Foto Solidair, Salim Hellalet

De “nieuwkomersverklaring”, zegen of vloek voor integratie en mensenrechten?

auteur: 

Ivo Flachet

Nieuwkomers in ons land zullen voortaan moeten verklaren dat ze wetten, normen en waarden zoals de gelijkheid tussen man en vrouw respecteren. Dat nieuwkomers integreren in onze maatschappij is vanzelfsprekend heel belangrijk. Maar draagt zo’n nieuwkomersverklaring daartoe bij? Ivo Flachet, justitiespecialist bij PVDA, reageert.

De federale regering verklaarde gisteren dat ze een “nieuwkomersverklaring” gaat invoeren. Mensen die langer dan 3 maanden in ons land willen verblijven, zullen een verklaring moeten ondertekenen waarin ze “bepaalde rechten, plichten, vrijheden en waarden” erkennen. Zoals de vrijheid van meningsuiting, van godsdienst, het respect voor seksuele geaardheid en de gelijkheid tussen man en vrouw.
Wie die de verklaring niet ondertekent, kan geen verblijfsaanvraag indienen. Wie zich niet aan de verklaring houdt, riskeert het verblijfsrecht te verliezen.

Staatssecretaris Francken (N-VA) klopte zich meteen op de borst: “Wie niet integreert, moet terug. Wie geen ‘redelijke inspanning’ levert om zich te integreren, kan bij de eerstvolgende verlenging zijn verblijfsrecht verliezen.”
De regeling is niet van toepassing op EU-burgers, studenten en vluchtelingen. In de praktijk zal het vooral gaan over mensen die naar België willen komen op basis van het recht op gezinshereniging. Dat recht is nu al aan vrij zware voorwaarden onderworpen en kan steeds ingetrokken worden.

De vraag is dus: wat moet zo’n “nieuwkomersverklaring” opleveren? Draagt zo’n maatregel bij aan een goede integratie van nieuwkomers? Is het een zegen voor het respect voor de mensenrechten in België? Of knelt de schoen toch ergens?

Nefast voor integratie en samenlevingsopbouw

Integratie is essentieel, ook voor nieuwkomers zelf. Want de meeste nieuwkomers hopen natuurlijk, net als de Belgische bevolking, op een goede school voor hun kinderen, op degelijk betaald werk en een rijk sociaal leven.
Tegelijk is het een feit dat sommige groepen hun plaats niet vinden in onze maatschappij. Niet enkel nieuwkomers trouwens.

Maar zal de “nieuwkomersverklaring” bijdragen tot integratie of juist omgekeerd? Zal hierdoor ook maar één homoseksueel beschermd worden tegen anti-homogeweld? Zal hierdoor één vrouw minder het slachtoffer worden van huiselijk geweld?

Huiselijk geweld tegen vrouwen of discriminatie van homoseksuelen is alvast niet het ‘alleenrecht’ van “nieuwkomers”. Het zijn maatschappelijke problemen die bij alle lagen van de bevolking voorkomen en waartegen in heel de samenleving moet opgetreden worden. Kordaat, zorgvuldig en overtuigend.

Je lost deze problemen niet op door mensen een verklaring te laten ondertekenen. Integendeel. Nieuwkomers die moeten tekenen, voelen zich meteen geviseerd omdat de verklaring suggereert dat een nieuwkomer zich niet kan vinden in deze rechten. Of ‘onze’ waarden niet kan delen.

De Belgische bevolking krijgt dan weer ‘bevestigd’ dat iedere migrant anders denkt en handelt dan “wij”. De tekst bulkt van de vooroordelen. Goed voor nog meer vooroordelen en verdeeldheid.

De federale regering stigmatiseert mensen die geen “Europees waardenkader” hebben (wat dat ook moge zijn) en insinueert vervolgens dat deze mensen er een probleem mee hebben om de mensenrechten te respecteren, goed voor hun kinderen te zorgen, te werken voor hun inkomen, hun vrouw gelijkwaardig te behandelen enz.

Het doel van deze wetswijziging lijkt daarom eerder het stigmatiseren van nieuwkomers in plaats van te werken aan een warme en open samenleving.

Didier Vanderslycke van Orbit vzw, een sociaal-culturele beweging die zich bezighoudt met diversiteit en migratie: “Deze nieuwkomersverklaring is een eenzijdige tekst die de negatieve beeldvorming over vreemdelingen versterkt. Ze legitimeert allerlei vooroordelen over nieuwkomers en betekent in die zin een terugkeer naar de visie uit het verleden over ‘wij’ versus ‘de vreemdeling’. Op die manier doe je niet aan samenlevingsopbouw.”

Migranten stigmatiseren

"Iedereen wordt geacht de wet na te leven, migranten ook”, leest de tekst. Deze laatste toevoeging lijkt neutraal maar is dat helemaal niet. Met “migranten ook” zegt men eigenlijk dat migranten doorgaans de wet niet naleven. Dat is stigmatiserend. 

