Universele mensenrechten worden in twijfel getrokken, het nationalisme komt opnieuw op de agenda, en maatschappelijke tegenkrachten worden aan banden gelegd. (Foto Solidair, Han Soete)

De verontrustende verrechtsing in Vlaanderen

auteur: 

Peter Mertens

Het politieke klimaat in Vlaanderen schuift verontrustend snel naar rechts. Wat vroeger alleen door het Vlaams Blok gezegd werd, is nu vaak bon ton geworden. Universele mensenrechten worden in twijfel getrokken, het nationalisme komt opnieuw op de agenda, en maatschappelijke tegenkrachten worden aan banden gelegd. Het zijn assen van een sluipende fascisering en van een elitair maatschappijproject.

“Wie zijn ideeën wil verkopen, moet proberen zijn politiek taalgebruik op te leggen aan de tegenstander. Dat doe je niet door termen te hanteren die je onmiddellijk in het defensief duwen. Vliegen moet je vangen met honing en niet met azijn.” Dat is een citaat van de jonge Bart De Wever. Hij is daar ook in geslaagd. Alle tegenstanders en vele politieke opiniemakers gebruiken ondertussen de woordenschat van de N-VA. De Vlaams-nationalisten hebben op korte tijd een "culturele hegemonie" weten op te leggen aan Vlaanderen, en dat deden ze met honing, niet met azijn. Het gedachtegoed van De Wever is ondertussen incontournable geworden, net als dat van Trump in de Verenigde Staten, van Orban in Hongarije, van Bolsonaro in Brazilië en van Salvini in Italië. Ideeën die in de decennia na de Tweede Wereldoorlog ondenkbaar waren, zijn vandaag gemeengoed geworden. Veel van wat het Vlaams Blok in de zwarte jaren 1990 zei, wordt vandaag uitgedragen als grote waarheid. Het is alleen anders verpakt, met een nieuwe taal, en het wordt verkocht als zogenaamd "realistisch rechts".

Zonder grondrechten is de burger overgeleverd aan de willekeur van de overheid

Dat proces wordt met een duur woord ‘fascisering’ genoemd. Het komt uit de jaren twintig van de vorige eeuw, net voor de machtsovername van Hitler in 1933. Een proces van verrechtsing, van autoritaire maatregelen, van repressieve wetten en van racistische ideeën stoomde toen de Duitse staat klaar voor de machtsovername van Hitler. Zoals een kikker die langzaam opgewarmd wordt, maar waarvan niemand ziet dat het kookpunt bereikt werd. Het gaat dus om een dubbel proces. Een proces waarbij steeds meer democratische en sociale verworvenheden worden afgebroken enerzijds. En waarbij de publieke opinie stap voor stap wordt gewonnen voor een uiterst rechts ideeëngoed anderzijds. We bekijken dat proces op drie assen: (a) de aanval op de universele mensenrechten, (b) het nationalisme, (c) het uitschakelen van de maatschappelijke tegenkrachten.

Eerste as: de aanval tegen universele mensenrechten

Uit de barbarij van het nazisme en de Tweede Wereldoorlog, onder meer gestoeld op de racistische leer van de ongelijkheid van mensen, kwam de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (zie hier). “Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren”, zo luidt het eerste artikel. Alt-right wil die gelijkheid ondermijnen en mensen opnieuw indelen in verschillende categorieën met verschillende rechten.

Het gaat erom een angstbeeld te creëren, een zondebok onderaan de maatschappelijke ladder om alle gesjoemel, gefoefel en gefraudeer aan de top van de maatschappij buiten schot te laten

Toen Filip Dewinter in 2012 de Conventie van Genève over het recht op vluchten in vraag stelde, antwoordde Bart De Wever nog: “Dat zijn mensenrechten, mijnheer Dewinter. Ik vind dat echt stuitend dat je die in vraag stelt.” Ondertussen zijn Bart De Wever en de N-VA ook zelf opgeschoven naar het standpunt van Filip Dewinter.

