Foto Rachel Kramer / Flickr

Klimaatopwarming: leven onze politici in paleizen met airco misschien?

Niemand kon eraan ontsnappen: deze zomer werd ons land getroffen door één van de langste en warmste hittegolven uit de Belgische geschiedenis. Deze extreme fenomenen komen door de klimaatopwarming steeds vaker voor. Terwijl onze beleidsmakers een klimaatakkoord proberen minimaliseren, plant de Belgische klimaatbeweging Climate Express een grote mobilisatie in Brussel op 2 december. De perfecte gelegenheid om hen duidelijk te maken dat ze actie moeten ondernemen.

In Limburg steeg het kwik tot maar liefst 38,8 graden Celsius. En niet alleen in Europa maar ook in Japan, Noord-Afrika, het Arabische schiereiland, Rusland en Noord-Amerika werden deze zomer recordtemperaturen gemeten. Op lokale uitzonderingen na, broeide heel het noordelijk halfrond van de hitte. Die uitgestrektheid maakte de hittegolf nog uitzonderlijker.

 “Er zijn nu gemiddeld meer tropische dagen dan vroeger. En de hittegolven beginnen langer te duren”, zegt weerman Frank Deboosere. Hoewel klimatologen in het verleden eerder voorzichtig waren om een verband te leggen tussen klimaatverandering en uitzonderlijke hitte, lijken ze het er nu toch bijna over eens. De kans op hittegolven is al meer dan verdubbeld. Van de 26 hittegolven die Nederland troffen sinds het begin van de 20e eeuw, viel maar liefst de helft in de laatste dertig jaar. De heetste zomer van de afgelopen 500 jaar, was bijvoorbeeld de zomer van 2003. Wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat die trend van meer en hevigere hittegolven alleen maar verder zal worden gezet. Toch weigeren onze politici om het nodige te doen om de klimaatverandering te bestrijden. Het zomerakkoord bevat geen woord over het klimaat. Wonen zij misschien in paleizen met airco?

De opwarming van de aarde is al te ver gegaan

"Er zijn nu gemiddeld meer tropische dagen dan vroeger. En de hittegolven beginnen langer te duren"

De hittegolf van 2018 houdt de mensheid opnieuw een spiegel voor: dit is hoever we het klimaat al hebben laten ontregelen. Bosbranden in Scandinavië, Griekenland, de Verenigde Staten en Siberië hebben al honderden doden opgeëist. Overal in Europa vrezen landbouwers dat de aanhoudende hitte hun oogst zal schaden. De droogde bedreigt dan weer de graanoogst in Siberië, de katoenoogst in Texas en de maïsoogst in El Salvador. In Alaska, Canada, Europa en Japan stierven al honderden ouderen door de hitte. In Japan en Zuidoost-Azië, zorgt de hoge temperatuur van de oceaan voor hevige overstromingen, waardoor al meer dan tweehonderd mensen om het leven kwamen. Zo bezweek in Laos een hydro-elektrische dam onder de uitzonderlijk hevige moessonregens. Van Frankrijk tot Finland zijn de rivieren te warm om de kerncentrales af te koelen, waardoor ze hun productie moesten verminderen of zelfs helemaal stilleggen.

“Dit is een waarschuwing”, zegt de Franse klimatoloog Robert Vautard. En het is niet de eerste waarschuwing die we hebben gekregen. Denk maar aan het tropische orkanenseizoen van 2017 toen orkaan Irma, de sterkste Atlantische orkaan ooit gemeten, 134 doden eiste en voor minstens 64 miljard dollar schade aanrichtte in de Caribische eilanden en Florida. Vlak daarvoor had orkaan Harvey de miljoenenstad Houston volledig van de kaart geveegd (107 doden, 125 miljard dollar schade). Een paar jaar eerder liep het dodentol van de Europese hittegolf van 2003 op tot wel 70.000 mensen. En dan hebben we het nog niet over de honderdduizenden mensen in de Sahel regio die op de vlucht zijn voor de oprukkende woestijn of de vele dodelijke modderstromen in de landen rond het Himalayagebergte. Nog al te vaak wordt er over klimaatverandering gesproken alsof het pas een probleem zal zijn in de verre toekomst, maar voor miljoenen mensen wereldwijd is het al lang een verwoestende realiteit. En het zijn telkens de gewone werkende mensen en de armeren die het hardst getroffen worden. Voor hen is de huidige stijging van de gemiddelde temperatuur op aarde met circa 1°C dus eigenlijk al te veel.   

