Europees Parlement veroordeelt NSA-achtige spionagepraktijken, ondanks hevig lobbywerk

Het rapport van een Brits Europarlementslid is formeel: de onthullingen van de Amerikaanse klokkenluider Edward Snowden over de NSA-spionagepraktijken tonen aan dat elke burger tegenwoordig nu per definitie verdacht en wordt in de gaten gehouden, en dit allemaal in het geheim zodat er ook geen enkel verweer tegen mogelijk is.<--break->

Achtergrond

Onlangs stemde het Europese Parlement over het Rapport van de onderzoekscommissie over de afluisterschandalen van de NSA en het systematische bespioneren van eigen burgers door tal van Europese overheden.

Het Rapport van het Britse Laboureuroparlementslid Claude Moraes kwam er na een hele resem publieke hoorzittingen waarin experts, academici, nationale politici, Congresleden uit de VS, ngo's, journalisten, enzovoort hun visie gaven over de onthullingen die Edward Snowden wereldkundig maakte. Er trok ook een delegatie naar de VS voor overleg met plaatselijke experts en overheidsinstanties.

Vermoeden van onschuld omgekeerd

Na de onthullingen van Snowden, waarbij duidelijk werd hoe de Amerikaanse inlichtingendienst NSA en de Britse GHCQ – maar ook de Nederlandse, Duitse, Franse, Spaanse, Italiaanse en andere inlichtingendiensten – massaal e-mails, telefoons, internetgedrag en dergelijke van hun eigen burgers in de gaten houden, verzamelen en vastleggen, slaan vele juridische experts, journalisten, academici en ngo’s alarm. Door deze ongeziene massa-surveillance wordt het vermoeden van onschuld gewoonweg omgekeerd. Elke burger is nu per definitie verdacht en wordt in de gaten gehouden, en dit allemaal in het geheim zodat er ook geen enkel verweer tegen mogelijk is.

Kritiek op de “Big Brother”-overheid...

Er wordt in het finale onderzoeksrapport streng met de vinger gewezen naar de Amerikaanse overheid en haar inlichtingendiensten, alsook naar de vele Europese lidstaten zoals Frankrijk, Groot-Brittannië, Duitsland, Italië, Nederland en Spanje die soortgelijke programma’s hebben lopen om massaal communicatiegegevens te verzamelen. Het rapport oordeelt dat praktijken die op buitensporig grote schaal de eigen burgers controleren niet te stroken zijn met een rechtstaat en verboden zouden moeten worden.

Het goedgekeurde rapport bevat ook kritiek op de verschillende akkoorden tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten betreffende het verzamelen van persoonsgegevens in naam van de “strijd tegen het terrorisme”. Het gaat dan om akkoorden als het PNR-akkoord (Passenger Name Records), het TFTP-akkoord (Terrorist Finance Tracking Programme) en het commerciële persoonsgegevens-akkoord Safe Harbour. Het rapport roept op tot herziening of zelfs tijdelijke opheffing van deze akkoorden, totdat deze illegale spionage- en bewakingspraktijken zijn stopgezet.

...maar uiteindelijk primeren de belangen van de Grote Industrie en worden de overheden in bescherming genomen

Het goedgekeurde eindresultaat is echter op vele punten uiteindelijk een compromistekst tussen de verschillende politieke fracties geworden. Dat heeft ermee te maken dat de Europese Volkspartij (EVP, waartoe de Belgische christendemocraten behoren) en de Europese Conservatieven (ECR, die grotendeels overeenkomen met de N-VA wat sociaal en economisch beleid betreft), vanaf het begin heel erg openlijk gekant waren tegen het opzetten van een onderzoekscommissie. Deze partijen hebben vanaf het begin en gedurende het hele proces de kant van de overheden gekozen (waarin ze uiteraard zelf zetelen) en hebben er ook alles aan gedaan om het door hen en de Europese Commissie zo begeerde EU-VS-vrijhandelsakkoord1 (TTIP, Transatlantic Trade & Investment Partnership) veilig te stellen2. Vanaf het begin af aan werd duidelijk dat aan het TTIP niet geraakt mocht worden, want – zo zingen de ultraliberalen dan in koor – dat zou de Europese economie erg schaden.

De macht van de lobbyisten en de vriendjespolitiek

De onderzoekscommissie die naar de Verenigde Staten trok, kreeg in haar gesprekken met vooraanstaande privacy-experts van onder andere de universiteiten van Washington en Georgetown telkens hetzelfde argument te horen: “Sad but true, maar als jullie willen dat de Amerikaanse en Europese overheden naar jullie bezorgdheden luisteren, dan moeten jullie met economische sancties komen. Alleen daar hebben ze oor naar.”

Om deze reden hebben bepaalde krachten in het Europese Parlement (voornamelijk gedreven door de linkse Fractie GUE/NGL) geëist dat de onderhandelingen van het TTIP (Transatlantic Trade & Investment Partnership) on hold worden gezet, totdat alle onwettelijkheden rond deze massale dataverzameling onderzocht en stopgezet worden.

Het mag niet verbazen dat de traditionele partijen (liberalen, christendemocraten en zelfs de sociaaldemocraten) hier meteen van gingen steigeren, in tandem met de ultraliberalen in de Europese Commissie – Karel de Gucht op kop. In de resolutie van juli 2013 is dit tekstvoorstel over het opschorten van het TTIP dat door Europees Links ingediend, massaal weggestemd door de meerderheid. Enkel een vage referentie naar de TTIP bleef nog over3.