Mensenrechten zijn universeel: ze gelden voor iedereen. Maar voor iemand als Bart De Wever gelden ze alleen voor de burgers van zíjn natie. De voorzitter van de N-VA vindt de toegang tot de sociale zekerheid geen mensenrecht, maar een burgerrecht. Een mensenrecht is iets wat je onvervreemdbaar hebt van bij je geboorte. Niemand kan je die afnemen. Een burgerrecht moet je verwerven, en toegang tot de sociale zekerheid is een burgerrecht, zo zegt De Wever. Dat is een fundamentele aanval op de mensenrechten zoals die door de Verlichtingstraditie verstaan worden. Voor de radicale Verlichtingsdenkers worden we allen geboren met dezelfde, onvervreemdbare rechten; we zijn allen vrij en gelijk. Zonder grondrechten is de burger overgeleverd aan de willekeur van de overheid. Universalisme is in hun denken van onmetelijk belang: het zijn rechten van de mensen, van álle mensen. Daar wordt nu door De Wever & co een sterke ‘voorwaardelijkheid’ aan gekoppeld, en dat is een erg gevaarlijke piste.

Die voorwaardelijkheid wordt aangewakkerd door een politiek van angst. De angst dat het westen “overspoeld” zal worden door vluchtelingen, en dat het pact de “illegale migratie” zal doen toenemen. Dat is allemaal onwaar, dat is voldoende bewezen. Maar De Wever herhaalt dat vluchtelingen geen vluchtelingen zijn maar “gelukzoekers”, en dat ze “onze sociale zekerheid” zullen ondermijnen. Ongelooflijk, komende van een regeringspartij die bijna zes jaar lang de sociale zekerheid heeft ontmanteld. En bovendien is het niet waar. Het migratiepact verandert niets aan de huidige Belgische wetgeving over migratie. De waarheid doet er echter niet meer toe. Het gaat erom een angstbeeld te creëren, een zondebok onderaan de maatschappelijke ladder om alle gesjoemel, gefoefel en gefraudeer aan de top van de maatschappij buiten schot te laten. Vanuit angst voedt men het racisme, aangewakkerd door haatpolitici zoals Theo Francken en via sociale media vermenigvuldigd door fascisten zoals Dries Van Langenhove (Schild & Vrienden). Voor hen moet het racisme het ‘nieuwe normaal’ worden, en zo creëren zij opnieuw verschillende categorieën van mensen. Die dan een verschillende ‘toegang’ tot de mensenrechten hebben.

Tweede as: het nationalistische toegangsticket tot de Vlamingenclub

Door het organiseren van een maandenlange politieke crisis wil de N-VA ook opnieuw bewijzen dat België ‘onwerkbaar’ is. Je steekt zelf een stok in het wiel en dan foeter je dat je fiets niet meer rijdt. De komende maanden zal het nationalisme opnieuw op de agenda worden gezet, niet alleen tegen migranten maar ook tegen ‘de Walen’.

“VOKA is mijn baas”, zei De Wever. Hij bedoelt: VOKA is de baas van iedereen. En iedereen moet zich maar identificeren met die Vlaamse natie, en met die Vlaamse elite

De N-VA gaat volgens haar eigen statuten nog steeds voor een onafhankelijke Vlaamse natie. Die ‘Vlaamse natie’ is voor de N-VA een ‘objectief gegeven’ dat boven alle klassentegenstellingen staat en boven alle individuen. Er zijn niet langer tegenstellingen tussen steenrijke bankiers en lageloners, tussen belastingontwijkende multinationals en hardwerkende arbeiders, tussen rijk en arm. Neen, ze maken allemaal ‘organisch’ deel uit van de Vlaamse natie, die uiteraard wel geleid wordt door de ‘elite’. “VOKA is mijn baas”, zei De Wever op een onbewaakt moment. Hij bedoelt: VOKA is de baas van iedereen. En iedereen moet zich maar identificeren met die Vlaamse natie, en met die Vlaamse elite. Ondertussen aast de N-VA ook op het departement onderwijs en wil Theo Francken Vlaams minister van Onderwijs worden, om komaf te maken met het gelijkheidsdenken en om een nieuwe elitaire onderwijsvisie ingang te doen vinden.

