Anne Delespaul op een actie voor goedkopere medicijnen (Foto Solidair, Salim Hellalet)

Maggie De Block kan en moet optreden tegen peperdure medicamenten

Steeds vaker kosten nieuwe geneesmiddelen onze sociale zekerheid steeds meer geld. Minister van Volksgezondheid Maggie De Block beweert dat er geen alternatieven zijn als we patiënten toegang willen geven tot de meest innovatieve medicatie op de markt. Maar is het wel juist dat de minister niets kan doen tegen deze woekerprijzen?

De kostprijs van peperdure innovatieve geneesmiddelen staat vaak totaal los van de reële ontwikkelingskosten die de firma erin geïnvesteerd heeft. Die rekent gewoon de hoogst mogelijke prijs aan die patiënten en de ziekteverzekering bereid zijn te betalen. 

Uit een grootscheeps onderzoek uit 2009 van toenmalig Eurocommissaris voor Mededinging Neelie Kroes blijkt dat 23 procent van de kostprijs van een geneesmiddel gaat naar reclame en maar 17 procent naar onderzoek en ontwikkeling. Daarvan gaat maar 1,5 procent naar echt innovatief onderzoek. Het overige deel van de onderzoeksbudgetten gaat naar de ontwikkeling van kopieën of varianten van al bestaande winstgevende geneesmiddelen.

De basissubstantie van dergelijke innovatieve geneesmiddelen is vaak het resultaat van jarenlang onderzoek door gepassioneerde wetenschappers van verschillende universiteiten, gefinancierd met overheidsgeld. Dit basisonderzoek is altijd het duurste en heeft het grootste risico. De hoge prijs die de industrie aanrekent, is dus geen gevolg van hoge kosten van innovatief onderzoek, maar van misbruik van patentrecht: zolang een medicament onder patent is, heeft het bedrijf een volledig monopolie en kan het de prijs volledig zelf bepalen.

Maak van geneesmiddelen een publiek goed

Als Roche en Novartis afspreken dat oogpatiënten die lijden aan ouderdomsblindheid enkel behandeld mogen worden met Lucentis dat 20 keer duurder is dan het volledig evenwaardige Avastin en hetzelfde Roche kan weigeren om een goedkoper alternatief voor een geneesmiddel tegen Multiple Sclerose op de markt te brengen omdat hun nieuwste "innovatie" zoveel meer winst oplevert, moeten we dan het beleid niet laten bepalen door de maatschappelijke behoeftes in plaats van door het aanbod? Als de aandeelhouders van Pfizer kunnen beslissen of er nog verder onderzoek wordt gedaan naar veelvoorkomende ziektes als Alzheimer en Parkinson, moeten we er dan niet voor zorgen dat onderzoek naar geneesmiddelen en ook de vruchten ervan in publieke handen zijn?

De oplossing op lange termijn is dat “de ontwikkeling van geneesmiddelen voornamelijk een publieke onderneming zou moeten zijn, enkel gericht op de reële behoeften. De private farmaceutische bedrijven zouden nog wel de geneesmiddelen kunnen produceren en zouden op concurrentiële basis diensten kunnen leveren aan de publieke leverancier. Octrooien en monopolies zouden geen reden van bestaan meer hebben, omdat geneesmiddelen en andere gezondheidstechnologieën als publieke goederen worden beschouwd.” Dat zeggen wij niet alleen, dit is de conclusie van het Federaal Kenniscentrum voor de Gezondheidszorg (KCE) en haar zusterorganisatie het Zorginstituut Nederland (ZIN). Zij brachten in 2016 een rapport uit dat op zoek ging naar maatregelen om de spiraal van de steeds stijgende prijs voor geneesmiddelen te doorbreken. Aan dit onderzoek werkten ook vertegenwoordigers van patiëntenorganisaties, regeringen, de industrie, academici, regulerende instanties en zorgbetalers mee, zowel uit Europa als Noord-Amerika. De achterliggende redenering is dat de farma-industrie nooit op zoek gaat naar geneesmiddelen die het best beantwoorden aan de behoeftes in de maatschappij, maar naar de hoogst mogelijke winst op zo kort mogelijke tijd.  

