Actie van de magistraten in Charleroi. (Foto Solidair, Salim Hellalet)

Magistraten voeren actie in het hele land: “Er wordt gegoocheld met cijfers, maar wij kennen de dagelijkse realiteit”

auteur: 

Ivo Flachet

Magistraten en justitiepersoneel verzamelden op 7 juni voor en in de justitiepaleizen om uiting te geven aan hun ongenoegen over de besparingen bij justitie. In Brussel waren er meer dan 600 personen aanwezig, in Antwerpen een goede 100. Allen hekelen ze de besparingen, de greep van de uitvoerende macht op de rechterlijke macht en de inperking van de toegang tot het gerecht.

In Antwerpen nam Hans Smeyers het woord. Smeyers is bestuurslid van de Nationale Vereniging van Magistraten en familierechter in Antwerpen. “Vandaag willen we het signaal geven dat er iets fundamenteel mis loopt. Het is vijf over twaalf. Er wordt gegoocheld met cijfers, maar wij kennen de dagelijkse realiteit. Een nieuwe laptop krijgen, kost bloed, zweet en tranen. Elke dag moeten we keuzes maken. De uitvoerende macht plaatst zich boven de wet. Ze vullen bewust geen vacatures in of organiseren geen examens om griffierste kunnen benoemen. Het water staat ons aan de lippen. We staan onder hoogspanning. Wij laten ons niet in het gezicht spuwen. De maat is vol.”

Een nieuwe laptop krijgen, kost bloed, zweet en tranen

Nijpend personeelstekort, verouderde infrastructuur en informatica

Justitie kampt al jaren met een personeelstekort. Toch vond de regering het een goed idee om een lineaire besparing van 10% door te voeren. De voorzitter van de Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg te Brussel, Alfred Vanwinsen, schetst de algemene situatie als volgt.

“Momenteel ontbreken 18 personeelsleden op 112 zonder zicht op onmiddellijke verbetering van deze toestand. De toestand van de lokalen van de correctionele griffie is erbarmelijk. Op 1 april van dit jaar – en dit is geen grap – heeft zich een arbeidsongeval voorgedaan doordat de rekken het letterlijk begaven onder het gewicht. De beloftes voor nieuwe, aangepaste lokalen worden sinds meer dan twee jaar niet nagekomen. Ondanks onze vraag sinds 2013 om in één gebouw gehuisvest te zijn, zitten onze diensten verspreid over vier verschillende gebouwen. Voor de uitoefening van de bevoegdheid inzake de internering, die op 1 oktober 2016 naar de rechtbank wordt overgeheveld, zijn noch personeel, noch informatica, noch lokalen op dit moment beschikbaar of voorzien. Ten slotte is er een nijpend tekort aan informaticamiddelen, zowel voor wat de hardware als de verdere ontwikkeling en uitbouw van software betreft.”

In sommige kleinere rechtbanken is er zelfs niet eens een rechter benoemd. Zo bijvoorbeeld in Sint-Niklaas, dat één van de grootste vredegerechten van Oost-Vlaanderen is maar gedurende één jaar geen magistraat meer heeft. “De plaats werd gewoon nog niet open verklaard. Sindsdien hebben ongeveer 16 verschillende magistraten gezeteld met een beurtrol (en met verschillende rechtspraak).” Het laat zich raden wat dit met het personeel doet. “Iedereen loopt op de toppen van zijn tenen. We boteren altijd maar gewoon verder en justitie spaart een wedde uit.” Joëlle Colaes, vrederechter in Antwerpen: “Van de 29 hoofdgriffiers2 hebben we er nog 14 over. Op die manier gaat er ook kennis verloren.”

Thierry Marchandise zegt daarover: “De situatie is rampzalig. In die mate zelfs dat sommigen beweren dat dit alles zo gepland is. Het doel zou zijn, volgens hen, om de rechterlijke macht ondergeschikt te maken aan een goed gecontroleerde administratie, met name de uitvoerende macht.”3

Op die manier kan de rechterlijke macht haar controlefunctie op de uitvoerende macht niet waarmaken en misbruiken inperken.