In het aangenomen eindrapport blijven de klassieke partijen de aanhoudende lobby van de VS, de Europese Commissie, de grote industrie en de Europese overheden verdedigen, met als resultaat een nietszeggende paragraaf over het TTIP. De belangen van de industrie zijn dus weer veiliggesteld. En de belangen van de burgers moeten wijken.

Boycot tegen Edward Snowden

Ook de oproep om klokkenluider Edward Snowden asiel te verlenen is in het Europese Parlement door alle centrumrechtse partijen en de sociaaldemocraten verworpen. Enkel de Groenen en de Linkse GUE/NGL fractie stemden voor. Tot de dag van de stemming stelden de christendemocraten samen met de conservatieve partijen alles in het werk om een interventie van Edward Snowden voor de onderzoekscommissie te boycotten.

Vinden ze dat een parlementaire onderzoekscommissie niet het recht heeft haar burgers adequaat te informeren over de illegale activiteiten van hun overheden? De Britse conservatieven noemden de heldhaftige klokkenluider zelfs een “voortvluchtige crimineel”. Straffe uitspraken van een partij die in een regering zit die een grove aanslag op de persvrijheid heeft gepleegd (door de kwaliteitskrant The Guardian op te dragen haar bronmateriaal rond de NSA en de GHCQ te vernietigen), zich schuldig maakt aan politieke intimidatie van de uitgevers, en zelfs tot dubieuze detentiepraktijken overgaat (de Britse politie heeft David Miranda, de partner van een journalist van The Guardianurenlang vastgehouden). Maar uiteindelijk stemde een centrumlinkse meerderheid toch in met het opnemen van een videoboodschap van Snowden, waarin hij op de door de onderzoekscommissie gesteld schriftelijke vragen zal antwoorden. Al deze schimmige politieke manoeuvres zijn nog maar eens een schoolvoorbeeld van hoe behendige politieke sabotage enkel de belangen van de regering dient en het recht tot informatie van de burgers negeert.

Zelfbelang

Het is een trieste waarheid geworden dat de belangen van de industrie het altijd halen op de belangen van de gewone burgers. Het is daarbij erg moeilijk te verteren hoe de meeste politieke partijen in allerhande media verkondigen dat ze de privacy van de burgers boven alles stellen, maar dat van dat voornemen nadien niets overblijft als de industrielobby bij hen aanklopt.

Los van het principe dat privacy – een onderdeel van de menselijke waardigheid – los dient te staan van elk economisch belang, is het wel zo dat in deze wereld economische sancties het hardst gevoeld worden. Kijk maar naar de Braziliaanse presidente Dilma Rousseff. Zij schortte een grootschalig contract voor de aankoop van Amerikaanse gevechtsvliegtuigen op als gevolg van de afluisterpraktijken.5

Het mag door dit rapport nogmaals duidelijk zijn dat noch de Europese overheden, noch de traditionele politieke partijen in het Europees Parlement de integriteit hebben om hun beloftes aan hun burgers waar te maken.

Machtswellust

Een vaak gehoord argument van de daders van deze massale onwettelijkheden is dat het de taak van de overheid is om de burger te beschermen en dat daarbij noodzakelijkerwijs bepaalde burgerlijke vrijheden beknot worden. Dit is een volkomen verkeerde voorstelling van de zaak.

Ten eerste staan mensenrechten (zoals privacy) en veiligheid niet in een spanningsveld met elkaar. Het is niet of privacy of veiligheid. De twee zijn perfect verzoenbaar, en vrijheid is zelfs een noodzakelijke hoeksteen van veiligheid. Zoals Amerikaans President Benjamin Franklin al zei: “Those who sacrifice freedom for security, deserve neither freedom nor security.” Wie vrijheid opoffert voor veiligheid, verdient geen van beide. 

Ten tweede zijn deze praktijken überhaupt niet gericht op de bescherming van de burger, noch op het creëren van veiligheid. Deze massale afluisterprogramma’s hebben niets meer met contraterrorisme te maken: het zijn compleet immorele en illegale praktijken voortgekomen uit overheden die vastzitten in een post-9/11-angstreflex, en die dit als excuus voorwenden om een complete totalitaire staat in te richten. Wat heeft het afluisteren van telefoons, het opslaan van e-mails van eigen onschuldige burgers, het bespioneren van ambassades, presidenten en politici nog te maken met terrorisme?

Zoals Edward Snowden het is zijn open brief het best stelt: “These programs were never about terrorism: they're about economic spying, social control, and diplomatic manipulation. They're about power.”5 Deze programma’s gingen nooit over terrorisme: ze gaan over economische spionage, sociale controle en diplomatieke manipulatie. Ze gaan over macht.

1 Voor kritiek op de TTIP, zie: corporateeurope.org/trade/2014/01/critics-score-against-extreme-corporate-rights-ttip-must-not-be-fooled-commission
2 http://www.huffingtonpost.com/mary-bottari/us-eu-trade-negotiations_b_4251035.html
3 Recital K, http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?type=TA&reference=P7-TA-2013-0322&language=EN
4 http://www.reuters.com/article/2013/12/18/us-brazil-jets-idUSBRE9BH11C20131218 
5 https://www.commondreams.org/view/2013/12/17-1