Ouders, PVDA-leden en -raadsleden, dokters en medewerkers van Geneeskunde voor het Volk bundelden de krachten in deze strijd. “Dit is een prachtig voorbeeld van supersamenwerkers”, zegt PVDA-gemeenteraadslid Mie Branders. (Foto Solidair)

Loodvervuiling schudt Hobokense wijk wakker

De problematiek van loodvervuiling in Moretusburg is gekend sinds vele jaren. Umicore, toen nog Metallurgie, was vroeger al verantwoordelijk voor de uitstoot van hoge dosissen zware metalen zoals lood, cadmium en arseen. Die had ernstige gevolgen op de gezondheid van de bewoners in de nabij gelegen wijk Moretusburg. Vandaag zijn de cijfers opnieuw alarmerend. Een reden voor de PVDA om de wijk terug wakker te schudden.

Wat is er precies aan de hand?

Mie Branders

Mie Branders. In een lang proces zijn er door de buurt, de gemeente en het bedrijf vele inspanningen geleverd om de gezondheid te beschermen. Om de evolutie op te volgen wordt er door de medische werkgroep om de zes maanden bloed geprikt bij kinderen in de wijk om de concentratie lood-in-bloed te meten. Waar het gemiddelde begin jaren 90 nog rond de 20 mcg/dl was, lag het gemiddelde eind 2015 al op 4,60 mcg/dl. Dat zijn hoopgevende cijfers. (De maximumwaarde volgens de Wereldgezondheidsorganisatie bedraagt 5 mcg/dl.) Maar in april 2016 vielen de resultaten van de 2-jarige Hannah in de brievenbus: 36,28 mcg/dl. Onbegrijpelijk voor de ouders. Papa Benny vertelde me dat zij alle tips opvolgen om haar te behoeden, maar de loodwaarde blijft nog altijd even sterk verhoogd. Het is erg frustrerend om je kind te willen beschermen, maar ondertussen de fabriek naast de deur meer te zien uitstoten!

Met andere woorden, dat is helemaal terug naar af?

Mie Branders. Dit had nooit mogen gebeuren. De wijk is net tien jaar geleden helemaal gesaneerd en nu dit … We dachten allemaal dat we die bladzijde eindelijk konden omdraaien en dat we konden spreken van ‘Hoboken, het groenste district’. Er is veel groen, toffe speelpleinen, een sterke sociale cohesie en alles wat een mens in zijn wijk wil. Hoboken had opnieuw een goede naam. Er kwamen nieuwe jonge gezinnen wonen, zoals de ouders van Hannah bijvoorbeeld.

Wat hebben jullie toen precies gedaan?

Mie Branders. We vonden het belangrijk om verder te verfijnen wat er juist aan de hand was. Met onze jongere dokters van Geneeskunde voor het Volk hebben we het looddossier terug opgefrist. We zagen dat we vooral meer gegevens nodig hadden om te kunnen weten waar de bron zat. Samen met Benny, met andere ouders uit de wijk en onze medewerkers van Geneeskunde voor het Volk en PVDA zijn we in de wijk getrokken om de jonge gezinnen te informeren over het gezondheidsrisico. We motiveerden de mensen om zeker deel te nemen aan de zesmaandelijkse onderzoeken. Want meten is weten. Mensen die al lang in de wijk wonen, hebben een zekere verzadigingsgraad bereikt in verband met het loodverhaal. Ze verwijzen naar buren die er gezond oud zijn geworden. Maar voor nieuwe mensen is dit een shock. Ze krijgen plots een gezondheidsrisico op hun bord, waar ze niet waren over ingelicht bij de aankoop van hun huis. Dankzij onze actie hebben heel wat ouders hun kinderen terug laten onderzoeken en dat is een goede zaak.

En de resultaten waren om van te schrikken.

Mie Branders. Dat kun je wel zeggen. Voor ons alleszins reden genoeg om dat zo snel mogelijk weer in orde te krijgen.

Hoe ga je dat aanpakken?

Mie Branders. Ten eerste moeten de verantwoordelijkheden bij de juiste personen gelegd worden. Dat er iets kan mislopen bij Umicore, dat snappen wij wel, maar dat er vier maanden lang te veel lood wordt uitgestoten is ten eerste geen klein detail en ten tweede onaanvaardbaar. Gelukkig is de toon van Umicore in de loop der jaren een stuk gematigder. Daar waar vroeger op de boodschapper werd geschoten, geven ze nu hun fout eerlijk toe. We horen vandaag al op de radio dat ze nog extra filters gaan plaatsen en hun verantwoordelijkheid willen opnemen. Goed zo!

En daar hebben jullie dan voor gezorgd?

Mie Branders. Dit is een prachtig voorbeeld van supersamenwerkers. Om te beginnen natuurlijk papa Benny die zich niet neerlegt bij de hoge waarden van zijn dochter en zelf ondertussen loodexpert is geworden. Het is echt dapper van hem om dit dossier mee naar buiten te brengen. Onze leden in de wijk hebben het probleem op onze agenda gezet, omdat ze contact hadden met de ouders van Hannah. Onze jonge artsen hebben hun academische skills gebruikt om het dossier onder de knie te krijgen. Eén van onze artsen, Tim Joye, neemt deel aan de Medische Werkgroep, en krijgt zo zicht op de cijfers. Onze districtsraadsleden zijn al geruime tijd bezig met sensibilisering rond bodemonderzoek. Een grote groep van medewerkers van Geneeskunde voor het Volk trok de wijk in om de gezinnen te sensibiliseren. En op het einde maakten we allemaal samen een persdossier. Prachtig toch!?

Wat verwachten jullie precies?

Mie Branders. We hebben voor onszelf de lat hoog gelegd. We hebben de tijd genomen om precies te weten wat er aan de hand was. De cijfers bevestigen nu wat we dachten: de getroffen kinderen wonen dicht bij de fabriek, er is een incident voorgevallen op de fabriek en er zijn net in die periode effectief hogere emissies gemeten in de meetpunten die overal in de wijk en in Hoboken staan. Het lood komt dus niet uit de grond, maar opnieuw vanuit de fabriek in de lucht en zo in de wijk en bijvoorbeeld in het huis van Benny.

We hebben er ook voor gekozen om het probleem niet te reduceren tot het huis van Benny. Dat wordt nu wel grondig gestofzuigd en industrieel gereinigd, maar daar willen we het niet bij laten. Het probleem is te ernstig. Het feit dat er nu media-aandacht is, zal er ook voor zorgen dat Umicore beseft dat wij als een waakhond blijven toezien. We waren dat veertig jaar terug, twintig jaar terug en we zijn dat na de sanering nog altijd. We blijven wetenschappers in het belang van de gezondheid van de kinderen in de wijk. Dat mogen ze gerust nog eens luid en duidelijk horen.

Wat moet Umicore nu doen, volgens u?

Mie Branders. Ten eerste moeten ze hun verantwoordelijkheid opnemen en ervoor zorgen dat zo’n fratsen in de toekomst niet meer gebeuren. We verwachten ook dat Umicore eerlijk en transparant communiceert en er echt alles aan doet om de loodemissies opnieuw te doen dalen. Dat zal het moeten doen aan de hand van een Europees actieplan. Voor dergelijke emissies bestaat er namelijk een Europese waakhond, die maatregelen oplegt om de emissies te doen dalen. Umicore zal die moeten uitvoeren. En wellicht zullen we nog extra analyses moeten maken van de bodem én de kinderen om te kijken hoe ver dit incident zich heeft verspreid.

Dit artikel komt uit het maandblad Solidair van maart  2017Abonnement.