Op 13 juni 2012 protesteerde de sociaal-artistieke sector tegen de besparingen van toenmalig minister van Cultuur Schauvliege. (Foto DeWereldMorgen)

Bourgeois I, een besparingsregering die veel woede en weerstand opwekt

Meer dan 8 miljard euro gaat de Vlaamse regering de komende vijf jaar besparen. En dat zal de Vlaming voelen. “De Vlaamse regering zoekt haar besparingen heel eenzijdig bij de gezinnen, de verenigingen, de sociaal zwakkeren, de senioren, de studenten…”

Vorig weekend pakte de krant De Morgen uit met exacte cijfers over hoeveel de Vlaamse regering gaat besparen. Bourgeois I gaat het geld vooral zoeken bij de overheidsdiensten en het middenveld, maar ook onderwijs, zorg, kinderopvang… worden niet gespaard.

Wij legden ons oor te luisteren bij enkele middenveldorganisaties.

“Dat de zorgverzekering van 25 naar 40 euro wordt opgetrokken, dat het inschrijvingsgeld voor de universiteiten en hogescholen stijgt, dat de kinderopvang vooral voor gezinnen met de laagste inkomens duurder wordt… Zo kan ik nog een reeks maatregelen opnoemen waarvan wij gaan steigeren. Het maakt duidelijk dat de Vlaamse regering haar besparingen heel eenzijdig zoekt bij de gezinnen, de verenigingen, de sociaal zwakkeren, de senioren, de studenten…”, begint Greg Verhoeven van de studiedienst van het Vlaams ABVV. Al houdt hij wat acties betreft nog een slag om de arm: “Na de felle reacties van de voorbije weken gaan de verschillende ministers in hun beleidsbrieven de maatregelen waarschijnlijk hier en daar nog wat bijschaven. Maar dan nog, het blijft een besparingsregering die haar focus heel eenzijdig legt bij de zwakkeren.”

Ook bij het ACW – sinds kort beweging.net, de koepel van christelijke organisaties gaande van de christelijke mutualiteit CM tot de vrouwenorganisatie Femma en de vakbond ACV – is het ongenoegen fors toegenomen sinds de concrete cijfers begin augustus uitlekten. Dat de regering het mes zet in het ambtenarenapparaat “wil ook zeggen dat Kind en Gezin en bijvoorbeeld de VDAB het met minder mensen moeten doen”, reageert Luc Hamelinck, voorzitter van ACV Openbare Diensten. Hij ziet in de besparingsplannen één constante: de overheid bespaart, terwijl de burger zelf mee opdraait voor de extra kosten. De inclusieve maatschappij waar het ACW van droomt, komt zo op de helling.  

“Miljonairs ontspringen de dans”

Ook bij de ACOD zijn ze niet mals voor Bourgeois I. Luc Vandenhoeck (VRT) hekelt dat “de regering van Verandering, Vertrouwen en Verbinden vooral stappen verder zet in de slechte richting die de vorige (van CD&V, sp.a en N-VA) was ingeslagen: ook zij breekt in in de lopende Beheersovereenkomst van de VRT. De VRT moet opnieuw 27 miljoen besparen, terwijl de omroep in 2010 en 2011 al 20 en 30 miljoen heeft ingeleverd. “Hier valt niet meer te besparen, wij willen juist weg van de besparingsdruk en er zeker niet nog dieper in wegzinken”, zegt Luc Vandenhoeck. Hij hekelt dat de regering maar naar één kant kijkt: “België is het land met het grootst aantal euromiljonairs per inwoner zijn en waar multinationals bijna geen belasting betalen en waar een vermogensbelasting onbespreekbaar is. 1% van de Belgen bezit 17% van de totale vermogens en zij ontspringen de dans.”

“Ontbinding in plaats van verbinding”

Het Vlaams verenigingsnetwerk “de Verenigde Verenigingen” reageerde in een persbericht verontrust op mogelijke besparingen voor verenigingen en sociale organisaties. 203,7 miljoen euro zou op jaarbasis moeten bespaard worden bij verenigingen en organisaties. Over de hele legislatuur meer dan 1 miljard. “De voorbije jaren werd het verenigingsleven reeds meermaals getroffen door besparingen. Extra ingrepen zouden onherstelbaar diep snijden. Deze Vlaamse regering stelde zich tot ambitie om onder meer via verenigingen te Verbinden. Besparingen zouden wel eens tot Ontbinding in plaats van Verbinding kunnen leiden”, aldus Danny Jacobs, voorzitter van ‘de Verenigde verenigingen’. 

