Foto Jean-François Renaud / Flickr

Geen Waalse koeien in deze Vlaamse stal

Zes staatshervormingen hebben niet geleid tot beter bestuur en een overheid die dichter bij de mensen staat. Wat de verschillende regeringen zelf doen, doen ze helemaal niet beter. Hoog tijd om opnieuw te kiezen voor meer eenheid en een overheid die gelijke rechten garandeert voor iedereen.

 

Eric Van Steenkiste is landbouwer. Hij bezit 200 koeien en ongeveer zeventig hectaren akkers en weiden. De boerderij die hij in 2000 opstartte, ligt op de taalgrens. Een deel bevindt zich in Zarlardinge, Geraardsbergen en een ander deel in Ghoy, Lessines. Een gemeenteweg van Geraardsbergen verdeelt de boerderij in twee.

In 2002 werd in dit land de landbouwpolitiek geregionaliseerd. "Daardoor heb ik nu een Waalse veestapel in Wallonië en een Vlaamse in Vlaanderen en mag ik mijn dieren niet meer mengen", zegt Eric. "Als ik plaats vrij heb in een box in de Waalse stal, kan ik er geen vijf Vlaamse koeien in stoppen. Dat is verboden. Hetzelfde in de wei. Vlaams vee mag niet bij Waals vee grazen. Als ik gecontroleerd word, ben ik in overtreding en krijg ik een boete.”

Vlaams vee mag niet bij Waals vee grazen. Als ik gecontroleerd word, ben ik in overtreding


Omdat een deel van het bedrijf zich in Vlaanderen bevindt en een ander deel in Wallonië, wordt het beschouwd als een bedrijf met twee productie-eenheden. Nochtans ligt er nog geen tien meter tussen de twee stallen. Het verdubbelt ook zijn administratieve werk. De wetgeving is niet noodzakelijk dezelfde in Vlaanderen als in Wallonië. Eric Van Steenkiste vindt deze situatie belachelijk. "Hoe kan dat in zo'n klein land?”

Inderdaad. En hetzelfde kan je nog over veel andere gesplitste bevoegdheden zeggen. De PVDA stond vrij alleen toen ze in oktober 2011 de zesde staatshervorming bekritiseerde, omdat ze de gewesten verder uit mekaar zou drijven, de eenheid van de sociale zekerheid op de helling zette en het kluwen van ondoorzichtige, complexe en dure structuren nog meer onontwarbaar maakte.

Steeds meer politici vinden dat federalisering te ver is gegaan

Behalve bij Vlaams Belang en N-VA en helaas ook de Parti Socialiste, gaan bij alle partijen stemmen op die vinden dat we veel te ver zijn gegaan. Ook bij diegenen die voor deze staatshervorming stemden.

Federaal minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD) vraagt om een einde te maken aan de versnippering en het gebrek aan hiërarchie tussen de overheden in de gezondheidszorg. De federale overheid en de gemeenschaps- en gewestregeringen zijn al twaalf jaar over de aanpak van alcoholgebruik aan het bakkeleien. Santé !

François Bellot, minister van mobiliteit klaagt dat zijn kabinet “elke dag ongelooflijk veel meer energie (moet) steken in overleg met de gewesten dan in de inhoudelijke dossiers”. Daarom spreekt hij zich uit voor een herfederalisering van deze bevoegdheid. De splitsing is volgens hem “contra-productief voor de economie”.

Het debat over de spreiding van de vluchten op Brussels Airport sleept al jaren aan. Twee gewesten en de federale regering zijn ervoor bevoegd. Op een congres van CD&V hebben meer dan twee derde van de deelnemers zich uitgesproken voor een mogelijke herfederalisering van deze materie. Ondanks de druk van de partijleiding en fractieleider in het parlement, Servais Verherstraeten, om dit niet te doen. Ook bij de MR hebben de jongeren het onderwerp op tafel gelegd.

Vld-minister De Croo pleit voor een herfederalisering van het beleid inzake mobiliteit, energie, veiligheid en buitenlandse handel.

Voor bijna alle gesplitste bevoegdheden moet er vandaag met andere regio's worden overlegd. Dikwijls met meer partijen aan de tafel dan voor de splitsing. Vroeger moest men over mobiliteit discuteren met een aantal partijen en twee taalgemeenschappen. Vandaag komen daar nog twee of drie regeringen bij.

