De Vlaamse hakbijl en de cultuur

auteur: 

Hugo Franssen

Verbijstering alom, nu de cijfers bekend geraken. De Vlaamse regering “van de harde keuzes” stuurt regelrecht aan op een grote clash, met een aanval in regel tegen het verenigingsleven, tegen het onderwijs en de jeugd, de jonge gezinnen, de cultuur… Deze regering haalt de mens uit ons weg.

Haar aanval op de cultuur is vergelijkbaar met die van de Nederlandse  regering Rutte-Wilders in 2011. Die heeft toen de haat tegen de cultuur gelegitimeerd: “Het zijn allemaal profiteurs, het is genoeg geweest!” Ze hakte 200 miljoen uit het cultuurbudget van 900 miljoen. Rutte en Wilders hebben met hun beleid alle pijlers van cultuur aangetast of vernield. Vandaag luidt bij ons die (doods-)klok.

De Morgen publiceerde de becijfering van de Vlaamse begroting zoals die op de ultieme onderhandelingsnacht werd voorgelegd, op 21 juli, de avond van het regeringsakkoord. Die cijfertabel werd opgesteld door het kabinet van Philippe Muyters (N-VA) onder leiding van kabinetschef Koen Algoed,  ex hoofd van de studiedienst van CD&V en directeur van de nationalistische denktank Vives (KUL). De tabel zet de concrete lijnen uit van wat de Vlaamse regering gaat doen. Dit artikel puurt er de cijfers uit inzake het geplande cultuurbeleid en linkt ze aan het hoofdstuk cultuurbeleid uit het regeerakkoord. Op acht fronten zwaait de botte hakbijl in op de cultuur.

1. De Vlaamse regering gaat elk jaar 203,7 miljoen euro snoeien in de subsidies voor “derden”, grosso modo de jeugd-, cultuur- en sportverenigingen. Het is “de grootste bezuiniging van deze legislatuur” (De Morgen 9 augustus) en blijkbaar is dat al tot cijfers achter de komma berekend.

Om de draagwijdte van dat bedrag te begrijpen is het goed er het totale Vlaamse cultuurbudget  naast te houden. Dat bedraagt 445 miljoen euro. En het totaalbudget voor de jeugd (sociaal-cultureel werk) bedraagt 72 miljoen, waarvan 21 miljoen gaat naar chiro, scouts en gidsen, KAJ, KLJ, KSJ-KSA-VKSJ, en andere landelijke jeugdverenigingen, centrum Informatieve Spelen, Formaat jeugdhuiswerk,  speelpleinwerk, Kazou vzw… Het totale Vlaamse sportbudget is goed voor 25 miljoen euro

Op de culturele, sport- en jeugdverenigingen wil deze regering van “de harde keuzes” dus 200 miljoen per jaar besparen. Het is bijna niet te geloven.

In 2011 toonde de studie  Barometer van de non-profitsector van de Koning Boudewijnstichting dat “vooral de cultuur- en natuurverenigingen lijden onder de effecten van de crisis. Een belangrijke verklaring is de afname van de overheidssubsidies.” In 2010 zag één op vier van de verenigingen in Vlaanderen zijn subsidies dalen, schrijft de studie.

Op 12 juni 2014 werd de‘Verenigde Verenigingen’ als spreekbuis van het maatschappelijk middenveld (gaande van Bond Beter Leefmilieu tot het Netwerk tegen Armoede, het FOV en de Vlaamse Jeugdraad) geconsulteerd door de formateurs Geert Bourgeois (N-VA) en Kris Peeters (CD&V). Verenigde Verenigingen drong toen  aan “op innovatieve maatregelen die het verenigingsleven en de samenleving zuurstof moeten geven”. De Vlaamse regering doet net het omgekeerde en lijkt de verenigingen de doodklop te willen geven.