Volgens Bart De Wever heb je ‘objectieve groepskenmerken’. Het feit dat iemand door geboorte Vlaming is bijvoorbeeld, of dat hij of zij Nederlands spreekt. Maar voor hem is ‘de subjectieve beleving’ het belangrijkste. Vlamingen en nieuwkomers moeten niet alleen Nederlands spreken, maar vooral ‘zichzelf verbeelden als Vlaming’ en ‘de morele orde van de gemeenschap’ onderschrijven. Het onderscheid met het Vlaams Belang bestaat erin dat volgens de N-VA buitenstaanders wel lid kunnen worden van de grote Vlamingenclub, maar alleen als ze de ‘morele orde’ van kapitalistisch Vlaanderen volledig omarmen. Zo verkoopt de N-VA haar nationalisme als ‘humanitair en civiel’, in tegenstelling tot het ‘etnische en racistische’ nationalisme van het Vlaams Belang. Maar in werkelijkheid is het onderscheid miniem.

Dat merk je vandaag het beste in het uiterst nationalistische Hongarije van Viktor Orbán, de politieke vriend van Theo Francken (N-VA) en het grote idool van de fascist Dries Van Langenhove (Schild & Vrienden). Orbán smeedde zijn regime op ‘de organische Hongaarse volksgemeenschap’, net zoals de Vlaams-nationalisten dat doen. Maar op het einde van de dag wordt duidelijk dat de Hongaarse werknemers alleen maar mogen dansen naar de pijpen van de grote Hongaarse en Duitse patroons. Op hun vraag werd de zogenaamde ‘slavenwet’ ingevoerd die 400 extra overuren per arbeider mogelijk maakt. Patroons hebben drie jaar lang de tijd om die uit te betalen, of wellicht niet uit te betalen. Het protest tegen die slavenwet groeit. En het protest slaat meteen ook alle illusies over een ‘organische volksgemeenschap zonder klassentegenstellingen’ aan diggelen.

Derde as: het uitschakelen van maatschappelijke tegenkrachten

Strijdbare en kritische vakbonden zijn altijd een doorn in het oog van het Vlaams-nationalisme geweest

In een extreemrechts regime worden maatschappelijke tegenkrachten verboden of aan banden gelegd. Niets mag de droom van een ‘organische volksgemeenschap’ in de weg staan, en al zeker geen kritische georganiseerde stemmen. De grote boeman voor het internationale Alt-right is mei 68. Tijdens de democratiseringsgolf van mei 1968 en de jaren 1970 werden nieuwe initiatieven van onderuit geboren. Buurtcomités, geneeskundige collectieven, wetswinkels, jeugdhuizen, culturele fronten, vrouwenorganisaties, vredesbewegingen, antiracistische organisaties, milieubewegingen en actiecomités waren bronnen van democratische creativiteit. Van onderuit is een divers en breed middenveld ontstaan dat een wezenlijk en noodzakelijk deel uitmaakt van de democratie. Het zijn die emancipatiebewegingen die vandaag onder vuur liggen. Het ene decreet na het andere volgt elkaar op om ze in te kapselen in het systeem, en om alle autonome en kritische aspecten weg te slijpen. Voor de N-VA moet het middenveld ingeschakeld worden in ‘de Vlaamse cultuurschepping’. Middenveldorganisaties moeten ambassadeurs worden van de ‘Vlaamse gemeenschapsvorming’ en wie dat niet doet wordt de laan uitgestuurd. Denk maar aan het ontslag van Vlaamse diversiteitsambtenaar Alona Lyubayeva, omdat ze zich te kritisch had opgesteld tegen het beleid van minister van Gelijke Kansen Liesbeth Homans (N-VA).

