FactCheck: Kan België zonder kernenergie?

”Wie zegt dat we zonder kernenergie kunnen, liegt”, zegt Minister Van Energie Marie-Christine Marghem (MR) in een interview met Het Laatste Nieuws. Maar dat klopt niet. PVDA-energiespecialist Tom De Meester zet de feiten op een rij.

1. Verscheidene Europese landen doen het zonder

Waarom zou België niet zonder kernenergie kunnen als een véél groter land als Duitsland dat wél kan? Duitsland heeft na de ramp in Fukushima wijselijk beslist om alle kerncentrales versneld te sluiten. Er zijn alternatieven genoeg: gascentrales bijvoorbeeld, of investeren in groene energie. De keuze voor kernenergie is een keuze voor het verleden, niet voor de toekomst.

België zou beter een voorbeeld nemen aan landen als Denemarken. Dat land zag in kernenergie ook ooit een – excusez le mot – stralende toekomst. Ze hadden een eigen nationaal onderzoeksprogramma en zelfs een onderzoeksreactor. De Denen besloten in de jaren zeventig, na enkele nucleaire incidenten en door de oliecrisis, om over te schakelen op andere energiebronnen. Gascentrales bijvoorbeeld, maar ondertussen ook meer dan 5.000 windturbines die in de eerste helft van dit jaar samen 41 procent van de Deense stroom produceerden en op sommige dagen zelfs meer dan 100 procent.

Ook Italië, Portugal, Oostenrijk, Ierland, Luxemburg, Griekenland en Polen hebben helemaal geen kerncentrales, terwijl het aandeel kernenergie van ons buurland Nederland kleiner is dan 5 procent. Natuurlijk kunnen we zonder kernenergie.

2. Het kan wél, zegt de wetenschap

Wetenschappelijke studies bewijzen dat onze energievoorziening niet alleen zonder kernenergie kan, maar zelfs zonder fossiele brandstoffen. Een 100 procent duurzaam energiesysteem is perfect mogelijk. Het is niet de technologie die een groene revolutie tegenhoudt, maar een maatschappij waarin de nucleaire lobby, oliemultinationals en energiemastodonten de lakens uitdelen en waarin winstmaximalisatie voorrang heeft op mens en milieu. De Amerikaanse professoren Jacobson en Delucchi hebben in het gezaghebbende wetenschappelijke tijdschrift Energy Policy in 2010 al voorgerekend dat een 100 procent duurzaam energiesysteem, zonder kernenergie en fossiele brandstoffen technologisch gezien perfect mogelijk is, zelfs op wereldvlak, tegen 2050.

Wie denkt dat Jacobson en Delucchi maar wat uit hun nek zitten te lullen, moet het vuistdikke rapport van het IPCC over groene energie maar eens lezen. Daarin zeggen 122 van de beste klimaatwetenschappers uit meer dan 30 landen precies hetzelfde. Het ontbreekt ons niet aan technologische alternatieven voor kernenergie of fossiele brandstoffen. Ecologische vernieuwing is perfect mogelijk, het is de politieke wil die ontbreekt.

3. Ook in België kan het, zegt het Planbureau

Misschien had minister van Energie Marghem de voorbije jaren in het parlement wat beter moeten opletten.

Het Planbureau, de eigen studiedienst van de federale regering dus, heeft in 2013 op vraag van de vier energieministers van ons land uitgerekend dat België tegen 2050 volledig kan overschakelen van kernenergie én fossiele brandstoffen op hernieuwbare energie. De investering is groot, maar de transitie naar hernieuwbare energie zou ons land 20.000 tot 60.000 nieuwe banen opleveren. Bovendien kunnen we tegelijk ook flink besparen doordat we geen fossiele brandstoffen meer hoeven in te voeren. In een eerste fase investeert België best in flexibele STEG-centrales (centrales met hoger rendement), terwijl ondertussen stelselmatig gewerkt wordt aan een duurzaam energiesysteem, gebaseerd op windenergie, zonne-energie en andere alternatieve energiebronnen.