De Verenigde Verenigingen reageert dan ook: “Deze Vlaamse regering stelde zich tot ambitie om onder meer via verenigingen te Verbinden. Besparingen zouden wel eens tot Ontbinding in plaats van Verbinding kunnen leiden,” aldus Danny Jacobs, de voorzitter van Verenigde Verenigingen. Hij vraagt de nieuwe Vlaamse regering dan ook om “spoedig plannen en cijfers op tafel te leggen zodat een debat ten gronde met de verenigingen kan starten. Alles wat mensen verbindt, samenbrengt en solidair maakt, dreigt onder druk te komen staan. Enkel ondernemingen krijgen onvoorwaardelijk zuurstof, terwijl verenigingen en zogenaamd zachte sectoren dreigen geviseerd te worden.”

2. De Vlaamse regering opent op twee fronten een besparingsoperatie waarbij ze culturele en andere bevoegdheden overhevelt naar het gemeentelijke niveau zonder dat ze de passende middelen ervoor garandeert.

Eerste front. De provincies krijgen van de Vlaamse regering enkel nog grondgebonden bevoegdheden en de twee grootste steden, Antwerpen en Gent, nemen zelf de taken van de provincies in handen. Dat betekent dat de provincies hun bevoegdheden op het vlak van persoonsgebonden materies (sport, cultuur welzijn en jeugd) verliezen. In die afdelingen werken zowat 1.800 mensen en zij maken zich grote zorgen.

De provinciale cultuurbudgetten wegen zwaar door, al hebben de provincies na 2010 al flink bezuinigd waardoor heel wat culturele instellingen uit de boot zijn gevallen. Toch is er nog altijd een breed en gevarieerd cultuurbeleid. Bibliotheekwezen, cultureel erfgoed, de spreiding van kunsten en cultuurbeleving, amateurskunsten, het beheer van eigen musea en cultuurhuizen, ondersteuning van specifieke culturele organisaties… het is maar een greep uit wat er allemaal in aan bod komt. De provincie Oost-Vlaanderen heeft een exploitatiebudget van bijna 11 miljoen euro voor cultuur en een investeringsenveloppe van bijna 5 miljoen euro. De provincie Antwerpen trekt dit jaar 43 miljoen euro uit voor cultuur: 16 miljoen investeringen plus 27 miljoen exploitatiebudget. Wat zullen de repercussies van de provinciale “afslanking” zijn voor provinciale musea en instellingen zoals de Arenbergschouwburg en het fotografiemuseum in Antwerpen of CC de Warande in Turnhout?

De Vlaamse provincies zijn samen goed voor provinciale cultuurbudgetten van meer dan 100 miljoen. Die staan nu op de helling.

De cijfertabel van Koen Algoed en zijn kabinet voor Begroting  mikt op een besparing van 13 miljoen in 2016 en van telkens 27 miljoen euro de jaren daarna. Over de hele legislatuur bekeken een sanering van 94 miljoen euro.

Tweede front. Volgens het regeerakkoord gaat de nieuwe Vlaamse regering “de sectorale subsidies aan lokale besturen (cultuurbeleid, jeugd, sport) integreren in het Gemeentefonds, wat hen meer autonomie oplevert”. Er staat tussendoor in een kleine passus ook dat “de groeivoet van het Gemeentefonds niet van toepassing is op dit bedrag”, wat betekent dat het overgehevelde bedrag wordt bevroren, niet geïndexeerd dus en dat is al een jaarlijkse besparing op zich.

Door die overheveling naar het Gemeentefonds en het schrappen van het provinciale bestuursniveau vervalt elke regionale coördinatie.  Daardoor worden de culturele centra in de steden en gemeenten elk op zichzelf teruggeworpen (en tegen elkaar uitgespeeld in een onderlinge concurrentie) en blijft er geen hoger beleidsinstrument meer om te zorgen voor een integrale landschapszorg die zo belangrijk is om alle culturele dynamieken mooi in één puzzel te passen. De overheveling impliceert: minder culturele spreiding, minder rijkdom aan niches. Door de recente besparingen van de gemeenten op cultuur, tien procent en meer, hebben de CC’s nu al bijna geen manoeuvreerruimte meer voor datgene wat niet bekend is van tv of niet gegarandeerd de zaal uitverkoopt. Het zal dus van kwaad naar erger gaan.

