Foto liliiflora / Flickr

De #waterwoede. Mensen opnieuw boos op Joke Schauvliege

auteur: 

Jos D’Haese

De Vlaamse watermaatschappijen willen de waterfactuur fors verhogen vanaf 1 januari 2017. Koploper De Watergroep zou zijn tarieven tot 30,9 procent optrekken, goed voor 50 euro meer op de jaarlijkse afrekening. Minister Joke Schauvliege moet die stijgingen nog goed- of afkeuren. Op initiatief van de PVDA stuurden al meer dan 2.000 mensen haar een protestmail.

1. Hoeveel stijgt de waterfactuur?

De watermaatschappijen Pidpa en FARYS kondigen stijgingen aan van om en bij de 14 procent. De Watergroep, die water levert aan de helft van de Vlaamse gezinnen, spreekt zelfs over 30,9 procent. De totale waterfactuur wordt op een erg ingewikkelde wijze berekend, maar zou gemiddeld met 11 procent kunnen stijgen. Goed voor een verhoging tot 50 euro op de afrekening.

De Vlaamse Milieumaatschappij (VMM), die verantwoordelijk is voor het vastleggen van de watertarieven, sluit ondertussen niet uit dat ook de taksen voor waterafvoer en waterzuivering zullen stijgen. Daarover is nog geen timing of cijfer bekend.

2. Waarom stijgt de waterprijs?

“Wanneer je eenzelfde bedrag aan kosten spreidt over een lagere verkoop van water, dan kan de prijs alleen maar stijgen”, verklaart de VMM. De waterprijs zou dus stijgen … omdat we minder water verbruiken. “Wie verantwoord omgaat met water, wint”, zo zei minister Joke Schauvliege (CD&V) nochtans nog bij de lancering van de nieuwe tariefstructuur anderhalf jaar geleden. Vandaag blijkt het omgekeerde waar te zijn.

Bij de watermaatschappijen beweren ze dat de tariefverhoging noodzakelijk is “om de komende jaren de nodige investeringen te doen om onze waterproductiecentra en leidingen te renoveren of te vervangen”. Er zou vijftig jaar amper gewerkt zijn aan de waterleidingen en dat wreekt zich nu. De vraag is waarom die noodzakelijke renovaties via de waterfactuur verrekend moeten worden. Dat brengt ons bij de volgende vraag.

3. Is deze prijsstijging rechtvaardig?

Terwijl het verbruik de afgelopen jaren gestaag afnam, zijn de waterprijzen de laatste vijftien jaar verdriedubbeld. Dat komt vooral door een explosie van taksen voor de afvoer en zuivering van afvalwater. Voor het jaar 2000 werden die kosten nochtans betaald uit de opbrengst van de algemene belastingen. Dat is ook logisch: zuiver kraantjeswater en een goede riolering zijn basisbehoeften. Basisbehoeften waarvan de kosten door de gemeenschap gedragen worden, zorgen ervoor dat ook mensen met een kleine portemonnee proper water uit de kraan krijgen en hun wc kunnen doorspoelen.

Ondertussen wordt volgens Schauvliege tweederde van de kosten van riolering en zuivering rechtstreeks door de gezinnen betaald, via de waterfactuur. Haar ambitie is om dit op te trekken naar de volle 100 procent. Zonder dat u het bedrag dat de overheid zo uitspaart terugkrijgt van uw belastingen, dat spreekt. Water is voor de minister dus geen basisrecht meer waar de gemeenschap voor zorgt, maar een luxeproduct waar het liberale ieder-voor-zichprincipe geldt. De uit de pan swingende waterfactuur is in feite een verkapte belastingverhoging voor alle gezinnen.

Ook de waterprijs zelf – die de watermaatschappijen nu willen verhogen – steeg de afgelopen jaren heel wat sneller dan de levensduurte. Waar is dat geld dan naartoe? 28,6 miljoen euro winst boekte De Watergroep vorig jaar, FARYS klokte af op 41,7 miljoen en Pidpa haalde 13,8 miljoen euro binnen. Heel wat geld om investeringen in het waternet mee te bekostigen. Toch kiezen deze bedrijven ervoor om de waterprijs nog verder de hoogte in te jagen.

4. Is een hogere waterfactuur een probleem?

50 euro meer op je factuur is niet niks. Maar er is meer. Een jaar geleden nog maar werd de gratis 15 kubieke meter per gezinslid afgeschaft. Gemeentelijke en bovengemeentelijke taksen voor afvoer en zuivering van afvalwater schoten de hoogte in en gaan in de toekomst misschien opnieuw stijgen. De gevolgen laten zich raden. Meer dan 55.000 gezinnen konden vorig jaar al hun waterfactuur niet betalen. Vier van de tien gezinnen konden een aangeboden afbetalingsplan niet volgen en bij 4.000 gezinnen werd het water effectief afgesloten. Schrijnende toestanden in een van de welvarendste landen van de wereld. Het is onaanvaardbaar dat een basisrecht als water voor steeds meer mensen onbetaalbaar wordt.