De uitvoerende macht wil de rechterlijke macht in het gareel houden

In het neoliberaal denkkader van minister Geens wordt de rechterlijke macht herleid tot een verlengstuk van de uitvoerende macht. Dat gebeurt heel subtiel, maar niet minder dwingend. In de eerste plaats via organisatorische mechanismen (korpsoversten die onder het voortdurend gezag van ambtenaren van het ministerie van Justitie worden geplaatst) Als justitie minder middelen heeft, kan het geen complex onderzoek voeren naar financiële fraude of naar de overheid, die ook wel eens de wet durft te schenden.

Het muilkorven van de rechterlijke macht zien we ook terugkomen in Geens' hervormingen van de strafprocedure, de zogenaamde potpourri II. De taken van de onderzoeksrechters worden beperkt. Zij verworden steeds meer tot postbussen voor het parket. Parket en federale politie winnen aan macht en de rechten van verdediging worden aan banden gelegd.

De burger is het slachtoffer

Hans Smeyers: “Van dit alles is de rechtzoekende het eerste slachtoffer. Zaken worden uitgesteld, het risico op fouten neemt toe.” Ook de toegang tot het gerecht wordt verminderd. Zo staan de vredegerechten, die het dichtst bij de burger staan, specifiek onder druk.

Joëlle Colaes: “Het aantal vredegerechten werd al verminderd maar nu wil de minister nog verder gaan. Hij zegt dat de burger ook voor andere rechtbanken wat verder van huis gaat, maar die logica kan je niet doortrekken. Bij vredegerechten komen mensen meestal zonder advocaat.”4

In de praktijk zien we dat steeds meer mensen zonder advocaat naar de rechtbank gaan omdat Justitie onbetaalbaar wordt. Naast de btw van 21% (ingevoerd door de vorige regering doch niet in vraag gesteld door de huidige) en de verhoging van de griffierechten (ingevoerd door de huidige regering), valt de regering nu ook de pro-Deorechtsbijstand aan.

Juist vandaag wordt in de commissie Justitie van de Kamer het wetsontwerp van de regering besproken dat het nog moeilijker zal maken om recht te hebben op een pro-Deoadvocaat  door de invoering van een remgeld en het verstrengen van de toegang tot het systeem.

Minister Geens moet teruggefloten worden

Minister Geens laat het allemaal niet aan zijn hart komen. In een artikel in De Standaard en Le Soir van vandaag blijft Geens oostindisch doof voor de kritieken. Hij zegt dat hij Justitie de 21ste eeuw wil inloodsen, maar dat dus met een lineaire besparing van 10% op mensen en middelen.

De PVDA is van oordeel dat de besparingen bij justitie teruggeschroefd moeten worden net als het grootste deel van de hervormingen die een nefast gevolg hebben voor de toegang tot justitie en de rechten van de verdediging. Het is tijd voor een fundamenteel debat over de toekomst van de rechterlijke macht: een gemuilkorfde ontoegankelijke justitie die enkel voor het grote geld efficiënt is, of een onafhankelijke justitie waar ook de gewone burger met zijn problemen terecht kan.

En voor wie er nog aan twijfelde: de rechters en het justitiepersoneel  zullen geen medestander vinden in deze minister. We hebben van hun protest dan ook het laatste woord nog niet gehoord.

Lees hier het pamflet dat de PVDA uitdeelde op de acties van de magistraten en het justitiepersoneel.

1. Griffiers (personeelslid van justitie, soort secretaris die de dossiers voorbereidt en ook op de zitting al het administratieve werk doet)
?. Radio 1, 6 juni 2016.
3. http://www.revuenouvelle.be/Justice-faire-taire-les-magistrats
4. Radio 1, 6 juni 2016.