3. De Vlaamse regering gaat daarbovenop de komende vijf jaar voor 95 miljoen werkingskosten schrappen bij de zogenaamde DAB’s (diensten met Autonome Boekhouding) bij cultuur, sport  en jeugd. Geviseerd zijn hier:

- DAB Centra voor Volwassenenonderwijs (de CVO’s)

- DAB kasteel van Gaasbeek en DAB Landcommanderij Alden Biesen

- DAB uitleendienst kampmateriaal jeugd (voor de bivakken en kampen van scouts, chiro enz., goed voor 1 miljoen euro in 2014. Jaarlijks gaan een half miljoen Vlaamse kinderen op kamp.)

- DAB Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen. (Noteer dat eind juni de 24 door Vlaanderen gesubsidieerde musea nog betoogden voor een verdubbeling van hun subsidies van 8 naar 16 miljoen.)

4. De nieuwe regering wil “inbreken in de huidige beheersovereenkomst” van de VRT door nieuwe besparingen op te leggen aan de openbare omroep. Volgens De Tijd zou de VRT de komende jaren 27 miljoen euro moeten besparen. De zender MNM zou op de schop moeten. Luk Vandenhoeck (ACOD) wijst naar de positie van de VRT in Europa. “We hebben een van de goedkoopste openbare omroepen per inwoner in Europa. Als ze ons dan toch Europees willen benchmarken, dat ze het dan op alles toepassen.” Servaas Lecompte van ACV: “We hebben al zware inspanningen geleverd maar er komt wel een einde aan de rek.”

5. De Vlaamse regering wil ook het budget voor de  animatie in de woonzorgcentra fors afbouwen. Vanaf 1 juli 2003 geldt de nieuwe personeelsnorm voor animatie in de woonzorgcentra: per 30 woongelegenheden moet een halftijdse deskundige in creatieve animatie en activering tewerkgesteld worden. Dat systeem wil de Vlaamse regering afbouwen. Dat moet over de hele legislatuur 110 miljoen euro opleveren.

6. De Vlaamse regering wil snoeien in de lonen in het deeltijds kunstonderwijs (de 168 muziek- en tekenacademies, goed voor 170.000 leerlingen), net zoals voor de peutertuinen en het volwassenenonderwijs (de CVO’s): 2 procent. Het volwassenen- en deeltijds kunstonderwijs (DKO) zullen het met zo maar eventjes 125,8 miljoen euro minder moeten doen wat onvermijdelijk zal leiden tot hogere inschrijvingsgelden. Een aderlating van de cultuureducatie.

Het Onderwijssecretariaat van de Steden en Gemeenten (OVSG) luidde in januari 2014 nog de alarmbel over het gemeentelijk DKO, dat zwaar lijdt onder besparingen bij de lokale besturen. Bovendien kampen veel academies met infrastructuurnoden. Subsidieaanvragen voor verbetering belanden bij AGIOn, het Agentschap voor Onderwijsinfrastructuur, op een zeer lange wachtlijst.

Ook de administratieve omkadering is nu al minder voor DKO dan voor de rest van het onderwijs.

7. Het Vlaamse regeerakkoord wil “meer armslag geven aan de grote kunstinstellingen, de topambassadeurs van Vlaanderen". Een tiental ‘vuurtorens’ worden evenveel visitekaartjes voor het merk Vlaanderen. Dat is het “ verticalisme” van het cultuurbeleid waar de N-VA zo op aandrong. Dat beleid gaat ten koste van de andere culturele segmenten: het socioculturele, het kunstonderwijs, de culturele verenigingen… Het zijn vanuit cultuuroogpunt nochtans net de nieuwe initiatieven die bottom-up de kop opsteken, die van de overheid kansen moeten krijgen. Een democratisch cultuurbeleid moet de klemtoon leggen op horizontalisme, met een breed aanbod van zowel actieve als passieve cultuurbeleving. Het zorgt ervoor dat cultuur en kunst in de letterlijke zin van het woord populair kunnen zijn: met toegang voor allen, met deelname van allen. Met dat verticalisme gaat de nieuwe Vlaamse regering cultuur instrumentaliseren voor ‘de Vlaamse zaak’. Met het regeerakkoord staat alles in stelling om van cultuur een reclameafdeling voor het logo Vlaanderen te maken. Vandaar, cynisch genoeg, het nieuwe logo van de Vlaamse leeuw met daarbij de baseline: “Flanders, state of the art”.

