Foto Alan Cleaver/Flickr

Btw-verhogingen en indexsprong : een explosieve cocktail voor de koopkracht

Volgens de regering heeft de indexsprong in 2015 praktisch geen gevolgen voor onze lonen. Ze gaat namelijk uit van een nulinflatie. Maar intussen wordt de kans steeds groter dat er een btw-verhoging. Laat een dergelijke verhoging nu precies rechtstreeks effect hebben voor een stijging van de inflatie! We hebben dat zien gebeuren in Nederland. Met als gevolg een onmiddellijk loonverlies voor de miljoenen werknemers in ons land. Enige uitleg.

Het Planbureau gaat uit van een nulinflatie dit jaar (-0,1%). Dat wekt de indruk dat de indexsprong in 2015 geen invloed zal hebben op onze lonen. Dat beweren de regering en de werkgeversorganisaties. Waarom je dan nog vastbijten in verzet tegen een indexsprong? De lonen zouden toch niet stijgen… zelfs als het principe van loonindexering gevrijwaard bleef.

We kunnen die vraag natuurlijk gemakkelijk omkeren: waarom dan zo hardnekkig vasthouden aan die indexsprong als die het patronaat toch niets oplevert? Is het dan misschien zuiver een ideologische maatregel? Niet meteen. Vandaag is de inflatie heel laag, praktisch nul. Maar er is geen enkel economisch scenario dat uitgaat van een nulinflatie voor de komende drie jaar. Nu al komen verschillende sectoren die werken met een systeem van een spilindex (waaronder de openbare diensten), aardig dicht in de buurt van een overschrijding van die spilindex. Een lage inflatie volstaat al om die werknemers onmiddellijk van 2% loonsverhoging te beroven. Of die indexsprong er nu komt in 2015, 2016 of 2017, hij komt er vroeg of laat en dan zijn alle werknemers in dit land voor goed 2% van hun loon kwijt. Maar er is meer. De indexsprong zou er wel eens veel sneller kunnen komen dan we denken.

Het voorbeeld van Nederland, een goede waarschuwing…

De hele redenering die uitgaat van een zeer lage of een nulinflatie vergeet een belangrijk ding, namelijk dat dergelijke voorspellingen uiterst broos zijn. Het volstaat dat een van de parameters van de evolutie van de prijzen wijzigt om te maken dat al die voorspellingen plotsklaps en drastisch herzien moeten worden. Een van die parameters is… de btw-tarieven. Die worden meegenomen in de berekening van de evolutie van de prijzen. In Nederland was er in 2012 een verhoging van 2% van het gewone btw-tarief. Wat zagen we? Die btw-verhoging leidden onmiddellijk tot een inflatie van 3,2% in plaats van de aangekondigde 1,7%. Het Instituut voor de Statistiek geeft het toe: als de inflatie in Nederland in 2013 een van de hoogste was van de eurozone, dan “komt dat in ruime mate door de btw-verhoging”.1 Met andere woorden, een verhoging van de btw met 2% was een van de belangrijkste oorzaken van een stijging van de inflatie met 1,5%.

Inflatie, het effect van product gerelateerde taksen en andere prijsveranderingen, januari 2013.

  • De blauwe kleur wijst op het effect van de btw-verhoging op de inflatie

  • De mobiele jaarlijkse inflatie vergelijkt de prijzen in maand 1 van het jaar t met de prijzen in maand 1 van het jaar t-1.

Indexsprong om effect van btw-verhoging te neutraliseren

De regering heeft voorzien dat ze de patroons in 2016 nog een cadeau geeft van 960 miljoen door nieuwe verlagingen van de sociale werkgeversbijdragen. Het gaat om de uitvoering van een beslissing van de vorige regering (onder Di Rupo). Een enorm cadeau, vooral in tijden van beperkte overheidsmiddelen. Dat leidt nog maar eens tot een vermindering van de inkomsten voor de sociale zekerheid. En daar moet de regering dus een compensatie voor vinden. Als ze dat niet doet, bestaat het risico dat het begrotingstekort weer oploopt en de overheidsschuld zwaarder wordt.