Het is in België verboden te huwen onder de leeftijd van 18. Er is onderwijsplicht voor kinderen. Het is toegelaten dat mannen of vrouwen met elkaar huwen. Men is verplicht om voor zijn kinderen te zorgen. Vrouwen hebben recht op een gelijkwaardige behandeling als mannen. Al die zaken staan in de wet. Iedereen heeft zich daaraan te houden. Daarvoor bestaat een handhavingsrecht én een gerechtelijk systeem. Het is positief om dat kenbaar te maken, aan nieuwkomers én aan de Belgische bevolking, maar dan zonder een bepaalde groep te stigmatiseren. En zonder het niet akkoord zijn met bepaalde rechten te verbinden aan sancties die op zich ingaan tegen fundamentele rechten.

Want laten we wel wezen: er is op veel plaatsen en bij veel mensen discussie over bepaalde opvattingen. Mensen een document laten tekenen dat ze die niet hebben lost weinig op. Wat is de positie van veel mensen in heel Europa over het homohuwelijk? Wat vindt de katholieke kerk daar ook weer al van? Neem oud-aartsbisschop Léonard: "Homoseksualiteit is een niet goed ontwikkelde vorm van menselijke seksualiteit en is niet logisch. Holebi’s kennen een probleem in hun normale psychologische ontwikkeling en dat maakt hen abnormaal." De man noemde aids "immanente rechtvaardigheid". Tegen zijn verklaringen werd een klacht ingediend. Maar hij ging vrijuit, want vrijheid van meningsuiting. En hij had inderdaad het recht dat te denken en ook om het te zeggen.

N-VA: respect voor (sommige) mensenrechten

De “nieuwkomersverklaring” verwijst naar de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens (UVRM) en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). In september 2015 zei N-VA-voorzitter Bart De Wever in dat verband: “Het internationaal recht is een keurslijf dat ons belet om de dingen te doen die ik logisch vind.” Hij stelde dat die rechten zich moeten aanpassen aan ‘een veranderende sociale consensus’, en niet omgekeerd. Als het UVRM en het EVRM rechten bepalen die de N-VA niet liggen, dan is het respect ervoor dus niet zo belangrijk.

Ook de Belgische regering heeft maar een heel gedeeltelijke lezing heeft van de UVRM die ze belangrijk zegt te vinden. Want waarom verwijst de “nieuwkomersverklaring” bijvoorbeeld niet naar deze UVRM-rechten:

  • “Iedereen heeft recht op gelijk loon voor gelijke arbeid.” Interessant toch om weten voor de vele vrouwen, dikwijls van vreemde origine, die in onderbetaalde jobs terecht komen?
  • “Iedereen heeft het recht om vakverenigingen op te richten en zich daarbij aan te sluiten ter bescherming van zijn belangen.” Brengt de regering dat recht liever niet onder de aandacht van de nieuwkomers?
  • “Iedereen heeft recht op rust en op eigen vrije tijd, met inbegrip van een redelijke beperking van de arbeidstijd, en op periodieke vakanties met behoud van loon.” Daar kan onze federale regering wellicht zelf ook wat van leren? 

Staatssecretaris Francken vraagt de naleving van belangrijke fundamentele rechten maar is zelf niet echt de beste leerling in de klas wat betreft respect voor deze rechten. De Dienst Vreemdelingenzaken, waarvoor hij verantwoordelijk is, wordt bijna wekelijks veroordeeld voor schendingen van het EVRM.

Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens is een verdrag dat staten in de eerste plaats verplichtingen oplegt om burgers te beschermen en hun rechten te garanderen. Het dient niet om burgers te bestraffen die het niet eens zouden zijn met bepaalde rechten vervat in het verdrag.

Mensenrechten zijn geen vodje papier

1 Recht op een eerlijk proces

Er is ook een belangrijk democratisch probleem met de “nieuwkomersverklaring”. De federale regering maakt immers de Dienst Vreemdelingenzaken bevoegd om de integratie te beoordelen. Oordeelt die dat er niet voldoende inspanning is gedaan, dan krijgt de nieuwkomer geen verblijfsrecht. Vreemdelingenzaken wordt zo rechter en partij. 

“Mensen die strafbare feiten plegen, moet men toch kunnen uitwijzen?” zullen sommigen opwerpen. In de Vreemdelingenwet van 1980 zijn procedures voorzien voor het intrekken van het verblijfsrecht van mensen die strafbare feiten hebben gepleegd en veroordeeld zijn door een rechter. Tegen hen kan een besluit tot uitwijzing worden genomen. De wet voorziet daarvoor een bijzonder procedure, via de Advies Commissie voor Vreemdelingen. Die bestaat uit een magistraat, een advocaat en iemand uit ngo-wereld. De Commissie evalueert in welke mate iemand een gevaar is voor de openbare orde. Ze weegt de belangen van de persoon en zijn of haar familie af ten opzichte van de belangen van de maatschappij. De Commissie houdt daarbij rekening met de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. De bestaande wetgeving voorziet dus al een procedure om ‘gevaarlijke’ personen terug te sturen naar hun land van oorsprong.

De maatregel van de regering komt er op neer dat Vreemdelingenzaken zich in de plaats mag stellen van een strafrechter en zonder enige procedure een straf kan opleggen (niet-verlenging van verblijfsrecht) aan mensen waarvan de Dienst oordeelt dat ze een houding hebben die niet overeenkomt met de “nieuwkomersverklaring”.