Het gaat de Vlaamse regering daarbij duidelijk om de monocultuur van de Vlaamse zaak. Er staat letterlijk in het regeerakkoord dat “culturele instellingen zoals Muntpunt, Ancienne Belgique, Kaaitheater, KVS, Beursschouwburg zich kenbaar moeten maken als ambassadeurs van het Vlaamse cultureel beleid. Ze bedden zich ook in de ruime Vlaamse gemeenschap in Brussel en werken daarbij structureel samen met andere Nederlandstalige actoren”. Daarnaast krijgen alle Vlaamse instellingen in Brussel “één herkenbaar logo dat symbool staat voor de Vlaamse Gemeenschap in Brussel”. De Vlaamse regeerverklaring houdt streng vast aan een gescheiden organisatie van het cultuurleven in Brussel volgens de taalgemeenschappen. Het plaatje is: twee soorten Brusselaars invoeren en tegen elkaar opzetten, voor de cultuur net zoals voor sociale zaken.

8. Intussen gaat op federaal niveau, maar uiteraard met repercussies voor de Vlaamse cultuursector, nog altijd het verzet tegen de recente verslechtering van het “kunstenaarsstatuut” verder. Ons Belgische zogeheten ‘kunstenaarsstatuut’ is op het statuut van de Franse intermittents geïnspireerd. Dat zorgt voor een werkloosheidsuitkering voor periodes van werkloosheid tussen  twee opdrachten in, zodat de Franse artiesten en technici uit de cultuursector zich verzekerd weten van een vast inkomen. Ons Belgisch “kunstenaarsstatuut kwam in 2003 tot stand op aansturen van het NICC (sector beeldende kunsten), Een wetgeving uit 1969, waar vooral podiumkunstenaars beroep op konden doen, werd in 2003 uitgebreid naar alle kunstenaars. Maar de recente hervorming van begin 2014 draait de klok weer achteruit. Het statuut wordt strikter een exclusieve aangelegenheid, veilig afgebakend met een ‘kunstenaarsvisum’ om te garanderen dat het om een ‘uitzondering voor de kunsten’ blijft gaan. Een besparingsmaatregel, dat is evident. Zo blijft een nadeel van het “kunstenaarsstatuut” dat de praktische uitwerking ervan onderontwikkeld is voor bijvoorbeeld beeldende kunstenaars en journalisten.

Die 8 spaarpistes passen in een beleid richting creatieve industrieën. “In de Angelsaksische wereld kan de cultuursector veel minder rekenen op de overheid en krijgt ze steun van private initiatieven.”  Met die uitspraak over het Angelsaksische model geeft de nieuwe cultuurminister Sven Gatz aan welk beleid hij beoogt, nog los van de besparingen. Uitverkoop heet dat: via fiscale vrijstellingen kopen private spelers de sector op, om die vervolgens naar de hand te zetten van hun naamsbekendheid, hun imago als ‘culturele weldoener’ ook, of in dienst te stellen van de speculatiewaarde van hun kunstverzamelingen. Volgens het regeerakkoord zal het Vlaams cultuurbeleid “zich kaderen in en gebruikmaken van de opportuniteiten van het nieuw zich ontwikkelende Europese cultuurbeleid". In de oproep Red de cultuur staan de groeiende puinhopen van dat Europese cultuurbeleid beschreven. Creative Europe, de cultuurpolitiek van de EU, neemt de economische waarde van culturele en creatieve ‘industrieën’ als maatstaf, de intrinsieke kwaliteit van cultuurcreatie is bijzaak. De Europese Commissie ziet cultuur als een winstgevende groeimarkt en zet daarom in op de vermarkting en privatisering ervan.

Resultaat: een cultuurleven bepaald door de wetten van de commerce. Niet de artistieke vrijheid maar de vrijhandel staat centraal. “Samenwerken met de markt", zo dicteert het regeerakkoord. De cultuur zal nu op eigen krachten moeten overleven óf uitsterven, naar de wetten van de vrije markt. Ik noem het de wetten van het dier.

