Foto UNHCR/L. Abou Khaled / Flickr

Mogen we nog voor een humaan asielbeleid zijn, mevrouw Rutten?

auteur: 

Ivo Flachet

Gwendolyn Rutten zit met een probleem. De voorzitster van Open VLD heeft ontdekt dat het verzet tegen het sociaal-economisch beleid waar haar partij mede verantwoordelijk voor is, toeneemt. En dus kondigde ze begin deze week aan zich meer te zullen focussen op het vluchtelingendebat. Van een bliksemafleider gesproken. Ze beet gisteren de spits af met de “Open VLD new look” in het debat met Peter Mertens op Terzake.  

Van mevr. Rutten hoef je niet veel medeleven te verwachten met vluchtelingen die doodvriezen aan de grenzen van Europa. Dat bleek uit het debat met Peter Mertens in Terzake van 18 januari. Ze goochelde met termen als het “Verdrag van Dublin”, “Frontex” en “open grenzen” en verweet Peter Mertens dat hij er respectievelijk tegen en voor was. En vergis u niet. Mevrouw Rutten ging haar jongerenvoorzitter niet achterna. Maurits Vande Reyde schreef op 18 december nog in een opmerkelijk stuk op knack.be dat “mensen verhinderen om een land binnen te komen in tegenstrijd is met elk liberaal vrijheidsprincipe”. Je kan veel zeggen over die opinie, maar moedig was het wel.

Luisterde mevr. Rutten naar de voorzitter van Jong VLD? Neen, ze huilde mee met de wolven. De framing is duidelijk: Rutten boekt geen succes met haar ophemeling van ongelijkheid. Ook niet met haar fervent verzet tegen de miljonairstaks. En dus probeerde ze ten einde raad de PVDA in de hoek te duwen van de verdedigers van “open grenzen”. Als Rutten het vertikt ons partijprogramma erop na te lezen, leek het ons zinvol het standpunt van de PVDA zelf nog eens te verduidelijken.

1. De oorzaken aanpakken in plaats van de oorlog op te stoken

Het overgrote deel van de mensen ontvlucht oorlogsgebieden zoals Syrië en Irak. De PVDA roept al jaren op een einde te maken aan de wapenhandel naar landen in regio’s waar oorlog woedt. Investeer in diplomatie, niet in bommen. Leg Islamitische Staat financieel droog en sluit geld-, wapen- en oliestromen prioritair af.

Maar wat doet Open VLD? Tussen 2012 en 2014 riep Guy Verhofstadt, partijgenoot van Rutten, meerdere keren op om wapens te leveren aan de rebellen*. Als je oorlog voert in het buitenland, moet je ook niet schrikken dat mensen de hel van de oorlog ontvluchten. Wat heeft Open VLD al gedaan om te zorgen dat België de steun stopzet aan Saoedi-Arabië, het land dat wapens levert aan terroristen en waar de gelijkheid tussen man en vrouw onbestaande is?

België is goed voor een vierde van de Europese wapenexport. Wapens worden verscheept naar landen als Saoedi-Arabië en Qatar waarvan iedereen weet dat ze het conflict militair voeden. Wat heeft Open VLD daar al tegen gedaan in de regering?

Ludo De Brabander van VZW Vrede zegt hierover terecht : “Laat ons vooral niet vergeten dat mensen vluchten voor onze oorlogen, onze militaire bemoeienissen, onze wapens, onze oliezucht”. We hebben structurele maatregelen nodig die ertoe leiden dat minder mensen de hachelijke beslissing moeten nemen te vluchten. Vluchten doe je immers niet voor je plezier.