Wat voor meerwaarde hebben vier milieuministers in dit land?

Wat voor meerwaarde hebben vier ministers voor milieu in dit land? In een klein, dichtbevolkt land als België is bijna alles vermengd over de taalgrenzen heen. Stopt de klimaat- en milieuproblematiek aan de taalgrens? Het heeft zes jaar geduurd voor de vier ministers, bevoegd voor milieu, het met elkaar eens werden over de klimaatdoelstellingen. Het energiebeleid, de gevoerde politiek voor het isoleren van gebouwen en het mobiliteitsbeleid zijn allemaal van wezenlijk belang om vandaag de uitdagingen van milieu en klimaat aan te gaan. Deze bevoegdheden zijn vandaag volledig versnipperd. Waarom moeten er zo nodig andere normen zijn voor energiezuinige gebouwen in Brussel, in Wallonië en in Vlaanderen? De Vlaamse regering wil vanaf 2021 de verkoop van nieuwe verwarmingsketels met stookolie verbieden, in het kader van de strijd tegen de klimaatopwarming. Het was zowat de enige milieuvriendelijke maatregel in het budget van 2018-2019. De maatregel moest worden ingetrokken. Vlaanderen blijkt niet bevoegd te zijn voor zo’n verkoopverbod, dat is een federale bevoegdheid. Is het efficiënt als de installateurs voortdurend moeten jongleren tussen drie verschillende regelgevingen op een grondgebied van nauwelijks 30.000 km².

180 graden omdraaien

Tientallen jaren lang werd het communautaire debat beheerst door de nationalistische ideologie die oplegde dat de overdracht van bevoegdheden in dit land slechts in één richting kon plaatsvinden: naar de gemeenschappen en de gewesten.

Niet omwille van goed bestuur maar uit nationalisme zijn domeinen opgesplitst die goed functioneerden. De kinderbijslagen, de RVA en de ziekteverzekering werkten uitstekend, en toch wilde men ze splitsen. De kinderbijslag moest worden gesplitst want de Vlamingen zouden hun kinderen niet op dezelfde manier opvoeden als de Franstaligen. Ze hadden een andere cultuur dan de Walen. De gezondheidszorg moest worden gesplitst want de Walen zagen de gezondheidszorg anders dan de Vlamingen. Alles met één objectief: de staatshervorming moest in feite leiden tot de vorming van nieuwe staten.

De roep naar splitsing verborg bij de De Wever en de top van zijn partij ook vooral de wil om in Vlaanderen een rechtse antisociale, neoliberale politiek te kunnen voeren. Minder gestoord door dwarsliggende vakbonden dan op federaal vlak het geval was. Toen ze in 2014 de kans schoon zagen om een dergelijke politiek ook op federaal vlak te voeren zei de partij dat ze een “communautaire wapenstilstand” aanvaardde. Zolang de N-VA op federaal niveau haar antisociale politiek kan doorvoeren, is de splitsing van het land minder dringend.

Zolang de N-VA op federaal niveau haar antisociale politiek kan doorvoeren, is de splitsing van het land minder dringend.

Maar, zegt De Wever: “Als de PS (al dan niet in combinatie met de PVDA-PTB) incontournable wordt (in de federale regering), dan gaan we voluit voor het confederalisme. Een klassieke staatshervorming hoef ik niet meer.” In de feiten blijft de partij de splitsing van het land voorbereiden onder het mom van confederalisme.

Nu ook de nationalisten moeten vaststellen dat die staatshervormingen veel zaken ingewikkelder maken, duurder en minder efficiënt, zal het dan klinken : er is nog niet genoeg gesplitst, we moeten nog meer naar de gewesten afsplitsen, de bevoegdheden zijn teveel verdeeld. Dat zou efficiënter zijn en hoe dan ook: wat we zelf doen, doen we beter.

Wat de Vlaamse en Waalse regering zelf doen, doen ze niet beter, het duurt alleen langer

Hoewel. Na zes staatshervormingen is de balans ook op dat vlak ontnuchterend. De opeenvolgende staatshervormingen, volgens een logica gebaseerd op taalcriteria, hebben niet geleid tot een beter bestuur en een overheid die dichter bij de mensen staat. Wat de Vlaamse en de Waalse regering zelf doen, doen ze niet beter. Ze doen precies hetzelfde. Maar het duurt langer en kost meer. Er zijn veel meer ministers, regeringen, administraties en overlegcomités nodig om tot een besluit te komen.