De mouwen oprollen

Dat de Vlaamse Regering de cultuur wil begraven, roept de verrijzenis op van een verzetscultuur. Er is de laatste jaren al veel “voorbereidend werk” gedaan. Een greep daaruit: de KVS-avond van Niet in onze Naam in 2011, later State of the arts,  en de oproep Red de cultuur!, de cultuurdebatavonden van rekto:verso in Gent en de campagne “Ik kies voor kunst” met daarbij het brievenboek “De hemel van de Verbeelding”  In dat boek staan mensen die vandaag de cultuur een dolk in de rug steken, maar nog veel meer briefschrijvers die in de eerste rijen van het verzet gaan staan. Aandachtspunt daarbij: ervoor zorgen dat alle culturele deelsectoren samen reageren. Niet afzonderlijk, zoals in Nederland is gebeurd. Cultuur, Jeugd, Media... all united!!! De belangenorganisaties oKo, FOV, NICC... zijn geïnstitutionaliseerd per deelsector en elk knokt voor zijn deelbelangen. De krachten bundelen is de opdracht.

Tegelijk wil dat brede, sterke cultuurfront  zich zien als een onderdeel van het brede sociale verzet, tegen de regering “van de harde keuzes”, maar ook tegen wat “federaal” nog zal komen. Dat is ook de geest van de brief van de mensen van Theater aan Zee aan Bourgeois: “Wilt u de bedrijven gelukkig maken, of de mensen? Wilt u de bedrijven zuurstof geven, of de mensen?”

Om de aanslag op wat sociaal en cultureel is in dit land af te slaan, is een grote, volkse emancipatiebeweging nodig die, zoals de beweging van Martin Luther King, ook een droom heeft, een alternatief. Het gaat om wat ons land zou moeten zijn.

 

Commentaar toevoegen

Reacties

Inderdaad! http://www.dewereldmorgen.be/blog/jurgenmasure/2014/08/14/aan-mijn-dierbare-vriend-geert-bourgeois
prima stuk, behalve de conclusie 'cultuur van het dier', want als veganist en communist (communisme zal vegan zijn of niet zijn) acht ik dieren als gelijken van de mensen, en in sommige opzichte zelfs vredelievender (niet vergeten dat één de meeste dieren herbivoor zijn en twee zelfs de carnivoren enkel doden om te overleven en drie heel wat carnivoren vreedzaalm samenleven met herbivoren wanneer ze at van kindsafaan leren). nee, de cultuur die de NVA en co wensen, is duidelijk een mensencultuur want neofacisme bestaat enkel bij mensen!
Straks méér hangjongeren,... Nu dat we eens 'n sociaal beleid hadden, op vlak van cultuurbeleving voor iedereen, waar dus zowel rijk als arm kon van genieten... gaan ze hier es onnozel doen!!! Zelf zitten de verkozen (?) heren en dames, met hun politieke macht(misbruik) op rozen! ...schaamte is hier écht op z'n plaats!
Het is niet alleen cultuur,sportverenigingen ontwikkeling samenwerking en vele andere zullen lijden onder deze Vlaamse regering.De uitleendienst in de Provincie waar men bijna gratis materiaal kan lenen wat gaat er daar mee gebeuren enz.....
Het is niet alleen cultuur,sportverenigingen ontwikkeling samenwerking en vele andere zullen lijden onder deze Vlaamse regering.De uitleendienst in de Provincie waar men bijna gratis materiaal kan lenen wat gaat er daar mee gebeuren enz.....
In Juni jongstleden heb ik in Bern op de conferentie van de European Music Council gesproken over het gevaar van een Anglo-saxisch model op cultuurgebied te omhelzen. Dat dit enorm desastreuze gevolgen zal hebben op zowel korte als lange termijn voor het dynamische en inspirerende werk binnen de Vlaamse cultuurwereld staat als een paal boven water. Voor mijn volledige tekst kan U terecht op http://davidramael.wordpress.com/2014/07/03/european-forum-on-music-2014/