Dwanglicenties mogelijk en noodzakelijk

Maar ook op korte termijn kan de minister maatregelen nemen om de woekerprijzen aan banden te leggen. Ze zou dat ook moeten doen, want die zetten de duurzaamheid van onze solidaire ziekteverzekering zwaar onder druk. De minister kan bijvoorbeeld dwanglicenties toepassen: de overheid verplicht een bedrijf een licentie van een geneesmiddel vrij te geven voor een ander bedrijf dat goedkoper produceert, in ruil voor een billijke vergoeding aan de patenthouder. Het internationale patentrecht zegt dat dwanglicenties mogen worden gebruikt in geval van patentmisbruik of wanneer de betaalbaarheid van de gezondheidszorg op de helling komt te staan.

In verschillende Europese landen zijn er de voorbije jaren oproepen gedaan om zo’n dwanglicenties in te zetten. Zo verzocht de Ierse artsenorganisatie vorig jaar de Ierse overheid om een dwanglicentie af te geven voor sofosbuvir. Dit geneesmiddel tegen hepatitis C kost 45 000 à 90 000 euro om één patiënt te genezen van het virus. Volgens een studieteam uit Liverpool bedragen de echte productiekosten van een driemaandelijkse behandeling met sofosbuvir maar 100 euro. In India maken generische producenten onder licentie sofosbuvir voor euro. Gilead, de farmareus die het medicijn op de markt bracht, heeft haar prijs berekend op basis van wat het de patiënt en de gemeenschap kost om een levertransplantatie uit te voeren, een ingreep die door sofosbuvir kan voorkomen worden. Dat is natuurlijk een absurde prijszetting. Even absurd als bijvoorbeeld de kostprijs van het plaatsen van een airbag in je auto vergelijken met een dodelijke afloop van een ongeval. Absurd, maar volgens de patentwetgeving volstrekt legaal, ook al leidt dit tot zulke wanpraktijken.

Ook in Nederland lanceerde het onafhankelijk strategisch adviesorgaan RVS (Raad voor Volksgezondheid en Samenleving) in november vorig jaar eveneens een oproep om dwanglicenties toe te passen. De RVS merkte daarbij op dat de Belgische nationale wetgeving het systeem van dwanglicenties zelfs gemakkelijker toepasbaar maakt dan de Nederlandse.

"Als het vrije ondernemingsbeleid botst met de vrijheid op leven, welke vrijheid zullen we dan moeten inperken?", vraagt het gerenommeerde medisch vaktijdschrift The Lancet zich af. "De functie van dwanglicenties is een wettelijke kwestie, maar de toepassing ervan vereist politieke wil."

Anne Delespaul en Dirk Van Duppen zijn huisartsen bij Geneeskunde voor het Volk en gezondheidsspecialisten voor de PVDA

