Foto Frédéric Bisson / Flickr

Moest de toegang tot de databank met fiscale gegevens van FOD Financiën geprivatiseerd worden?

Bent u niet geregistreerd bij Microsoft? Dan hebt u geen toegang tot de databank van de FOD Financiën. De regering heeft die dienst geprivatiseerd op maat van Microsoft. De PVDA wil dat de openbare diensten net maximaal gebruikmaken van opensourcesoftware, zodat ze voor iedereen toegankelijk zijn.

A. De feiten

  • FisconetPlus is de website van de FOD Financiën waar je allerlei informatie vindt over de belastingwetgeving, waaronder alle fiscale wetboeken. Tot februari 2018 hadden alle internetgebruikers vrije toegang tot die databank. ​
  • Sinds eind februari 2018 draait FisconetPlus onder het Microsoft-platform SharePoint. Om toegang te krijgen tot dat platform heb je een Microsoftaccount nodig.
  • Website: https://minfinfisconetapi.azurewebsites.net/customlogin
  • Minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) kreeg hierover een vraag van PVDA-volksvertegenwoordiger Marco Van Hees (zie bijlage). Hij bevestigt de verandering. Hij verklaart dat het nieuwe portaal Fisconetplus “gehost wordt in de federale G-Cloud en ontwikkeld is op een SharePoint-platform van Microsoft. Om toegang te hebben tot dat platform moet u een account aanmaken. Microsoft wil niet dat mensen anoniem toegang hebben tot hun platform”.

B. Dat schept verschillende problemen

  • De privatisering van de toegang – Door die privatisering verliest de FOD Financiën de controle over de toegang tot de gegevensbank en staat ze toe dat multinational Microsoft alle parameters voor de toegang tot de gegevensbank bepaalt: de verplichting zich in te schrijven, de (bijzonder ingewikkelde) manier van inschrijven en toegang krijgen, het commerciële gebruik van de verzamelde informatie enz.
  • Het uitbesteden van informatica-activiteiten – Bij de FOD Financiën werken veel informatici. Toch wordt almaar meer informatiseringswerk uitbesteed, de toegang tot FisconetPlus is daar een zoveelste voorbeeld van. Die onderaanneming is vaak duur en het resultaat is zelden bevredigend. Ze zorgt er ook voor dat het personeel van de FOD minder vertrouwd is met de instrumenten wanneer het die moet wijzigen of corrigeren.
  • Het gebruik van persoonlijke gegevens door Microsoft – Of het nu met een Microsoftadres is of met een ander e-mailadres, elke burger die toegang wil krijgen tot FisconetPlus moet een Microsoftaccount aanmaken. De multinational verzamelt al die gegevens, slaat ze op en biedt die mensen betalende Microsoftproducten aan.

De website www.privacy.microsoft.com/nl-nl zegt het heel duidelijk: “Microsoft gebruikt de gegevens die we verzamelen voor onze bedrijfsvoering en om u te voorzien van de producten die wij aanbieden; we gebruiken gegevens om onze producten te verbeteren en uw ervaringen aan uw persoonlijke voorkeuren aan te passen. We kunnen de gegevens ook gebruiken om met u te communiceren, bijvoorbeeld om u te informeren over uw account, beveiligingsupdates en productinformatie. Daarnaast gebruiken we gegevens om relevantere advertenties weer te geven, zowel in onze eigen producten die worden gefinancierd met behulp van advertenties van MSN en Bing, als in producten die door derden worden aangeboden.”

  • Het kostenplaatje voor de overheid – In zijn antwoord zegt de minister: “De FOD’s hebben Microsoftlicenties aangekocht voor hun interne behoeften. Daardoor hebben die het recht die licenties voor onze toepassingen te gebruiken; Fisconet is er daar een van. Voor het beheer van de toegang wordt helemaal niets betaald.” De FOD hoeft dan helemaal niets te betalen voor de toegang tot FisconetPlus, maar de Microsoftlicenties heeft ze in elk geval wel moeten betalen. Er hangen dus wel degelijk kosten aan vast voor de overheid. En de multinational kan gratis een bestand met potentiële klanten aanmaken aan wie hij reclame voor zijn producten kan sturen.

C. Het standpunt van de PVDA

  • Tegen de privatisering en het overmatig gebruik van uitbesteding – De privatisering roept democratische vragen op (privébedrijven leggen commerciële doelstellingen op die de openbare dienstverlening bezoedelen en vervalsen) en zijn doorgaans duur: ofwel voor de overheid, ofwel voor de burgers, ofwel voor allebei.
  • Voor het gebruik van Open Source-technologie bij overheidsdiensten – De PVDA vindt dat overheidsdiensten zoveel mogelijk een beroep zouden moeten doen op Open Source-technologie, voor alle informaticatoepassingen en vooral voor de kantoorsoftwarepakketten die het overheidspersoneel gebruikt. Open Source is niet alleen gratis, het is ook gebaseerd op een andere filosofie: het is een tegenpool van multinationals zoals Microsoft, waarbij winst op de eerste plaats komt, Open Source zorgt voor transparantie en samenwerkingen waar de hele mensheid wel bij vaart.

