskar Sunkara. Ik denk dat in die andersglobaliseringsbeweging en doorheen al die jaren van actie en strijd een aantal mensen de waarde van klassieke socialistische ideëen terug naar waarde zijn gaan schatten. Men greep terug naar het meer klassieke marxistiche denkkader omdat het gewoon logisch leek en meer perspectief biedt. 

Wij ontdekten de klassenanalyse, namen dat serieus en vonden dat een denkkader waarmee we aan de slag konden. Met de website bereiken we 800.000 mensen en met het magazine zo’n 20.000 lezers. Maar we moeten natuurlijk met onze voeten op de grond blijven en niet denken dat we al die lezers gewonnen hebben voor het marxisme.  

Sanders sprak nochtans altijd over de “politieke revolutie” die hij met zijn campagne op gang wilde brengen.

Bhaskar Sunkara. Dat is wel een beetje een vaag concept. Maar het geeft wel aan dat er een brede groep van mensen is die we kunnen aanspreken met socialistische ideëen en dat we die kunnen winnen om de linkerzijde te vervoegen. 

Bhaskar Sunkara op ManiFiesta

Bhaskar Sunkara is op ManiFiesta een van de sprekers op het debat over de Amerikaanse verkiezingen. Met verder nog Walter Benn Michaels (Amerikaans professor en auteur) en Mark Dudzic (advocaat van de Amerikaanse vakbondsbeweging). Han Soete (hoofdredacteur Solidair) modereert het debat. 

Zondag 18 september om 13 uur.

Op zaterdag 17 september om 11 u. heeft hij het ook over marxisme in de VS. 

Dit artikel komt uit het maandblad Solidair van september 2016Abonnement.

Commentaar toevoegen