Struisvogelpolitiek

Of politici ook gehoor zullen geven aan die wake up call, is nog maar de vraag. Tot nu toe zijn de regeringen die zich voldoende inspannen voor het klimaat op één hand te tellen, met de socialistische landen Cuba (de enige groene groeieconomie volgens WWF) en China (veruit de grootste investeerder in hernieuwbare energie) op kop.

https://www.mo.be/nieuws/hoop-voor-het-klimaat-china-haalt-klimaatdoelen-drie-jaar-op-voorhand

Al sinds 1995 brengt de Verenigde Naties elk jaar alle wereldleiders samen om het hoofd te bieden aan klimaatverandering, de zogenaamde Conference Of The Parties (COP). De oorzaak was toen al lang bekend: de menselijke uitstoot van broeikasgassen, vooral CO2 die vrijkomt bij de verbranding van fossiele brandstoffen in talloze industriële sectoren. En daar knelt nu net het schoentje: als men de uitstoot drastisch wil verminderen, moet men de gehele economische infrastructuur en machinerie aanpassen. Bedrijven zijn niet tot die peperdure en niet-rendabele investeringen bereid, en geen enkele kapitalistische regering durft hen daartoe te verplichten, uit vrees voor verminderde competitiviteit. Het is daarom dat onder meer de Canadese auteur Naomi Klein de these naar voren schuift dat "het kapitalisme in oorlog is met het klimaat".

De grote zwakte van het klimaatakkoord is dat het niet bindend is.

Op de 21ste COP in Parijs in 2015 werd uiteindelijk beslist dat de klimaatopwarming beperkt zou moeten blijven tot “ver onder de 2°C, richting 1,5°C”. Deze vage belofte kostte al zeer veel bloed, zweet en tranen kostte van zowel de klimaatbeweging als van de landen van het globale zuiden. Zij voelen de gevolgen van klimaatverandering het eerst, hebben er de minste historische schuld aan en hebben de minste middelen om zich ertegen te wapenen. Het akkoord erkende ook die “gedifferentieerde verantwoordelijkheid” tussen de kapitalistische kernlanden en de ontwikkelingslanden en introduceerde het begrip “loss and damage”. Dat staat voor het vergoeden van zuiderse landen voor de schade die zij vandaag oplopen ten gevolge van klimaatverandering. De grote zwakte van het akkoord is echter dat het niet bindend is. Er zijn geen strafmaatregelen voorzien voor landen die hun doelstellingen niet halen. Hoewel 195 landen theoretisch de bovengrens van 1,5°C erkennen, leveren de nationale klimaatplannen die zij moesten opstellen samengeteld een opwarming van … 3,6°C op.

Grootste vervuilers zijn "officiële partners van de COP"

De houding van de grootste historische vervuilers, Noord-Amerika en Europa, is tot nu toe geweest om zoveel mogelijk op de rem te staan voor een klimaatakkoord. De getallen 2°C en zelfs 1,5°C zijn geen wetenschappelijke begrenzingen, maar politieke compromissen met de westerse leiders die hun bedrijven willen beschermen. Deze vervuilende bedrijven worden zelfs uitgenodigd naar de COP’s, waar zij in ruil voor een bijdrage in de organisatorische kosten een all acces pass krijgen om te lobbyen in de ruimtes waar de onderhandelingen doorgaan. Op de koop toe mogen zij overal met hun logo pronken en zichzelf voorstellen als “officiële partner van de COP”, om hun imago op te poetsen. Als je weet dat amper 100 multinationals verantwoordelijk zijn voor 71% van de uitstoot van broeikasgassen sinds 1988, wordt het duidelijk waarom zij dat belangrijk vinden.