Volgens ‘de Verenigde Verenigingen’ is het besparingsballonnetje ook een nieuwe veruiterlijking van een bredere tendens tot verharding in onze samenleving. “Alles wat mensen verbindt, samenbrengt en solidair maakt, dreigt onder druk te komen staan. Enkel ondernemingen krijgen onvoorwaardelijk zuurstof, terwijl verenigingen en zogenaamd zachte sectoren dreigen geviseerd te worden. De focus verschuift naar zelfredzaamheid, eigen verantwoordelijkheid en schuld aan eigen falen. Besparingen in het verenigingsleven dreigen een volgende stap in die zorgwekkende evolutie te vormen.”

Luc Muylaert van theaterfestival Theater aan Zee vind het nog te vroeg om te reageren. Hij wil de nieuwe Vlaamse minister van Cultuur nog enig respijt geven. Al is hij wel geschrokken van het gigantische bedrag dat circuleert. “Als dat moet worden bespaard op de budgetten die nu beschikbaar zijn, dan blijft er amper iets over. Dan wordt dat een kaalslag, zoals er in Nederland een paar jaar geleden een geweest is.”

“Al zwaar in de klappen gedeeld”

Dirk Verbist, directeur van FOV, de Federatie sociaal-cultureel werk, krijgt dezer dagen veel telefoontjes van organisaties die ongerust zijn. “Het sociaal-cultureel middenveld heeft de afgelopen legislatuur al zwaar in de klappen moeten delen. Sommige organisaties hebben toen al 30% van hun subsidies kwijtgespeeld, wat al geleid heeft tot afdankingen en schrapping van activiteiten. Wij zitten dus absoluut niet te wachten op een bijkomende besparing.”

“Onze sector maakt maar 0,2% van de Vlaamse begroting uit”, gaat Verbist verder. “Hierop ingrijpen betekent geen noemenswaardige winst voor de Vlaamse begroting, maar er gaat wel een enorm potentieel aan maatschappelijk engagement verloren. De subsidies die onze sector krijgt, dienen ook niet om dividenden uit te keren. Ze worden direct geïnvesteerd in de werking. Dat betekent dat elke vermindering van inkomsten tot ontslagen zal leiden. Iedereen werkt op het scherp van de snee. De verenigingen potten hun geld niet op, ze investeren terug in de samenleving.”

De sociaal-culturele sector is alvast niet van plan mogelijke besparingen lijdzaam te ondergaan. “Als de regering opnieuw de hakbijl boven haalt, gaan wij daar een stevig antwoord geven.” 

Ook de Gezinsbond reageert ongerust op wat de Vlaamse regering qua bezuinigingen in de pijplijn zitten heeft. Eerder werd al bekend dat er gesnoeid wordt in de kinderbijslag, nu zou ook de kinderopvang fors duurder worden. Vooral de verhoging van het minimumtarief voor kansarme gezinnen baart de Gezinsbond grote zorgen. De minimumbijdrage voor de ouders wordt opgetrokken van 1,56 euro naar 5 euro per dag. “Dat minimumtarief is het tarief dat gezinnen die in een moeilijke en kwetsbare positie zitten, moeten betalen”, legt Manu Keirse van de Gezinsbond uit. “De verhoging vinden we dan ook moeilijk aanvaardbaar.”

“Nu al moeite om studies te betalen”

De Vlaamse regering viseert ook studenten door onder andere het inschrijvingsgeld voor het hoger onderwijs te verhogen. De stijging van ongeveer 200 euro per jaar waarvan sprake zou zogezegd nauwelijks effect hebben op de toegankelijkheid van het hoger onderwijs. “Nochtans hebben heel wat mensen vandaag al moeite om hun studies te betalen”, aldus Nele Van Parys, verantwoordelijke voor onderwijsthema’s voor Comac, de jongerenbeweging van de PVDA. “En in deze periode van crisis zijn dat zeker niet alleen de allerzwaksten. Een paar honderd euro per jaar méér ophoesten zal voor een kleine elite misschien geen probleem zijn, maar al wie niet tot die elite behoort, zal wel diep in de portemonnee moeten tasten.”