Het volstaat te kijken naar enkele Vlaamse bevoegdheden. Er staan vandaag in Vlaanderen 14.200 gehandicapten op een wachtlijst voor een persoonsvolgend budget. Dat blijkt uit cijfers van het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap. Er staan 48.121 mensen op de wachtlijsten van de sociale verhuurkantoren (SVK). Een jaar geleden waren dat er nog 32.814. In een Centrum voor Geestelijke Gezondheidszorg wacht je gemiddeld 45 dagen op een eerste gesprek – in sommige centra is er zelfs een wachtlijst om op de wachtlijst te komen. Een studie van 2016 van de VUB sprak over een tekort van meer dan 22.000 plaatsen in woon-zorgcentra. In de Jeugdhulp (jongeren in een gesloten instelling, kinderen met een handicap) stonden in 2016 6.106 kinderen en jongeren op een wachtlijst. De gemiddelde wachttijd bedraagt 240 dagen. Kinderen met een handicap wachten gemiddeld 1.620 dagen op een persoonlijk assistentiebudget.

Opnieuw kiezen voor meer eenheid tussen Franstaligen en Nederlandstaligen, tussen Walen, Brusselaars en Vlamingen.

Het huidig Belgische federalisme is concurrentiefederalisme tussen de regio's over wie de laagste bedrijfswinstbelastingen heeft, de goedkoopste industrieterreinen, de laagste sociale bijdragen, de minst strenge milieunormen of wie het meeste werklozen schorst. Een paar jaar geleden bleek dat Wallonië veel meer werklozen geschorst had dan Vlaanderen. Dat was voor de N-VA regering onaanvaardbaar en de druk werd opgevoerd om de VDAB te verplichten de “achterstand” in te halen.

We willen alvast de vorige staatshervormingen herbekijken en opnieuw kiezen voor meer eenheid tussen Franstaligen en Nederlandstaligen, tussen Walen, Brusselaars en Vlamingen. De overheid moet gelijkheid in rechten garanderen tussen de inwoners van de drie gewesten en gemeenschappen: alle kinderen zijn gelijk, alle werkloze werknemers zijn gelijk, of ze nu aan de ene of de andere kant van de taalgrens wonen. Zelfde regels, zelfde rechten.

Daarin staat centraal: het behoud van de sociale zekerheid als federale bevoegdheid

Daarin staat centraal: het behoud van de sociale zekerheid als federale bevoegdheid, of het nu de werkloosheidsuitkeringen betreft of de ziekteverzekering en invaliditeitsuitkeringen of de pensioenen. Ook mobiliteit, energie en de kinderbijslagen worden best opnieuw een federale bevoegdheid. Gezien de aard van het probleem, de sense of urgency en de noodzaak van een drastische en gecoördineerde aanpak van de luchtverontreiniging door lokaal en doorgaand wegverkeer, door industrie en door huisverwarming, gezien de aanpak vele domeinen en bevoegdheden overschrijdt (milieu, mobiliteit, ruimtelijke ordening, energie, economische zaken, scholenbouw, enz. ) moeten we ook de oprichting van één federaal ministerie (of staatsecretariaat) voor milieu en gezondheid overwegen.

Misschien eens denken aan een onafhankelijke nationale commissie die, naast experten, ook de vakbonden en de ziekenfondsen bij haar werk betrekt om de balans op te maken en de nefaste gevolgen van de staatshervormingen te evalueren. Om te onderzoeken op welke terreinen de regionalisering leidt tot inefficiëntie en ongedaan gemaakt moet worden, bijvoorbeeld huisvesting, infrastructuur en verkeersveiligheid, wetenschappelijk onderzoek, onderwijs....

Laat die commissie ook maar nagaan of dit land vandaag nog de gelijkheid in rechten garandeert tussen de inwoners van de drie gewesten en gemeenschappen. Indien niet, dan ook de gesplitste bevoegdheden in de sociale zekerheid, zoals de kinderbijslagen, opnieuw als federale bevoegdheid instellen.