Extreemrechts heeft altijd al een bloedhekel gehad aan emancipatiebewegingen die opkomen voor gelijkheid. Het anticommunisme is historisch een ruggengraat geweest van alle extreemrechtse bewegingen, van Hitler in Duitsland tot Pinochet in Chili. Dat is vandaag niet anders, luister maar naar het discours van de extreemrechtse Braziliaanse president Jair Bolsonaro die Brazilië wil ‘veilig maken tegen het communisme’. Met diezelfde hetze valt de N-VA de PVDA aan, als ‘restafval van de geschiedenis’ en openen extreemrechtse knokploegen als Schild & Vrienden de jacht op studentenorganisaties als Comac. Dat was te zien in de ontluisterende Pano-reportage. Marxisten, mei 68’ers en gelijkheidsstrijders, ze moeten er allemaal aan banden worden gelegd voor de grote Vlaamse ‘volksgemeenschap’.

Dat geldt ook voor de vakbonden. Strijdbare en kritische vakbonden zijn altijd een doorn in het oog van het Vlaams-nationalisme geweest. ‘Staken schaadt, werken baat’ was lang de slogan van het Vlaams Blok. Bij de N-VA is dat niet anders. Maar zij gaat ergens een stap verder en wil ook af van de vakbondsrol in het sociaal overleg. De maatregel om mensen tot hun 67ste te laten werken, de indexsprong, de afbraak van de sociale zekerheid, de jacht op de langdurig zieken, het zijn allemaal maatregelen die deze regering mét N-VA heeft doorgevoerd zonder echt sociaal overleg. Door de strot van de vakbonden geduwd, zeg maar. De N-VA heeft een heel ander vakbondsmodel voor ogen. Zij willen corporatistische vakbonden die zich bezighouden met de productiviteit van de werknemers en steeds ‘het belang van het bedrijf’ (lees: de aandeelhouders) voor ogen hebben. Het is niet toevallig dan Ben Weyts spreekt van akkoorden afsluiten met “bedrijfsbonden”.

De N-VA in de slipstream van Steve Bannon

Met haar online campagne tegen het Migratiepact plaatste de N-VA zich op de positie van internationaal extreemrechts inzake migratie. Het is echt geen toeval of geen ‘communicatieblunder’ dat de N-VA het beeldmateriaal van Duitse extreemrechtse campagnes gebruikte. Weinig mensen weten dat de strijd tegen het Migratiepact begonnen is met de Amerikaanse president Donald Trump. Trump verliet de onderhandelingen al in 2017. “Het tart elke logica om zich in te beelden dat migratie zonder internationale discussie kan geregeld worden”, reageerde de woordvoerder van de Verenigde Naties toen. Maar extreemrechts trok zich daar niets van aan. Voor hen was het zaak om zélf koste wat het kost een migratiecrisis op te kloppen, los van alle feiten en oplossingen.

Het was de voormalige campagneleider van Donald Trump, de multimiljonair Steve Bannon, die extreemrechts in een nieuw jasje stak. ‘Alt-right’, zo noemt hij het. Bannon is vandaag bezig om extreemrechts in Europa te organiseren en hij wil het Migratiepact gebruiken om in heel Europa campagne te voeren. Met toestemming van Vlaams Parlementsvoorzitter Jan Peumans (N-VA) mocht het Vlaams Belang op 8 december een meeting organiseren in het Vlaams Parlement. Daarop waren Steve Bannon en de Franse extreemrechtse Marine Le Pen uitgenodigd. Bannon streeft naar eigen zeggen naar een “een rechtse populistische opstand op het hele continent, te beginnen met de verkiezingen voor het Europees Parlement volgend voorjaar”. Bannon hoopt dat extreemrechts in 2019 een derde van de zetels in het Europees Parlement binnenhaalt, en dat is niet eens onmogelijk. Het is vooral opmerkelijk dat ook de N-VA olie op hetzelfde vuur gooit, en zich in de slipstream van de Bannon-campagne tegen het Migratiepact begeeft.

