Foto Solidair, Benjamin Pestieau

Discussiepunten voor een veilige luchthaven

BAC, het bedrijf dat de luchthaven van Zaventem uitbaat, kondigde al een paar keer aan dat de luchthaven opnieuw zou opengaan. Er is een alternatieve vertrekhal klaar, er zijn ook tests uitgevoerd, maar … de onderhandelingen met de vakbonden zijn afgesprongen. Nota bene over de veiligheid van de luchthaven.

Vrijdagochtend van 1 april voerde de luchthavenpolitie nog actie aan de rotonde voor de luchthaven in Zaventem. De belangrijkste vraag is: worden de juiste lessen getrokken uit de dramatische aanslagen? We luisterden naar getuigenissen van mensen op het terrein en stellen enkele vragen.

Werknemers treft geen schuld

Sommigen wijzen bepaalde werknemers(groepen) met de vinger. “Nog altijd minstens 50 IS-sympathisanten aan het werk op de luchthaven”, schreef bijvoorbeeld De Standaard.1 Dat is onaanvaardbaar: de aanslagen zijn niet gepleegd door werknemers, ze zijn er veeleer het slachtoffer van. Sommigen letterlijk. Check-in-agente Fabienne overleefde de aanslag niet. Bagagist Abdellah verloor een been en zijn collega Martinez is zwaar verbrand. Ook Jamal van de cleaning werd zwaar gewond. Velen zitten nog met emotionele letsels. Intussen gaan veel collega's op andere luchthavens helpen, sommige werken tot 15 uur per dag om toch maar zoveel mogelijk vliegtuigen te laten vertrekken. Zeker bij het begin van de paasvakantie was dat enorm belangrijk.
Sommige bedrijven liggen sinds de aanslagen helemaal stil, hun werknemers zitten in technische werkloosheid en het loonverlies begint bij hen op te lopen. Werknemers met een tijdelijk contract en interims verliezen hun job.
Als een of twee figuren die daar niet thuis horen zich onder de werknemers hebben kunnen mengen, dan moet hun badge ingetrokken worden, dat is duidelijk, maar de hele groep verdacht maken, dat is de wereld op zijn kop zetten.

Waarschuwingen genegeerd

Er zijn verschillende vragen te stellen over de maatregelen die werden genomen of juist niet genomen voor de veiligheid van de luchthaven. In een open brief schrijft de luchthavenpolitie: “Voor ons is het duidelijk dat de terroristen met de hulp van verkenners de veiligheidszeef van onze luchthaven getest hebben.” Ze hebben het over neptoeristen: “Verdachte personen die gekend waren omdat ze in Syrië gevochten hadden. We hebben ze staande gehouden en hun aanwezigheid werd gerapporteerd. We weten niet of er met die informatie iets gebeurd is.”2
Ook zou je verwachten dat voor een strategische plaats als de luchthaven niet aan de bezetting van de politie wordt geraakt. Vincent Gilles, voorzitter van VSOA: “Hij (Jan Jambon, minister van Binnenlandse Zaken) had beloofd om het kader aan te vullen tot 435 effectieven. Een kader dat, laten we daaraan herinneren, gebaseerd is op de noden van 15 jaar geleden. In werkelijkheid zijn er maar 400 agenten op het terrein.”3
Verder klaagt de luchthavenpolitie in haar brief: “Het materiaal is op zijn zachtst gezegd verouderd en niet afgestemd op de werking van een politiedienst anno 2016.”4