2. Mogen we nog voor een humaan asielbeleid zijn, mevrouw Rutten?

Peter Mertens in Terzake : “Waar wij niet tegen kunnen, is de situatie zoals je die vandaag ziet. Vandaag vriezen mensen dood in Griekenland”. Daar had Rutten geen oren naar. Nochtans klaagt ook Amnesty International deze situatie aan. “In de steek gelaten door de EU, riskeren duizenden vluchtelingen te sterven van de kou”, waarschuwde de organisatie deze week. In Griekenland en de Balkan moeten mannen, vrouwen en kinderen overnachten in tenten overdekt met sneeuw, bij temperaturen onder het vriespunt. Vluchtelingen in Belgrado zijn verplicht rond een vuurtje op een stuk karton te slapen, in een loods. “Deze mensen leven in ongezonde omstandigheden en hebben geen aangepaste kledij, ze zijn uitgehongerd en kunnen zich niet wassen”, vertelt Vasiliki Armeniakou, medisch coördinator van AZG.

Wij sluiten ons aan bij de hulpkreten van deze organisaties en van de UNHCR, de vluchtelingenorganisatie van de VN, die de Europese Commissie en de lidstaten oproepen dringend te reageren.

Na de Tweede Wereldoorlog werden regels opgesteld voor mensen die beslissen hun land te verlaten omwille van oorlog of onderdrukking. De PVDA eist het respect voor deze regels, die onder andere zijn vastgelegd in de Conventie van Genève. Mag je tegenwoordig nog humaan zijn? Ik dacht dat liberalen dat ook waren. Of vergis ik mij?

3. Voor of tegen “Dublin”?

Op Terzake verweet mevr. Rutten Peter Mertens dat hij tegen het Verdrag van Dublin is. Dublin, de hoofdstad van Ierland, daar kan je niet voor of tegen zijn. Waarover gaat het?

Het Dublin-Verdrag bepaalt dat het EU-land waar een vluchteling het eerst aankomt, bevoegd is voor de asielaanvraag en de opvang. In de praktijk heeft dat tot gevolg dat de meeste vluchtelingen worden opgevangen in de armere Zuid- en Oost-Europese landen. Iedereen die de situatie kent, denk maar aan de ooggetuigenverslagen van hulpverleners in de zogenaamde opvangcentra in Griekenland en Italië, weet dat de “opvang” onmenselijk is. Minderjarigen worden opgesloten. Mensen leven in erbarmelijke omstandigheden. Respect voor de Conventie van Genève is ver te zoeken. Het UNHCR riep de EU op haar verantwoordelijkheid te nemen. De organisatie tweette "no country can do it alone, and no country can refuse to do its part". Alle hulporganisaties stellen hetzelfde vast. Geen enkel land kan de vluchtelingen alleen opvangen en geen enkel land zou mogen weigeren zijn deel te doen. Vertaald naar juridische termen wil dat zeggen dat het principe van het Verdrag van Dublin moet afgeschaft worden. In september 2015 pleitte ik voor de afschaffing ervan. Je kan redetwisten over of het Verdrag van Dublin moet afgeschaft worden of hervormd. Waar het over gaat is dat het principe in het verdrag, dat maakt dat de grenslanden van de Europese Unie de grote meerderheid van de vluchtelingen moeten opvangen, moet afgeschaft worden. Wij pleiten voor een spreidingsplan. Het Verdrag van Dublin moet in die zin hervormd worden.

De PVDA is niet voor open grenzen en ook niet voor “asielshopping”. Wij vragen respect voor het recht op asiel en serieuze inspanningen voor de opvang van vluchtelingen in heel Europa via een spreidingsplan. Wij zijn voor een permanent systeem van hervestiging en opvang en de organisatie van veiligere en legale procedures. Een spreiding is noodzakelijk omdat er momenteel een onredelijke druk terecht komt op de Zuid- en Oost-Europese landen met alle onmenselijke gevolgen van dien. En ja, daar liggen wij wakker van.

4. Frontex, wat is dat?

Ook Frontex, daar mogen we van mevr. Rutten niet tegen zijn. Frontex is de gespecialiseerde Europese quasi-militaire instelling die de bewaking van de grenzen van Fort Europa tot doel heeft. Hun mandaat werd onlangs uitgebreid tot het uitwijzen van vluchtelingen. Daarvoor werden “Frontex Rapid Return Intervention Teams” opgezet. Frontex staat voor een militaire logica om de vluchtelingencrisis op te lossen. Die zal enkel leiden tot nog meer tragedies in de Middellandse Zee. Ja wij zijn tegen Frontex, samen met een internationaal samenwerkingsverband van bijna twintig NGO's en middenveldorganisaties in België. Zij werken onder de koepel “Frontexit”. Bij hen vind je alle informatie over de militarisering van de buitengrenzen van Europa.