De regering lijkt hiermee te willen profiteren van een klimaat van angst onder de Belgische bevolking om een nieuwe sanctieprocedure op te zetten. Een systeem dat nieuwkomers stigmatiseert, volstrekt illegaal is omdat het gaat om een uitzonderingsrechtbank zonder enige garantie op een eerlijk proces, zonder onafhankelijk rechter, zonder duidelijke criteria en zonder respect voor fundamentele rechten. Het verblijfsrecht intrekken van iemand die in België toekwam op basis van zijn recht op gezinshereniging is een zeer ernstige sanctie.

Het is aan strafrechters en niet ambtenaren om te oordelen over strafbaar gedrag. Het tegendeel organiseren in de wet komt neer op een schending van het vermoeden van onschuld en het recht op een eerlijk proces.

2 “De gedachte is vrij” maar niet voor nieuwkomers?

Het klinkt misschien goed om nieuwkomers te vragen er mee akkoord te gaan dat een huwelijk tussen 2 mannen ok is. Maar dat akkoord afdwingen en het recht op gezinshereniging daar bovendien afhankelijk van maken, is een dubbele schending van het EVRM. Het schendt het recht op een familieleven dat alleen aan strikte beperkingen mag worden onderworpen.

En het schendt ook de vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst. Artikel 9 van het EVRM:

“Eenieder heeft recht op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst; dit recht omvat tevens de vrijheid om van godsdienst of overtuiging te veranderen, alsmede de vrijheid hetzij alleen, hetzij met anderen, zowel in het openbaar als privé om zijn godsdienst te belijden of overtuiging tot uitdrukking te brengen in erediensten, in onderricht, in praktische toepassing ervan en in het onderhouden van geboden en voorschriften.”

België heeft het EVRM ondertekend en het is dus een mensenrecht van iemand om het niet normaal te vinden dat 2 mannen kunnen huwen. Men mag dat misschien niet graag horen maar dat is wel zo. In veel landen van Europa is dat trouwens ook nog absoluut niet evident.
Het is trouwens interessant om even aan te stippen dat Bart De Wever himself maar recent voor het homohuwelijk is. Vroeger vond de N-VA dat het huwelijk een traditioneel recept voor man en vrouw was. De N-VA is recent toegetreden tot de politieke fractie van de Europese conservatieven, waarin voornamelijk homofobe partijen zitten. Hoe zat het ook al weer met die “Westerse waarden”?

Ook artikel 10 van het EVRM stelt niet enkel dat men zijn mening mag uiten maar ook, en zelfs ten eerste dat men “de vrijheid heeft een mening te koesteren” en “de vrijheid om inlichtingen of denkbeelden te ontvangen of te verstrekken, zonder inmenging van enig openbaar gezag en ongeacht grenzen”.

Wil dat zeggen dat jihadi-recruteerders ongestoord hun haatideeën mogen verspreiden in volkswijken? Allerminst. Zowel de Belgische wetgeving als het EVRM verbieden dit expliciet. En terecht. Voor de PVDA is een kordaat optreden tegen dergelijke haatspuiers essentieel. (Lees Zes voorstellen van aanpak van jihadi-recrutering)

Deze artikelen beschermen mensen tegen een overdreven inmenging van staten in wat men al dan niet mag denken en zeggen. De “nieuwkomersverklaring” van de regering is in dat opzicht zelf een schending van het EVRM, juist het verdrag dat de regering meent te beschermen.

3 Recht op eerbiediging van privé-, familie- en gezinsleven

De nieuwkomers waarop de regering het gemunt heeft zijn vooral de mensen die naar België komen in het kader van een gezinshereniging. Dat recht is al aan zware voorwaarden verbonden, in tegenstelling tot wat staatssecretaris Francken daarover zegt. Het is gebaseerd op het recht op een familiaal leven. Het EVRM:  “Eenieder heeft recht op respect voor zijn privé-leven, zijn familie- en gezinsleven, zijn woning en zijn correspondentie.”

Dat recht mag slechts om bijzondere redenen worden ingeperkt. Iemand het recht op gezinshereniging weigeren omdat hij of zij er een mening op nahoudt die niet zou stroken met “bepaalde rechten, plichten, vrijheden en waarden” die in België van toepassing zijn, is op zich een schending van artikel 8 van het EVRM.

Besluit

De “nieuwkomersverklaring” van de federale regering is nefast voor een goede integratie van nieuwkomers en is contraproductief wat betreft een goede samenlevingsopbouw. De extra voorwaarden die het systeem oplegt voor mensen die naar België komen in het kader van een gezinshereniging houden zelf een schending in van de mensenrechten.

De federale regering stigmatiseert hiermee alle nieuwkomers en voert een soort “gedachtenpolitie” in die buiten elke wettelijkheid zou kunnen opereren. Het hele plan is op zich een aanfluiting van de mensenrechten die de regering juist meent hoog in het vaandel te dragen.

De PVDA roept de democratische partijen op dit voorstel van de regering weg te stemmen.

Commentaar toevoegen