Commentaar toevoegen

Reacties

Niet alleen dat, ik gebruik lutenyl en dit medicijn is al sinds begin dit jaar niet leverbaar, enige optie = uit Frankrijk laten komen via apotheker, maar dan wordt het niet vergoed. Producent houdt gebruikers al maanden aan het lijntje door de verwachte leverdatum telkens op te schuiven
Uit ervaring weten wij dat in Nederland vaak medicatie goedkoper is.. Verschillende medicijnen zijn daar verkrijgbaar die hier in België gewoon niet beschikbaar zijn. Zo ook Symmetrel op basis van amantadine waar hier in België geen enkel alternatief voor is met deze werkzame stof. Wordt gebruikt voor de ziekte van Parkinson en ook voor MS patiënten. Dus wij moeten ook via Nederland, leuke bende hier moet ik zeggen. Waarom is dat hier weer niet mogelijk? Weeral besparingen?
Het loopt hier al veel langer mank met onze geneesmiddelen politiek. De vorige keer zei ik nog waarom het niet mogelijk is om via ziekenhuizen en ook bejaardentehuizen enz.. de generische produkten aan de mensen te geven iplv. de merkproducten. Ik geef maar het stomme voorbeeld van Dafalgan. Dat wordt uitgedeeld gelijk als snoepjes. Nu is Dafalgan niet echt een duur product, maar in vergelijking met een generisch produkt zoals Paracetamol Teva scheelt dat toch nog een flink pak centjes. En zeker als je het gaat omzetten naar wat in ziekenhuizen enz.. wordt gebruikt. Ook de particulier weet in vele gevallen nog niet dat HET BESTAAT. Of er wordt door de apotheker meesmuilend gezegd dat het toch niet hetzelfde resultaat geeft. Dat is nu pas zever in pakjes. Het hoofdbestanddeel van Dafalgan is Parecetamol. En van het generisch product kan het gewoon aan de naam zien. En uit ondervinding weet ik : HET WERKT EVEN GOED of SLECHT, naar geland hoeveel pijn je hebt. Wat ik minstens even erg vind is dat je bvb in een ziekenhuis met alle gemak zwaar verdovende middelen wordt voorgeschreven zoals OxyContin of OxyCodon (wat hetzelfde is) en Fentanyl pleisters. Maar als ze dan na jaren vaststellen dat ze aan je pijn eigenlijk NIETS maar dan ook NIETS kunnen doen om het draaglijker te maken, dan beginnen ze te zeuren en te zagen dat je moet afbouwen, dat het een "drug" is en jij bijgevolg een "junkie" bent. Ze sturen je dan naar een psychiatrisch ziekenhuis om af te kicken. Maar het enige wat ze doen is je medicatie verminderen, zonder daarvoor extra begeleiding te krijgen, of een middel om de afkickverschijnselen te verminderen. NEEN. Je hebt alleen dagdagelijks weer VEEL MEER PIJN, waardoor je bijna niet meer uit je beg geraakt. De reactie van de dokter (psychiater / psyholoog) is dan : als je teveel pijn hebt moet je wat meer gaan liggen. MAAR dan krijg je onder je voeten dat je NIET deelneemt aan de dagelijkse activiteiten, en je zo NOOIT van de verslaving zult afgeraken. Allé, WIE dat nu verstaat, mag mij dat eens komen uitleggen. Even effectief, minder schadelijk, minder duur, en minder verslavend zou het gebruikt zijn van medische marihuana. In de meeste landen wordt dit al jaren toegepast. Onze wetgeving ziet dat nog steeds als een verdoken vorm van drugsgebruik (terwijl die vorige producten daar blijkbaar niet onder vallen) en DUS MAG HET NIET !! En zo zijn er nog wel dozijnen andere voorbeelden van ONOORDEELKUNDIG OMGAAN met medicatie. Alles ten laste van eerstens de patiënt, maar zeker en vast ook DE GEZONDHEIDSZORG. Er moet zoveel bezuinigd en bespaard worden. De gemakkelijkste oplossingen liggen voor hun neus, maar "wat baten kaars en bril als de Uil niet zien wil" is hier zeker van toepassing. Vroeger kregen huisartsen van nieuwe geneesmiddelen een 10-tal "gratis stalen" die hij zo aan de meest behoeftige patiënten gratis kon meegeven. Wad ineens een test of dat middel inderdaad een vooruitgang betekende in de genezing van een bepaalde ziekte, maar NU kan dat NIET MEER. Het is te kostelijk voor de farmaceutische bedrijven. En zo blijven we "groen" lachen hè... Wat mij betreft mag er gerust een eind gemaakt worden aan het geklunger van MAGGIE. ze is zeker NIET geslaagd in haar missie !!!
madammeke, stop eens met de zakken van de hen en uzelf te vullen en denk eens aan de mensen die de medicatie nodig hebben want zoals je nu bezig bent maar je alleen of 1) de mensen kunnen niet betalen en verslechteren (sterven vroeger en dan speel je in het kamp van uw collega's minder pensioen uitkeringen) of ze belanden in de armoede terecht. spreek van ondervinding want dezelfde medicatie ( van levensbelang) is met 40 euro per maand opgeslagen maar mijn inkomen met2 euro. verklaar dat eens? jaren worden de medicatie gemaakt en er is daar niets aan veranderd waar dan die vermeerdering en dat terwijl jullie steeds maar meer toelage geven aan de bedrijven en vooral veel voordelen