5. Wat met het principe van ‘de vervuiler betaalt’?

“Wie verantwoord omgaat met water, wint”, beloofde Joke Schauvliege bij de voorstelling van de nieuwe berekening van de waterprijs. Zuinig gebruik zou beloond worden. Dat geldt alvast niet voor bedrijven die grote hoeveelheden water afnemen. Mediawebsite Apache bracht onlangs nog uit dat enkele grote Antwerpse bedrijven van de Pidpa een gunsttarief kregen. Hoe hoger het verbruik, hoe lager de rekening bleek daar te gelden.

Maar ondanks een daling van het waterverbruik dreigt vandaag iedereen, klein- of grootverbruiker, een verhoging van de factuur te slikken te krijgen. Dat gaat in tegen elke ecologische logica. “Je moet eerst besparen op je waterverbruik, en als je het dan doet, word je daarvoor afgestraft door een hogere factuur?” reageren mensen dan ook verbaasd. “Zullen we de kraan dan maar weer opendraaien?”

6. Waarom zijn mensen zo boos over deze verhoging?

Water is een basisrecht, zo zeggen ook de Verenigde Naties. Het feit dat steeds meer mensen dat niet meer kunnen betalen stoot tegen de borst, zeker omdat je aan de kosten van basisbehoeften niet kan ontsnappen. De waterprijs is ook niet de enige die stijgt. Na de turteltaks, de verhoging van het inschrijvingsgeld, de verhoogde ticketprijzen bij De Lijn en de aangekondigde stijging van de prijzen voor kinderopvang lijkt een hogere waterfactuur de spreekwoordelijke druppel.

Je ziet dezelfde – terechte – woede over de waterprijs trouwens niet alleen in Vlaanderen. In Ierland kwam een massale right2water beweging op gang toen de regering er water betalend wou maken nadat het sinds mensenheugnis gratis was. Op Europees niveau verzamelde een gelijknamige petitie voor de erkenning van het recht op water bijna 2 miljoen handtekeningen.

7. Is er een alternatief?

Hoe je het ook draait of keert, ons waternet is vijftig jaar oud en dringend aan renovatie toe. Maar de kosten daarvoor doorrekenen in de factuur is helemaal niet zo evident als nu wordt voorgesteld. Die visie gaat ervan uit dat water net als elk ander product ‘marktconforme’ prijzen moet hebben, waarbij de reële kostprijs wordt doorgerekend aan de verbruiker, of die nu rijk of arm is. "Als de prijs van water nog stijgt, zal dat ongetwijfeld een effect hebben op het aantal gezinnen met schulden", klinkt het bij de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten. Daaruit blijkt dat net de armsten in verhouding met hun inkomen het zwaarst getroffen worden.

Watervoorziening kan ook van een andere visie uitgaan, een publieke visie waar basisbehoeften ook basisrechten zijn. Waar de gemeenschap ervoor zorgt dat al haar leden, ongeacht wat er op hun bankrekening staat, zich over iets elementairs als water geen zorgen moeten maken. Volgens die visie moet de tendens naar steeds meer taksen voor afvoer en zuivering gekeerd worden en kan het niet dat watermaatschappijen miljoenen winst blijven boeken. Investeringen in het waternet worden dan betaald uit de algemene belastingen, zodat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen.

8. Ligt de verhoging van de tarieven al vast?

De Vlaamse watermaatschappijen hebben hun wensen doorgestuurd naar de VMM die nu moet beslissen of ze de prijzen effectief mogen laten stijgen op 1 januari 2017. Minister Joke Schauvliege is verantwoordelijk voor die VMM. Zij beslist ten vroegste in december. Het is dus nog niet te laat om in actie te schieten. Temeer omdat alle watermaatschappijen intercommunales zijn die worden uitgemaakt door gemeentes. Het gaat hier niet om buitenlandse multinationals.

De PVDA lanceerde daarom onmiddellijk nadat de prijsstijgingen aangekondigd werden, een protestmailactie naar Joke Schauvliege, die momenteel in Marrakesh deelneemt aan de internationale klimaatonderhandelingen. In enkele uren tijd stuurden al meer dan 1.000 mensen zo’n mail. Schrijver Jeroen Olyslaegers kreeg veel bijval toen hij een oproep deed op de verhoogde waterfactuur in januari niet te betalen. De aanpassingen aan de turteltaks en het ontslag van minister Turtelboom maken duidelijk dat actie loont. Op de sociale media is een echte #waterwoede uitgebroken. Samen kunnen we deze prijsstijging tegenhouden.

 

Stuur een protestmail naar minister Schauvliege