Foto Pixabay/Bykst

Europa zet gerecht onder druk rond humanitair visum

Moet een land een humanitair visum uitreiken aan een persoon die wordt blootgesteld aan een risico op foltering of mensonwaardige behandelingen, of kan dat land die man of vrouw in de kou laten staan? Het Europees Hof van Justitie verklaart zich onbevoegd, onder druk van de Europese Commissie en van dertien lidstaten. De kwestie blijft daarmee onduidelijk.

De vraag rees toen de Belgische rechters zich moesten uitspreken over een orthodox gezin uit Aleppo (Syrië). De vader van dat gezin met 3 jonge kinderen was gevangengenomen en gefolterd door een terroristische groepering en vrijgekomen nadat er losgeld was betaald. Het gezin had daarna op een Belgische ambassade een aanvraag voor een humanitair visum ingediend om internationale bescherming te kunnen genieten. België, Duitsland, Nederland, Frankrijk, Oostenrijk, Denemarken, Finland, Malta, Tsjechië, Estland, Polen, Slovakije, het Hongarije van Viktor Orban en de Europese Commissie spraken zich tijdens de hoorzitting van 30 januari allemaal uit tegen een verplichting om een humanitair visum te verlenen. De dertien landen hielden elk om de beurt een pleidooi met telkens dezelfde argumenten. Zo zetten ze het Hof onder druk om zich in de zaak onbevoegd te verklaren.

Francken reageert nu dat hij over de grond van de zaak gewonnen heeft, maar dat is niet zo. Het Hof zegt alleen dat een humanitair visum alleen kan bekomen worden via een visum voor kort verblijf (wat een Europese bevoegdheid is). Het Hof speelt de bal terug naar elk van de lidstaten (waar mogelijk nieuwe gerechtelijke procedures volgen). Die moeten zelf antwoorden op de vraag of hun staat verplicht is om een persoon die aan foltering of mensonwaardige omstandigheden wordt blootgesteld, een visum lang verblijf toe te kennen, waarmee die dan een asielaanvraag in Europa kan indienen.

Gaan we de controle over onze grenzen verliezen?

Dat er in geval van een positieve beslissing “honderdduizenden vluchtelingen” of “potentieel 60 miljoen vluchtelingen” naar Europa zouden komen, zoals door Francken dit weekend in een uitzending van VTM werd verkondigd, strookt totaal niet met de werkelijkheid. Een visum wordt alleen uitgereikt “wanneer zwaarwegende gronden bestaan om aan te nemen dat bij weigering personen die om internationale bescherming verzoeken, zullen worden blootgesteld aan folteringen of onmenselijke of vernederende behandelingen”.  Volgens Dirk Vanheule, specialist buitenlands recht aan de universiteit van Antwerpen, is het feit afkomstig te zijn uit een land in oorlog geen voldoende reden om een visum te bekomen. Elke aanvrager moet bewijzen dat hij is blootgesteld aan foltering of onmenselijke of vernederende behandelingen.

Europa beslist mensenrechten met de voeten te treden

Tijdens de hoorzitting van 30 januari hebben België, Duitsland, Nederland, Frankrijk, Oostenrijk, Denemarken, Finland, Malta, Tsjechië, Estland, Polen, Slovakije en het Hongarije van Viktor Orban zich allemaal uitgesproken tegen een verplichting om een humanitair visum te verlenen. De Europese Commissie sluit zich bij die 13 lidstaten aan en verzet zich ook tegen een verplichting.

In het verdrag van de EU staat nochtans dat de Unie “berust op de waarden zoals eerbied voor de menselijke waardigheid [...] en eerbiediging van de mensenrechten” en “tot doel heeft haar waarden uit te dragen”, ook in haar betrekkingen met de rest van de wereld. Maar tijdens de hoorzitting heeft geen van de 13 lidstaten het over die waarden gehad en niet eens de toestand waarin dat Syrische gezin verzeild is, ter sprake gebracht. Al die lidstaten hebben dezelfde argumenten herhaald en daarmee druk uitgeoefend op het Hof om zich in die zaak onbevoegd te verklaren. En het Hof heeft er uiteindelijk voor gekozen die optie te volgen.

In België had Francken trouwens al voorgesteld de beslissing niet te volgen indien er wel een verplichting was opgelegd. Hij overwoog zelfs de asielaanvraagkantoren in de ambassades te sluiten. Op Europees vlak lag een wetswijziging ter studie om dit arrest nietig te verklaren.

Niemand mag aan foltering worden blootgesteld

In zijn considerans vermeldt het Verdrag van Genève dat geen enkel land in zijn eentje het hoofd kan bieden aan een vluchtelingencrisis en dat solidariteit van de internationale gemeenschap noodzakelijk is. Om die reden moeten landen zoals het piepkleine Libanon, dat met zijn 4 miljoen inwoners al meer dan 1 miljoen vluchtelingen opvangt, dringend meer steun krijgen van de internationale gemeenschap en de Europese Unie. De EU zou ook legale toegangswegen naar Europa moeten openstellen en de vluchtelingen vervolgens gelijkmatig over de verschillende lidstaten verdelen, zodat geen enkele mens blootgesteld hoeft te worden aan foltering en aan onmenselijke en vernederende behandelingen.

Zolang er geen wettelijke weg is waarvoor duidelijke criteria zijn vastgelegd, kunnen mensen die blootgesteld worden aan foltering en onmenselijke behandelingen, alleen met de hulp van de maffia illegaal naar Europa komen. Die mensen zijn volledig aan de genade van de mensensmokkelaars overgeleverd en het aantal gevallen van dwangarbeid en seksueel misbruik loopt intussen hoog op. Alleen het openstellen van wettelijke wegen kan ervoor zorgen dat er een einde komt aan de mensensmokkelaars en de mensenhandel.

De enige manier om de vluchtelingencrisis echt een halt toe te roepen is ophouden met de regio te bombarderen. Toch heeft de regering-Michel al aangekondigd dat ze positief staat tegenover het verhogen van de militaire investeringen en dat ze bereid is de komende dertig jaar 15 miljard euro uit te trekken voor de aankoop van nieuwe gevechtsvliegtuigen. En nu wil ze Trump volgen en ingaan op de vraag van de NAVO om jaarlijks een extra budget van 5 miljard euro voor de NAVO op haar begroting in te schrijven.

Vriendschap zonder Grenzen
Militanten van de PVDA hebben een nationaal vrijwilligersnetwerk opgericht dat vluchtelingen steunt. Wil je meer weten over of deelnemen aan de solidariteitsacties met de vluchtelingen, dan kun je een kijkje nemen op de site van Vriendschap zonder Grenzen (www.amitiesansfrontieres.be) of contact met ons opnemen via contact@vriendschapzondergrenzen.be.