Democratie als hefboom voor meer veiligheid

Via de luchthaven gaan dagelijks duizenden passagiers ons land in en uit. Meer dan honderd bedrijven zijn er actief met duizenden werknemers. Veiligheid heeft er vele aspecten en verschilt sterk van de veiligheid in een gewoon bedrijf. Daar is dat een zaak van het Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk – het Veiligheidscomité -  waarin verkozen afgevaardigden van de werknemers zich voor de veiligheid van alle werknemers inzetten. In een luchthaven met tal van verschillende bedrijven die op hetzelfde terrein door elkaar heen werken, ligt dat toch anders. De luchthavenuitbater BAC speelt een cruciale rol maar de werknemers van de bedrijven die op de luchthaven actief zijn, hebben geen enkele inspraak. De uitbater beslist over zo goed als alles alleen: welke systemen er worden gebruik om bagage sorteren, waar er wordt ingecheckt, welke infrastructuur de reizigers en het personeel gebruiken, enzovoorts. In een open brief schrijven de vakbonden: “Er is meerdere malen via de overlegorganen van de verschillende bedrijven op de luchthaven én Brussels Airport Company een bezorgdheid geuit naar de veiligheid in de vertrekhal. Er werd al jaren geen evacuatie-oefening meer gedaan in de vertrekhal. De check-in-agenten vragen al lange tijd om extra beveiliging te installeren voordat de passagiers de vertrekhal binnenkomen. (…) Structureel overleg tussen het personeel dat werkt op de luchthaven, de luchthavenuitbater en de overheid dringt zich dus op.”

Winstbejag ten koste van veiligheid

In 2004 werd Brussels Airport Company voor 75% geprivatiseerd. Sindsdien zijn de veiligheidsinspecteurs, de mensen op de tarmac zelf voor veiligheid instaan, werknemer van het privébedrijf BAC. Vroeg of laat ontstaat er een spanning tussen de veiligheid en de verwachtingen van de Canadese en Australische privéaandeelhouders. Als evenveel inspecteurs betere controles moeten uitvoeren, krijg je langere wachttijden voor de reizigers, die daardoor minder tijd kunnen doorbrengen in de taksvrije zone. “En de zakencijfers van die winkels maken een groot deel uit van het zakencijfer van BAC”, aldus Goossens van de socialistische vakbond.5 Die toestand zou de bevoegde ministers, bijvoorbeeld die van Mobiliteit, moeten alarmeren, maar dat gebeurt niet. Omdat, zo gaat vakbondsman Goossens verder: “De FOD Mobiliteit heeft een grenzeloos vertrouwen in privébedrijf BAC. Nochtans zou BAC in dit geval maatregelen moeten nemen die ingaan tegen de commerciële belangen. Het zou bijvoorbeeld betekenen dat ze niet langer een beroep kunnen doen op onderaannemingen die met zeer precaire werknemers werken”.6
BAC is ook verantwoordelijk voor de uitreiken van badges aan de werknemers van al de bedrijven actief op de luchthaven. Bij sommige bedrijven maken uitzendkrachten 20 tot zelfs 30 procent van het personeel uit. Zij oefenen druk uit op BAC om alsmaar flexibeler badges uit te reiken en bijvoorbeeld met voorlopige badges of bezoekersbadges te werken. Het zou niet alleen voor de werknemers maar ook voor de veiligheid veel beter zijn als die bedrijven hun werknemers een vast contract zou geven.
Er is ook een juridisch probleem. Volgens de wet moeten de veiligheidsinspecteurs telkens een PV opmaken als ze een inbreuk op de veiligheidsprocedure vaststellen – bijvoorbeeld een badge doorgeven of zich zonder de vereiste badge op een bepaald terrein  - en dat doorsturen naar het parket van Halle-Vilvoorde en naar de FOD Mobiliteit. “Ik heb een rondzendbrief van het parket onder ogen gekregen waarin gevraagd werd om de PV's niet meer door te sturen. Ook de FOD Mobiliteit vraagt om de PV's enkel nog naar BAC te sturen, naar hun eigen private werkgever dus”, zegt Pierre Goossens. Dit is zeer ernstig, want: “Sinds de privatisering hebben die PV's geen wettelijke waarde meer. Het parket kan die dus niet gebruiken bij een eventueel proces.”

1De Standaard 31 maart 2016

2De Standaard 31-3-2016 Terroristen werkten met verkenners

3http://www.dewereldmorgen.be/artikel/2016/03/30/veiligheidsproblemen-op-zaventem-al-lang-bekend-bij-minister-jambon

4https://acvpolitie.wordpress.com/

5http://www.dewereldmorgen.be/artikel/2016/03/30/veiligheidsproblemen-op-zaventem-al-lang-bekend-bij-minister-jambon

6http://www.dewereldmorgen.be/artikel/2016/03/30/veiligheidsproblemen-op-zaventem-al-lang-bekend-bij-minister-jambon