Amper 100 multinationals zijn verantwoordelijk voor 71% van de uitstoot van broeikasgassen sinds 1988

Voor de Amerikaanse president Donald Trump, zelf een miljardair die goede banden onderhoudt met de fossiele multinationals van zijn land, was zelfs het niet-bindende compromis van het akkoord van Parijs een doorn in het oog. De erkenning van het klimaatprobleem is voor hem al een stap te ver en dus trok de VS zich terug uit het akkoord nog voor het van kracht kon gaan. De Europese Unie gaat niet zo ver, maar toch zijn haar klimaatdoelstellingen veel te laag. En de grootste vervuilers, de grote industriële bedrijven, worden zelfs buiten die doelstellingen gerekend. Zij mogen emissierechten blijven verhandelen volgens het zogenaamde ETS-systeem. Het is voor hen echter goedkoper om certificaten op te kopen dan om hun productieprocessen aan te passen. Tijdens een bijeenkomst van de G7 in juni “bevestigden” Canada, Frankrijk, Duitsland, Italië, Japan, het VK en de EU “hun toewijding” aan het akkoord van Parijs, maar kozen daarbij toch voor de minst ambitieuze interpretatie van dat akkoord. Koolstofneutraliteit wordt uitgesteld tot “de tweede helft van de eeuw”, wat impliciet inhoudt dat er nog een toename van de emissie zal zijn tot 2050. Aangezien het honderd jaar duurt vooraleer CO2 uit de atmosfeer verdwijnt, mag er in principe geen dag verloren gaan om de uitstoot te doen dalen.

Critical Mass Gent. Met maar liefst 230 deelnemers was dit een duidelijke oproep voor hogere klimaatambities. (Foto Gilles Vanloocke)

België weigert in actie te schieten

België kreeg de minimumdoelstelling opgelegd om tegen 2030 35% minder broeikasgassen uit te stoten. Niets houdt ons land echter tegen om meer te doen. Om klimaatneutraliteit te bereiken tegen 2050 zou de Belgische economie tegen 2030 haar uitstoot immers met niet minder dan 60% moeten terugschroeven. Dat zegt het onafhankelijke wetenschappelijke rapport van het VITO-instituut. Voor Europa gaat het over minstens 55%, terwijl de EU nu mikt op 40%. En zelfs als we het akkoord van Parijs uitvoeren, zal het klimaat nog extremer worden dan het vandaag al is. “Als we ons houden aan het klimaatakkoord van Parijs zullen zomers zoals die van 2003 en 2006 bijna elke jaar voorkomen. Als we er niet in slagen de uitstoot snel te verminderen, zullen we de warme zomers van vandaag de komende decennia ervaren als relatief koel”, zegt Andrew King van de universiteit van Melbourne in De Standaard.

“Dat het klimaat opwarmt, lijdt niet de minste twijfel meer. De natuurlijke ontregelingen veroorzaken menselijke drama’s en conflicten en verhogen de migratiedruk. De tijd dringt.” Het zijn de woorden van premier Charles Michel, woorden die echter niet in daden worden omgezet. Tussen 1990 en 2017 daalde de uitstoot van broeikasgassen in ons land met gemiddeld amper 1% per jaar, dat zou minstens acht keer sneller moeten om klimaatneutraal te zijn tegen 2050. Sinds het aantreden van de huidige regering stijgt de uitstoot zelfs lichtjes! De Belgische klimaatdoelstellingen voor 2020 werden niet gehaald. Vlaanderen zou volgens de EU in 2020 15,7% minder moeten uitstoten dan in 2005, maar zal wellicht afklokken op een daling van amper 2%.

Sinds het aantreden van de huidige regering stijgt de uitstoot opnieuw

Volgens de klimaatadministratie zou België zijn doelstellingen voor 2020 zelfs tegen 2030 niet halen en stranden op amper 13%. Dat belooft voor de doelstellingen voor 2030 … Ook Climate Action Network (CAN) gaf de Belgische overheden een dikke buis voor hun klimaatbeleid in haar rapport van juni 2018. De slechte coördinatie tussen beleidsniveaus en het gebrek aan maatregelen in de bouw- en transportsector en aan investeringen in hernieuwbare energie springen het meest in het oog. “Het gebrek aan politieke wil is ontstellend”, aldus Wendel Trio, directeur van CAN Europe.