 

Bijlage – Mondelinge vraag van volksvertegenwoordiger Marco Van Hees aan de minister van Financiën

Kamer van Volksvertegenwoordigers, Commissie Financiën, 28 maart 2018, volledig verslag
Vragen van Mr. Marco Van Hees aan de minister van Financiën, belast met de Bestrijding van belastingfraude, over de “privatisering van de toegang tot de databank Fisconet'plus'” (nr. 24237)
22.01 Marco Van Hees (PTB-GO!): Meneer de minister, jarenlang stelde de FOD Financiën op internet een fiscale databank ter beschikking – met onder andere alle fiscale codes – het zogeheten Fisconet, later Fisconetplus genoemd, en elke burger had daar toegang toe. Wie nu die databank wil raadplegen, moet zich registreren en daarvoor moet men een account aanmaken bij de Amerikaanse multinational Microsoft. Dat baart mij grote zorgen.
Ik heb het aan den lijve ondervonden op de site: https://minfinfisconetapi.azurewebsites.net/customlogin. Daar lees je het volgende: “Welkom bij Fisconetplus. Log in voor gratis toegang tot onze fiscale gegevensbank online (…) Om toegang te krijgen tot de opzoeking en de raadpleging moet u een e-mailadres van Microsoft ingeven en het daarmee samengaande paswoord (…) Bezoekt u onze website voor het eerst? Gebruik uw Microsoft e-mailadres om u in te schrijven. U ontvangt in uw mailbox de bevestiging van uw inschrijving en de link om in te loggen op onze gegevensbank. Hebt u nog geen Microsoftaccount? Maak er een aan via de volgende link en schrijf u nadien in op deze pagina.”
Nadat ik me bij Microsoft had ingeschreven, had ik nog altijd geen toegang tot Fisconetplus. Maar nauwelijks een paar seconden later kreeg ik wel al een e-mail van Microsoft waarin het me een van zijn producten aanbood, dat helemaal niets met de fiscale gegevensbank te maken had.
Waarom heeft de FOD Financiën de vrije toegang tot Fisconetplus, dus zonder registratie, afgeschaft? Waarom werd de registratie gekoppeld aan het aanmaken van een account bij een multinational, in dit geval Microsoft? Welke taken voert Microsoft uit? Kunt u me de overeenkomst bezorgen tussen Microsoft en de FOD Financiën? Is het wettelijk en ethisch verantwoord burgers te verplichten een account aan te maken bij een privébedrijf om toegang te krijgen tot een gegevensbank van een overheidsdienst? Betaalt de FOD Financiën Microsoft voor het beheer van de toegang tot Fisconetplus? Of is het omgekeerd en betaalt Microsoft de FOD Financiën omdat Microsoft zo de gegevens van potentiële klanten kan verzamelen? En zo ja, hoeveel wordt er betaald?
Op de website van Fisconetplus staat dat “de FOD Financiën groot belang hecht aan de bescherming van de persoonsgegevens. Daarom worden alleen de gegevens gevraagd die noodzakelijk zijn om u een kwaliteitsvolle dienst te kunnen bieden. Wij treffen de nodige maatregelen om de bescherming van uw persoonlijke levenssfeer te garanderen”. Maar hoe staat het met de bescherming van de persoonlijke levenssfeer tegenover Microsoft? Welke informatie verzamelt de multinational en op welke manier controleert de Belgische overheid hoe Microsoft die gegevens beheert en gebruikt?
22.02 Johan Van Overtveldt, minister: Meneer Van Hees, het nieuwe portaal Fisconetplus is sinds maandag 26 februari in gebruik. Het wordt gehost in de federale G-Cloud en wordt ontwikkeld via het Microsoftplatform SharePoint. Om toegang te hebben tot dat platform moet een account aangemaakt worden. Microsoft wil niet dat mensen anoniem toegang hebben tot zijn platform. Het aanmaken van een account is makkelijk en gratis. Iedereen blijft dus toegang hebben tot de informatie.
Gebruikers die reeds een Microsoftaccount hebben, omdat ze een e-mailadres van hotmail hebben of omdat ze op professionele basis met Office 365 werken, hoeven geen nieuwe account aan te maken. Dat adres volstaat om toegang te krijgen, zoals ook op de website wordt vermeld. Voor andere gebruikers die een account willen aanmaken, volstaat om het even welk e-mailadres, ook als het niet van Microsoft is, bijvoorbeeld Skynet, Gmail, Telenet, Belgacom. De huidige homepage, die tot verwarring zou kunnen leiden, wordt momenteel in die zin aangepast.
Dankzij de verplichte registratie op Fisconetplus kan de FOD elke gebruiker diensten op maat leveren. Die diensten worden gegroepeerd in MyFisconetplus. Vanaf nu kan elke bezoeker zijn eigen bibliotheek aanmaken en waarschuwingen instellen voor documenten zodat hij per mail automatisch op de hoogte wordt gebracht wanneer er in die documenten dingen wijzigen. De verdere uitbouw zal het mogelijk maken aantekeningen op te slaan of ze via sociale media te delen. Al die diensten zijn gratis.