4. Kernenergie is peperduur, klimaatonvriendelijk en onveilig

"Het is mijn wens dat we zonder kernenergie zouden kunnen, maar ik kan u vandaag niet zeggen of dat op middellange of zelfs langere termijn mogelijk zal zijn", zegt Marie-Christine Marghem. "Onze energie moet betaalbaar blijven en de bevoorrading verzekerd. Dat is het voornaamste." En dus opent Marghem de deur voor de bouw van een nieuwe kerncentrale. “In het kader van de energievisie zal elke energiebron overwogen kunnen worden, zonder taboes, afhankelijk van haar merites op het vlak van zekerheid, betaalbaarheid en duurzaamheid waarbij veiligheid voorop staat.”

Hoezo, betaalbaar? Momenteel staan in Europa maar twee nieuwe kerncentrales in de steigers: ééntje in Finland, en één in Frankrijk. De bouw van de centrale in Finland begon in 2005 en zou volgens de oorspronkelijke planning vier jaar duren en een investering vergen van 2,5 miljard euro. Maar de bouw is nog altijd niet af, en de kosten lopen al op tot 6,6 miljard euro. In Frankrijk werd in 2006 met de bouw begonnen. De centrale zal ten vroegste in 2016 af zijn. Kostprijs: 8,5 miljard euro, dat is bijna drie keer zo duur dan oorspronkelijk geraamd. Niet echt een voorbeeld om na te volgen dus.

Bovendien klopt ook het sprookje niet dat een kerncentrale goed is voor het klimaat omdat er geen CO2-uitstoot is bij de productie. Bij de bouw van de centrale, en bij de winning en transport van uranium komt wél CO2 vrij. Véél meer dan bij echte groene energie zoals windmolens en zonnepanelen.

En dan zwijgen we nog over de onverantwoorde veiligheidsrisico's van kernenergie en de opslag van nucleair afval, waarvoor nog altijd geen afdoende oplossing gevonden is. Dat vorige week een Belgisch schip met nucleair afval op drift raakte voor de kust van Schotland bewijst welke enorme risico's voor mens en milieu nucleaire energie met zich meebrengt.

5. Marghem: nul groene ambitie

Terwijl klimaatwetenschappers het ene alarmerende rapport na het andere publiceren over de klimaatcrisis – het is vijf ná twaalf – wil België geen doelstellingen meer voor groene energie. De regering zal de Europese Unie voorstellen om nog maar één bindende klimaatdoelstelling per lidstaat op te leggen, lezen we in het regeerakkoord. En raad eens, daarbij verdwijnt de 'groene energie'-doelstelling.

Van ambitieuze investeringen in groene stroom is in het regeerakkoord geen sprake. In haar Cactusplan pleit de PVDA voor een ecologisch innovatiefonds om het onderzoek in onder meer duurzame energie te boosten, op kosten van de nucleaire woekerwinsten van Electrabel & co – die nog altijd maar voor een fractie worden afgeroomd. We willen ook de oprichting van openbare energiebedrijven die zelf investeren in groene energie. Maar buiten veel lippendienst en holle woorden staat er in het regeerakkoord niets concreets over groene investeringen. Integendeel, voor offshore windenergie bijvoorbeeld, een sector met toekomst, staat er letterlijk dat het geen euro mag kosten. Ondertussen krijgt de nucleaire lobby wél subsidiegeld. De regering maakt er geen geheim van te willen investeren in het Myrrha project, een proefreactor die tientallen miljoenen euro belastinggeld opslokt en de weg moet plaveien voor de kernreactoren van de 'vierde generatie'. Ook hier krijgt de nucleaire lobby haar zin, terwijl de groene energiesector dichtgeknepen wordt. Myrrha is het paradepaardje van de nucleaire sector, een belangrijke schakel in de onderzoeksprogramma's van het Europese atoomagentschap Euratom, en stevig ingebed in het Strategic Energy Technology Plan van de Europese Commissie.