Dit artikel komt uit het magazine Solidair van januari-februari 2019. Abonnement.

Commentaar toevoegen

Reacties

En maar analyseren en klagen dat ons gewestje verrechtst. Alsof het een natuurfenomeen is dat opduikt of wegdeemstert. Links vertoont een hoge graad van hamacisme. Ik bedoel daarmee niet dat luiheid er troef is maar in tegenstelling tot bvb. de 68 periode is het defensie troef. Het toppunt is de houding à la SP.A "nee aan de sociale afbraak" of "we gaan de immigratie nog een tijdje moeten ondergaan"(JVDL) maar de contaminatie is algemeen. Al 20 jaar heeft links geen antwoord op de delocalisatie van bedrijven noch op de sociale dumping. En met antwoord is niet de zoveelste analyse bedoeld. En dan maar verwonderd zijn dat mensen trumpiaanse klonen kiezen. Zelfs slaagt links er niet in om het door rechts (nato, eu, ...) gecreeerd vluchtelingen "probleem" op hun bord te leggen. Van SP.A en Groen is dat niet zo verwonderlijk want die zijn au fond toch pro NATO en het liberale EU. Van PVDA verwacht je toch wat anders. En wat het communautaire betreft : ik moet de 1e slogan nog zien die de verspilling en inefficientie van onze 5 regeringen of zo in de verf zet. Zo offensief 68 was zo defensief is 18. Gramsci draait zich om in zijn graf.
wW zijn op weg naar een burgeroorlog in België. De NVA moet aan banden gelegd worden ze maken de mensen bang en de werkmens armer en ze willen België kapot. Kijk naar Hongarije waar de mensen 400 uren moeten werken en de baas moet maar na 3 jaar betalen. Waar gaan we naar toe? Mensen denk goed na. Na 1945 zijn er veel Vlamingen naar Wallonië gaan werken, zijn ze dat vergeten? De NVA maakt het land kapot. Mensen kom op straat voor de eenheid van België.
De parabel met de kikker in het langzaam opwarmend water is de nagel op de kop. Extreem-rechts ontmantelt de sociale welvaartstaat ten behoeve van de 1% en slaagt erin om mevrouw en meneer in de straat een rad voor de ogen te draaien en ze elkaar de schuld te doen geven. We zitten in een tijdperk waarin menig bubbel schreeuwerig fastfoodnieuw de dagelijkse duiding vormt zonder rationaliteit, diepgang, context of achtergrond. Bovenstaand artikel is geweldig. Nu maar hopen dat zoveel mogelijk mensen de tijd nemen om het in zijn volledigheid te lezen en te begrijpen en alle schreeuwerige afleiding die apps en dergelijke meer te bieden hebben even aan de kant laten.
Tot mijn grote verbazing las ik in dit artikel bijna letterlijk wat mij al enkele jaren behoorlijk verontrust en bezighoud ,het lijkt wel of jullie mijn gedachten kunnen lezen. "Voka is mijn werkgever" , is een gezegde dat mij destijds onmiddellijk alert heeft gemaakt en gewaarschuwd dat we met een partij te maken hebben die niet is zoals ze zich aan de mensen presenteert . Een partij die de miserie van vluchtelingen gebruikt om stemmen te ronselen is de naam democratische partij niet waardig.Hebben we deze methode voor de tweede wereldoorlog ook al niet gezien in Nazi Duitsland? Een partij die er alles aan doet om kiezers weg te halen bij een uiterst rechtse partij ( lees Vlaams Blok ) lijkt mij een partij die naar extreem rechts is opgeschoven !!! Wat gaat ze doen met het steeds groter aantal extreem rechtse kiezers in haar rangen ? Een partij die alles in het werk stelt om kritische stemmen de mond te snoeren (lees onafhankelijke vakbonden en linkse partijen wat moet ik daar van denken ?Wat heeft de NVA al gedaan om het ARCO-dossier in het voordeel van de gewone spaarder te helpen oplossen?Het lijkt mij eer dat een mislukking hun goed uitkomt om een vakbond financiël te verzwakken . Een beleid voeren is nog wat anders dan alles in functie te stellen van stemmen ronselen Misschien moeten we allemaal een geel jasje aantrekken. Ik hoop dat heel veel mensen Uw artikel zullen lezen! Een verontruste en bange gepensioneerde met 70 jaar levenservaring.