5. Wat stelt de PVDA voor ?

Eerst moeten de oorzaken worden aangepakt. Zolang oorlog, uitbuiting en miserie niet stoppen, zullen mensen manieren blijven zoeken om een veilig en/of beter leven te zoeken. Want hoop zal altijd sterker zijn dan vrees. Op Europees niveau zou onze regering haar verantwoordelijkheid kunnen nemen door onderstaande eisen te verdedigen en door zich niet te verstoppen achter een anti-vluchtelingenbeleid van andere EU-lidstaten om zelf ook in gebreke te blijven. Maar ook op Belgisch niveau is er heel wat werk aan de winkel. Hieronder onze elf eisen.

Pak de oorzaken aan : voer een actieve vredespolitiek

1. Stop de wapenhandel naar landen in regio’s waar oorlog woedt.

2. Leg Islamitische Staat financieel droog. Sluit de geld-, wapen- en oliestromen prioritair af. Als men de zuurstof afsnijdt (wapens en geld), dan zullen de strijdende partijen rond de tafel gaan zitten.

3. Pak de human resources van Islamitische Staat aan. De aantrekkingskracht van IS kan maar stoppen als de Westerse inmenging in het Midden-Oosten stopt en er een nationale dialoog in Syrië en Irak tot stand komt.

4. Investeer in diplomatie, niet in bommen. België en de EU kunnen hun gewicht in de schaal werpen om de strijdende partijen, oppositie en regering zo snel mogelijk rond de tafel te krijgen op een regionale vredesconferentie.

Voor een humaan vluchtelingenbeleid op Europees niveau

5. De organisatie van een permanent systeem van hervestiging en opvang van vluchtelingen in alle EU-landen waarvan de capaciteit in verhouding is tot de noden in deze crisis, zoals bepaald door het UNHCR. Het systeem moet in een verspreiding voorzien op basis van een verdeelsleutel die rekening houdt met de grootte van de bevolking en de economische situatie van elk land.

6. Zoek- en reddingsoperaties in de Middellandse Zee. Afschaffing van Frontex en steun en financiering van noodredding. Het is onaanvaardbaar dat de Middellandse Zee de meest dodelijke vluchtroute is ter wereld.

7. Veiligere en legale procedures. Er is nood aan humanitaire corridors. Zodat mensen die asiel willen aanvragen in Europa zich niet moeten wenden tot mensensmokkelaars en levensgevaarlijke routes.

8. Stel een lijst op van 'onveilige' landen in plaats van een lijst van zogezegd veilige landen. Mensen uit onveilige landen kunnen dan snel bescherming krijgen.

9. Hervorming van het Dublin-systeem. Documenten die vluchtelingen toelaten zich naar hun land van bestemming te begeven, moeten snel kunnen afgeleverd worden.

De Conventie van Genève mag geen vodje papier worden

Ook op Belgisch niveau is er heel wat werk aan de winkel.

10. Respect voor het recht op asiel. De Conventie van Genève mag geen vodje papier worden. Het vluchtelingenstatuut en de procedure om erkend te worden, moet integraal gerespecteerd worden. Vluchtelingen dienen gelijke sociale rechten te hebben om sociale dumping tegen te gaan.

11. Er dienen voldoende degelijke opvangplaatsen te worden gecreëerd. De afbouw van de opvang moet worden stopgezet. Iedereen die asiel wil aanvragen moet dat snel en in veilige en menswaardige omstandigheden kunnen doen.

*Zie hier. Nochtans kon je al in 2012 in de New York Times lezen dat de meeste Westerse wapens niet bij onvindbare gematigde rebellen terecht kwamen, maar bij jihadisten. Verhofstadt herhaalde zijn oproep om wapens te leveren tot in 2014.