“Het is beangstigend om vast te stellen dat bij politici de sense of urgency nog altijd lijkt te ontbreken. In het federale zomerakkoord wordt met geen woord gerept over een klimaat- en energiepact” schrijft De Standaard. De Vlaamse Regering probeert de schijn nog hoog te houden, maar de besluiten van de “superministerraad” van 21 juli zijn toch te mager en te onduidelijk om een verschil te maken. Er komt geen grote investering in De Lijn, de ruimtelijke ordening wordt niet herzien en grote vervuilende bedrijven blijven buiten schot. Er wordt niet geïnvesteerd in goedkope hernieuwbare energie, wel in vervuilende en voedselverspillende biodiesel. De Vlaamse regering haalde haar doelstellingen voor windenergie zelfs naar beneden. De regeling rond stookolieketels werd direct weer teruggetrokken. De rest blijft bijzonder vaag of wordt doorgeschoven naar volgende regeringen. Het enige wat af is, is het veelbesproken afvalplan: een verbod op stickertjes op groenten en fruit, plastic zakjes altijd betalend maken en het verplicht gebruik van herbruikbare bekers op evenementen.  

Op straat voor het klimaat

Het is duidelijk dat het kapitalistische systeem een doodlopend straatje is voor het klimaat. Wie de belangen van de grote monopolies boven die van de bevolking stelt en de wetten van de markt boven de wetten van de natuur verheft, kan nooit de nodige middelen mobiliseren voor de overschakeling naar een duurzame economie. Enkel een socialistische planeconomie, waar de bevolking op democratische manier kan beslissen over de economie, biedt een mogelijkheid om het klimaat daadwerkelijk te redden. Als we een leefbare omgeving willen behouden, zullen we dus zelf op straat moeten komen voor het klimaat. Op 3 december start in Polen de COP24 waar alle nationale klimaatplannen besproken worden. Daags ervoor, op zondag 2 december, plant de Belgische klimaatbeweging Climate Express een grote mobilisatie in Brussel. Het is de perfecte gelegenheid om aan beleidsmakers van alle niveaus duidelijk te maken waar het op staat.

Op het niveau van de COP moet een bindend en ambitieus akkoord gesloten worden, dat de klimaatneutraliteit tegen 2050 garandeert en liefst een periode van netto negatieve uitstoot voorziet, dat wil zeggen dat er wereldwijd minder CO2 wordt uitgestoten dan de oceanen en bossen opvangen. Zo kan het klimaat zich langzaam herstellen. Zulk een akkoord is wat de mensheid nodig heeft, maar zal er nooit komen zolang de multinationals die verantwoordelijk zijn voor de vervuiling mee aan tafel mogen schuiven. Het multinationals free houden van de COPs moet dus ook een eis van de klimaatbeweging zijn.
Op Europees niveau moet het bedrieglijke ETS-systeem vervangen worden door bindende normen voor de industrie. Bedrijven die hun productieproces niet snel genoeg vergroenen, moeten bestraft worden.Fnatio
En België moet ten slotte niet achteroplopen om de povere Europese doelstellingen te halen, maar net streven naar de wetenschappelijke doelstelling van 60% uitstootvermindering tegen 2030. Om dat te bereiken moet zo snel mogelijk werk worden gemaakt van de hernationalisering van de energiesector, zodat ons land op planmatige wijze en in snel tempo volledig kan overschakelen naar hernieuwbare energie.

350 activisten vertrokken met de fiets naar de klimaattop in Bonn. Daar willen ze een duidelijke boodschap laten weerklinken aan onze beleidsmakers: ze willen een ambitieus klimaatbeleid. (Foto Solidair, Raf Degeest)

 

Ligt Bredene tegen 2040 onder de zeespiegel? Waar gaan we ManiFiesta dan moeten organiseren?
Jean-Pascal van Ypersele, hoogleraar klimatologie en milieuwetenschappen aan de Université catholique de Louvain, komt op zaterdag 8 september naar ManiFiesta, festival van de solidariteit in Breden. Hij zal er al je vragen over klimaatverandering beantwoorden. Info en tickets hier