Wat heb ik (onder meer) geleerd (vandaag)? Dat in België de sociale zekerheid een verworven sociaal recht is. Dat de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens stelt dat, mits strijd, dat recht voor iedereen gelijk zou toepasselijk zijn. Dat De Wever dat recht voorwaardelijk maakt door legaal een onderscheid te maken tussen mensen.
RECHTS BELEMERD HET ONTWIKELEN VAN HET UNIVERSEELBEWUSTZIJN ONDER DE BEVOLKING DE ENSENCIE VAN HET LEVEN.IN PLAATS VAN DE WAARE VERLICHTING VERUIMING VAN HET BEWUSTZIJN IN DE SAMENLEVING . NEEN RECHTS ZORGT VOOR VERNAUWING VAN HET BEWUSTZIJN EN EGOCENTRISME. RECHTS IS NEFAST VOOR DE EVOLUTIE VAN DE MENSHEID,NATUUR EN ONZE PLANEET
Verontrustende verrechtsing. Is dit een poging om het volk angst aan te jagen? Dan is dat een goeie poging. Rechts doet dat voortdurend. Angst voor terreur, angst voor vreemdelingen en vluchtelingen die als dieven alles komen stelen van ons zuur verdiende centjes. Nu komt daar nog bij ‘angst voor Rechts’ Of is het de bedoeling om de massa zo naar links te laten hellen. Dan is dit een ijdele poging. Rechts is toch al verontrustend sterk. De reden van de verrechtsing is de zwakheid van links. En dat verbeter je niet door rechts de schuld te geven van de verrechtsing. Ongenoegen ontstaat ( ook bij de opkomst van nazisme) door een groeiende economische crisis. Dat ongenoegen uit zich in alle richtingen. Zowel tegen de buur als tegen buitenlander als tegen de politiekers enz. Het is dus de taak van links om de schijnwerper te richten op de ware schuldige. Niet Bart De Wever is de schuld van de economische crisis, niet het Vlaams Belang ja zelf geen enkele politieker want die hebben daar niets over te zeggen. De economische machten zijn volkomen oppermachtig. Zij beleggen en investeren of sluiten fabrieken en desinvesteren naar hartenlust volledig autonoom en storten zo ieder voor zich de economie in in een hopeloze chaos. Werkloosheid en armoede zijn de gevolgen. Dat is niet het verhaal van Bart De Wever of van het Vlaams Belang. Maar dat is ook niet het verhaal van Links. Het gevaar zit hem in de ontkenning van “ De Universele rechten van de mens”. Dit is een verhaal van 200 jaar geleden : het verhaal van de Verlichting van de Franse Revolutie. Overal in Frankrijk prijkt het nog op de overheidsgebouwen: Vrijheid, Gelijkheid, broederlijkheid. Het heeft niet veel gebaat gezien de gele hesjes. Onlangs las ik een analyse van Ger Groot waarin hij die verlichting-ideeën koppelde aan ideologieën: vrijheid =liberalisme, gelijkheid = socialisme, broederlijkheid=nationalisme. Totaal tegengestelde stromingen die volgens hem slechts door een wapenstilstand optimaal tot een onderling compromis kunnen leiden. Onlangs een quote van Herwig Lerouge in het tijdschrift Lava 05: "Het definiëren van Nieuw Rechts als antiverlichting zorgt er wel voor dat het alternatief voor Nieuw Rechts meestal