De FOD gebruikt het account dat bij Microsoft is aangemaakt niet om contact op te nemen met een natuurlijke persoon of een rechtspersoon. Het account is alleen bedoeld om de gebruiker snel naar zijn favorieten te laten surfen. Bovendien garandeert dat account nooit dat de naam de echte naam van de persoon is, wat trouwens ook niet de bedoeling is.
Wat Microsoft doet, kunt u raadplegen op de website www.privacy.microsoft.com/nl-nl. Het contract dat de FOD, en alle andere FOD’s gebruiken, is een raamovereenkomst die de aankoop toestaat van licenties 0.3.6.4.
Het is wettelijk toegestaan gebruikers te verplichten een account aan te maken. De voordelen voor de gebruikers zijn onmiskenbaar.
Deze praktijk wordt ook toegepast bij tal van andere overheidsdiensten zoals IOTA (Intra-European Organisation of Tax Administrations), om toegang te krijgen tot publicaties, of de on-demand heruitzendingen van de RTBF. Die toegang versterkt de echtheid van de officiële bron.
De verschillende FOD’s hebben Microsoftlicenties aangekocht voor hun interne behoeften. Daardoor hebben die het recht die licenties voor onze toepassingen te gebruiken; Fisconet is er daar een van. Voor het beheer van de toegang wordt helemaal niets betaald.
Zoals aangegeven in mijn vorige antwoord, staat alle informatie op de website die ik daarnet heb genoemd. Daar staat onder andere te lezen – ik citeer –: “Veiligheid. We doen er alles aan om de gegevens die u ons doorgeeft te beschermen via codering en verscherpte veiligheidsmaatregelen.
Een stevige juridische bescherming. Wij zullen de geldende, lokale privacyreglementering respecteren en onze steun verlenen aan de juridische bescherming daarvan als fundamenteel recht.
Geen gerichte reclame in functie van content. Wij maken geen gebruik van uw gesprekken, de inhoud van uw e-mails, uw bestanden of elke andere persoonlijke content om onze reclame af te stemmen op uw behoeften.”
Microsoft is in Europa in elk geval onderworpen aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming, en aan alle andere Belgische en Europese wetgeving inzake gegevensbescherming. Eventuele vragen of klachten zullen door de Commissie voor de bescherming van de persoonlijke levenssfeer onderzocht worden.
22.03 Marco Van Hees (PTB-GO!): Ik heb het niet goed begrepen, meneer de minister. Hebt u echt gezegd dat de registratie voor de site veranderd is? Hebt u gezegd dat het niet nodig is om een adres te hebben van Microsoft of een van de dochterbedrijven om zich te kunnen registreren? Of blijft dat nog altijd noodzakelijk?
22.04 Johan Van Overtveldt, minister: Ik lees mijn antwoord nog een keer voor: “Gebruikers die reeds een Microsoft-account hebben, omdat ze een e-mailadres van hotmail hebben of omdat ze op professionele basis met Office 365 werken, hoeven geen nieuwe account aan te maken. Dat adres volstaat om toegang te krijgen, zoals ook op de website wordt vermeld. Voor andere gebruikers die een account willen aanmaken, volstaat om het even welk e-mailadres, ook als het niet van Microsoft is, bijvoorbeeld Skynet, Gmail, Telenet, Belgacom.”
22.05 Marco Van Hees (PTB-GO!): Het moet dus nog altijd via Microsoft.
22.06 Johan Van Overtveldt, minister: Skynet, Gmail, Telenet, Belgacom, dat is niet Microsoft.
[Marco Van Hees] Ik heb het in elk geval geprobeerd met een gewoon adres – dat niet van Microsoft is – en het werkt niet. Ik kreeg de melding dat ik een Microsoftaccount moest aanmaken om toegang te krijgen. Dat is toch vreemd? Als u zegt dat de voorwaarden om zich voor de site te registreren veranderd zijn, dan is het toch om die reden.
22.07 Johan Van Overtveldt, minister: Volgens mij heeft u een zinnetje niet gehoord. Ik herhaal: de huidige homepage, die tot verwarring zou kunnen leiden, wordt momenteel in die zin aangepast.
22.08 Marco Van Hees (PTB-GO!): Goed. Dat betekent dus dat er op de homepage stond dat je een Microsoft-account moest hebben, maar dat dat niet waar is. Het is dus op zijn minst veranderd. De aangepaste homepage zal dus zeggen dat je geen e-mailadres van Microsoft nodig hebt. Dat maakt dus komaf met het probleem dat aan de grond lag van mijn vraag.
Ik hoop dat het dus enkel een ongelukkige formulering was, maar ik heb de indruk dat het een pak erger was en dat men mensen ertoe aanzette om een Microsoftaccount te openen zodat dat bedrijf zijn commerciële producten zou kunnen verkopen. Dat heb ik zelf mogen ervaren toen ik een account aanmaakte.
Het incident is gesloten.