Een van pistes die men nu naar voren schuift om dit cadeau te betalen, is een btw-verhoging. Dat is de betekenis van uitspraken van minister van Financiën Johan Van Overtveldt over de ‘taxshift’ waar iedereen zit op te wachten. Volgens hem moet die “allereerst de lasten op arbeid verlichten door deze te verschuiven naar de consumptie, via de btw”. Vermits btw-verhogingen meegenomen worden in de berekening van de inflatie, zouden normaal gezien de lonen worden aangepast via het mechanisme van de automatische loonindexering. Dat zou dan als gevolg hebben dat het cadeau voor de bedrijven ineens veel minder zou worden door de indexaanpassing van de lonen. Om dat cadeau groot te houden moet de invloed van de btw op de lonen geneutraliseerd worden. En dat doen ze dus door opschorting van die indexering voor de hele termijn dat die btw-verhogingen een effect hebben op de stijging van de inflatie. Resultaat: de werknemers dragen de gevolgen door een daling van hun koopkracht.

Dergelijke compensatie voor de verlaging van de sociale werkgeversbijdragen door een btw-verhoging waarvan het effect op de lonen geneutraliseerd wordt door een indexsprong is in feite een gekend mechanisme: de Franse regering onder Sarkozy noemde dat indertijd de “sociale” btw. Een bedrieglijke benaming die haar oorsprong vindt in het feit dat het bedoeling was om met de overschotten van de btw de kas van de sociale zekerheid te spijzen. Als je weet waartoe dit mechanisme in feite leidt, zouden we het beter de “patronale” btw noemen.

Een strategie in twee fases om het sociaal verzet in bedwang te houden?

Het lijkt erop dat de huidige regering gekozen heeft voor een tactiek in twee fases om het verzet tegen die patronale btw in de kiem te smoren. Eerst kondigt ze een indexsprong aan. En ze slooft zich uit om de invloed daarvan te minimaliseren op basis van voorspellingen over een lage inflatie.

Pas in een tweede fase kondigt ze aan dat ze van plan is de btw te verhogen wat onmiddellijk leidt tot een herziening van de verwachte inflatie naar boven toe. Dit onthult de reële impact van de hele operatie: de lonen volgen die inflatie niet en dat leidt tot een onmiddellijk verlies aan koopkracht voor de werknemers in 2015.

Conclusies

De indexsprong is dus hoegenaamd niet een louter ideologische maatregel zonder werkelijk gevolg. Voor de bedrijven is die zelfs bijzonder winstgevend. Eenmaal op kruissnelheid gaat die in totaal op jaarbasis bijna 3 miljard opbrengen. En het zou wel eens kunnen dat we al heel snel op die kruissnelheid zitten als die aangekondigde btw-verhogingen er echt komen.

We zien dat de indexsprong deel uit maakt van een meer globaal mechanisme met de bedoeling de daling van de arbeidskosten te financieren door een verlaging van ons loon.

Het mag dan misschien niet zo lijken, ook in 2015 is behoud van de loonindexering meer dan ooit noodzakelijk voor het behoud van de koopkracht van de werknemers.

De PVDA protesteert tegen dit hele manoeuvre. “Het toont nog maar eens dat de regering vooral haar best doet voor de 1% rijksten van onze bevolking”, stelt Benjamin Pestieau, PVDA-verantwoordelijke voor het dossier over de lonen. “Wat men ook moge beweren, de koopkracht van de overgrote meerderheid van de bevolking wordt ernstig aangetast door deze maatregelen.”

De PVDA is van mening dat de indexsprong en de aangekondigde btw-verhoging niet alleen sociaal onrechtvaardig zijn, maar ook schade berokkenen aan onze economie. “Onze maatschappij heeft niet minder loon en meer btw nodig, maar wel koopkracht. Goed beschermde koopkracht kan de gezinnen en de consumptie wat meer zuurstof geven”, aldus nog Benjamin Pestieau.

________________________

1http://www.cbs.nl/en-GB/menu/themas/dossiers/eu/publicaties/archief/2013/2013-3804-wm.htm