‘G​oedkope’ studieleningen zijn geen alternatief, maar strooien eerder zout op de wonde. Iemand nog voor hij is afgestudeerd opzadelen met een zware schuldenlast versterkt net de ongelijkheid. Zeker als je weet dat de jongerenwerkloosheid 20% bedraagt. “En de jongeren die op die manier hun leven zullen moeten beginnen zijn net diegenen uit sociaal zwakkere milieus”, aldus Van Parys. “Als je rijke ouders hebt, hoef je je geen zorgen te maken over studiegelden, leningen of afbetalingen. Dit voorstel werkt de sociale ongelijkheid in het onderwijs niet weg maar verdiept ze nog.”

“Het water staat ons aan de lippen”

De jeugdbewegingen houden het hart vast als ze de schaar van de Vlaamse regering zien komen. Ze doen hun uiterste best om hun werking zo laagdrempelig mogelijk te houden, zodat alle jongeren, uit alle lagen van de bevolking, kunnen participeren. De besparingsplannen die vandaag op tafel liggen, zijn dan ook een ferme kaakslag in hun gezicht. De organisaties uiten hun bezorgdheid in de media.  

“Het water staat ons aan de lippen. Hoger lidgeld is de laatste optie, we willen voor iedereen toegankelijk zijn. Het is bijzonder jammer dat de nieuwe regering er niet voor kiest om in de jeugd te investeren”, zegt Leen Van Vaerenberg van Chirojeugd Vlaanderen in De Morgen.ok Christophe Lambrechts van Scouts en Gidsen Vlaanderen vindt dat er al “veel beknibbeld” is op jeugdwerk. De besparingen van de nieuwe Vlaamse regering zullen het lidgeld misschien nog verder doen stijgen, vreest hij. “Het water staat ons aan de lippen”, treedt Van Vaerenbergh hem daarin bij. 

Scouts en Gidsen Vlaanderen vreest dat het lidgeld omhoog moet. Een maatregel waar natuurlijk allereerst de jongeren uit minder gegoede gezinnen de dupe van zijn. Zo zegt Christophe Lambrechts in De Standaard: “De nieuwe Vlaamse regering kiest volgens haar regeerakkoord voor verbinden, maar toch voert ze een drooglegging van de sociale groepen in. Dat lijkt ons tegenstrijdig.” Bij KSJ-KSA-VKSJ wil men niet raken aan het lidgeld, maar hoogstwaarschijnlijk zal hun dienstverlening klappen moeten incasseren.

“De Vlaamse Inleveringsregering heeft de mond vol over zuurstof voor de ondernemers, en is daarvoor bereid de zuurstof uit de rest van de samenleving weg te zuigen”, reageert PVDA-voorzitter Peter Mertens. “Verenigingsleven, kinderopvang, cultuur, woonzorgcentra, mobiliteit, publieke dienstverlening, sociale woningbouw moeten wijken voor een nieuwe golf van neoliberale agressie. Maar ondertussen rommelt het in de buik van de samenleving, tot de vulkaan openbarst.”

Hij postte op zijn Facebookpagina een opvallende bedenking over de besparingen, die hij plaatst tegenover het lage belastingtarief van miljardairs als Bernard Arnault:

“Ik weet het, het past niet in het politiek correcte denken van vandaag. Ik weet het, het zijn verschillende bevoegdheidsniveaus. Ik weet het, het is maar een vergelijking, maar toch… Als één iemand zijn wettelijke belastingtarief zou betalen zonder achterpoortjes, betaalde hij jaarlijks 113 miljoen euro in plaats van 5 miljoen euro. Op vijf jaar tijd zou de schatkist 540 miljoen euro rijker zijn, gewoon wanneer één iemand het officiële tarief zou betalen. Dan zouden er géén besparingen nodig zijn bij De Lijn (30 miljoen), bij de VRT (105 miljoen), in de kinderbijslag (175 miljoen), bij de kinderopvang (133 miljoen) en in de woonzorgcentra (110 miljoen). Geen enkele van die besparingen zou nodig zijn wanneer Bernard Arnault 33,99% belastingen zou betalen, in plaats van de huidige 1,5%. Ik weet het, het is maar een vergelijking, maar toch.”