beperkt wordt tot de verlichtingsidealen en verdedigen van de democratie en de mensenrechten." De kloof die gaapt tussen links en rechts wordt wel gevormd door een materialistisch tegengestelde werkelijkheid. Die van arbeid en kapitaal. Alle theorieën en verhalen die worden bedacht door rechts vinden hun basis in de bestendiging van de dominantie van het kapitaal. In benarde tijden van hun financiële crisissen met hun gevolgen van werkloosheid en armoede steunen zij alle tendensen en groeperingen die de ware toedracht kunnen verdoezelen en de zogenaamde democratie uiteindelijk kunnen ombuigen tot een openlijke dictatuur. De arbeiders zullen er om balen als de regels of wetten van de Mensenrechten niet meer worden erkend terwijl de werkloosheid om zich heen grijpt, de levensduurte stijgt en de werkdruk verhoogd. Neen zij moeten bewustgemaakt worden van hun plaats in de maatschappij, de plaats van de arbeid in de opbouw van alle productie en alle meerwaarde. Niet de loonslaven die nog blij mogen zijn met een vergoeding die ze dan nog delen met doppers, gepensioneerden en zieken. En bovendien dan zogezegd nog bedreigt wordt door vreemdelingen en vluchtelingen. Terwijl zij de dragers zijn van alle meerwaarde door hun hand. Als er een recht is dan is dat het recht o p de volledige meerwaarde van hun arbeid. En die wordt niet ontnomen of gestolen door de migratie maar toegeëigend door het groot patronaat. Maar dat zal niet in hun schoot worden geworpen. Dat zal hevige strijd vergen gezien de almacht van de vijand. Maar de vijand is ook zwak. Want hij is van hen afhankelijk en zij hebben al organisaties als vakbonden om zich collectief in het verzet te smijten. Maar dan moeten ze zich voortaan niet blijven gedragen als loonslaven die aan hun patroon een stukje meer loon eisen. Politieke stakingen moeten leiden tot klassenstakingen die de macht opeisen van de economie. Dan wordt de politieke strijd pas een klassenstrijd. En dat moet natuurlijk gebeuren in de concrete klassenstrijd. Ryanair, Avia, B-post bewijzen hun afhankelijkheid van de arbeid, maar moet nog meer gefocust worden op de chaos van de concurrerende privaat beheerders van de economie en de urgentie tot verandering. Dat is pas echte verandering Bart. En nu zien we dat bij gebrek aan krachtige arbeidersstrijd ‘ gele hesjes ‘ het toneel bevolken en ‘spijbelende jongeren’. Wat natuurlijk toe te juichen valt. Maar hun macht is natuurlijk niet zo ingrijpend als arbeidsstakingen. Het wordt tijd dat de vakbonden opkomen voor het klimaat. Niet alleen in het algemeen , maar van hun eigen industrieën . Ze vertoeven dagelijks in de stinkende fabrieken of afvalproducerende industrieën. Waarom eisen ze geen omschakeling van hun bedrijven? Het eeuwige argument van loon- en jobverlies kan toch niet eeuwig blijven opgaan. Dan verandert er nooit iets. Als de patroons niet willen omschakelen zullen wij het wel doen. We nemen het bedrijf over of creëren jobs in een eigen alternatieve milieuvriendelijke industrie. Dat is radicaal maar anders komen we er nooit. Als kinderen hun school willen opgeven voor de toekomst waarom zouden arbeiders dat niet kunnen. Weg met vervuilende industrie. Stop met vervuilende auto’s of producten te maken. Meer jobs in openbaar vervoer of de bouw van milieuvriendelijke steden. Er zijn initiatieven met de vleet te bedenken. Aan de slag zou ik zeggen.