Foto Laurie Shaull / Flickr

#NeverAgain: Amerikaanse jongeren boeken overwinningen op wapenlobby

Na een dodelijke schietpartij in een middelbare school in Parkland, Florida op 14 februari kwam in een ongezien snel tempo een beweging op gang van jongeren die het recht opeisen om veilig naar school te gaan. Ze willen ook de macht van de wapenlobby breken. Twee weken later heeft de #NeverAgain-beweging al enkele flinke deuken kunnen slaan in het ijzeren harnas van de Amerikaanse wapenindustrie. Zelfs president Trump moet op zijn stappen terugkeren. 

Op Valentijnsdag 2018 stapt een jongeman de Marjory Stoneman Douglas High School in Parkland, Florida binnen. Hij doet het brandalarm afgaan en opent met een AR-15 halfautomatisch geweer het vuur op de studenten. Veertien leerlingen en drie leerkrachten sterven, veertien anderen raken gewond. De moordenaar, Nikolas Cruz, was op zijn negentiende nog te jong om alcohol te drinken, maar niet om een geweer te kopen. Hij kocht het oorlogswapen in een van de vele gun stores. In de Verenigde Staten zijn er 50.000 meer van dergelijke wapenwinkels dan McDonald’s-restaurants. Nergens in de westerse wereld is het zo makkelijk om vuurwapens te kopen als in de VS. En nergens komt zoveel geweld met vuurwapens voor. De VS is het enige ontwikkelde land waar kogels evenveel dodelijke slachtoffers maken als het verkeer.

Amerikaanse jeugd komt in opstand

De schietpartij in Parkland was al de achtste op een school dit jaar, waarbij gewonden of doden vielen. In 2018 werden al ruim vierhonderd minderjarigen verwond of vermoord door geweerschoten. Maar het lijkt erop dat de maat voor veel jongeren nu vol is. Drie dagen nadat zeventien van haar medestudenten en personeelsleden van haar school door een schutter gedood werden, nam de zeventienjarige Emma Gonzalez het woord op een herdenking van de massamoord. “We are up here standing together because if all our government and president can do is send thoughts and prayers, then it’s time for victims to be the change that we need to see.” Gonzalez is het gezicht geworden van een snel groeiende beweging van Amerikaanse tieners die opkomen voor een strengere wapenwetgeving om zich opnieuw veilig te kunnen voelen op school.

De VS kent een lange, trieste traditie van dodelijke aanslagen op scholen. Sinds de beruchte schietpartij in Columbine in 1999, dat het debat over de vrije wapenwetten op gang bracht, vonden minstens 211 schietincidenten plaats op Amerikaanse scholen. Een twintigtal overlevenden van de schietpartij in Parkland besloten dat de massamoord op hun school de laatste moest zijn. Het groepje richtte een eigen beweging op, Never Again MSD (‘MSD’ staat voor Marjory Stoneman Douglas, de naam van de school) met woordvoerders Emma Gonzalez, Cameron Kasky en David Hogg. De beweging werd gelanceerd via de hashtag #NeverAgain op sociale media en bracht al duizenden jongeren in beweging. Activisten organiseerden een lie-in voor het Witte Huis, walk-outs uit lessen, protestmarsen, verzamelingen aan town halls … Op tal van scholen zijn nog meer acties aangekondigd, zoals een herdenking op 14 maart door zeventien minuten uit de les te stappen - één minuut per dodelijk slachtoffer in Parkland. Op 24 maart is in Washington DC en tegelijk in nog tientallen steden in heel het land een protestmars gepland die de naam draagt #MarchForOurLives, Mars Voor Onze Levens. Er worden honderden duizenden deelnemers verwacht.

Trump en de wapenindustrie in het defensief

De teenagers eisen dat er eindelijk iets verandert aan de losse wapenwetgeving in de Verenigde Staten. Ze zijn moedig genoeg om daarvoor zeer machtige instituten te trotseren, zoals de wapenindustrie en de Amerikaanse regering. Gonzalez verwees ook naar de banden die Trump en vele andere Amerikaanse politici hebben met de National Rifle Association (NRA), de grootse wapenlobby in de Verenigde Staten. In haar speech haalde Gonzalez aan dat de NRA in 2016 meer dan 30 miljoen dollar investeerde in de campagne van Donald Trump. De NRA heeft naar eigen zeggen 5,2 miljoen leden en bezit genoeg geld om elke Amerikaanse verkiezing te beïnvloeden, van lokaal niveau tot de presidentsverkiezingen. Zowel Democratische als Republikeinse politici ontvangen geld van de NRA. Met zoveel politieke invloed houdt de NRA al decennialang elke poging tot verstrenging van de wapenwetgeving tegen. Met de verkiezing van wapenliefhebber Donald Trump tot president leek het erop dat dit de komende jaren zeker niet zou veranderen. De dodelijke schietpartij in Las Vegas in oktober, waar 59 mensen om het leven kwamen door een man die vanuit een hotel met volautomatische geweren op een concert schoot, deden noch Trump noch de NRA wankelen.

Maar Parkland is blijkbaar de druppel geweest voor de jonge generatie. Journalist Gary Younge, Amerikakenner van de Britse krant The Guardian en auteur van een boek over wapengeweld in de VS, is onder de indruk van de spontane massabeweging: “Na elke massaschietpartij zie je een politieke weerslag, maar dit voelt toch anders. Het presidentschap van Trump scherpt het politieke bewustzijn van heel wat burgers aan, en in het bijzonder van erg jonge Amerikanen. Denk aan de vrouwenmars, of de beweging #MeToo: de woede en het activisme van deze jongeren uit Florida sluiten heel goed aan bij de bredere cultuur van verzet die je in progressief Amerika voelt. Wapenlobbyisten zullen ook nu hun positie niet veranderen. Maar jarenlang kregen zij dan ook niet bijster veel weerstand. Precies dat verandert. Ik merk een culturele shift in Amerika, waar voorstanders van strengere wapenwetten steeds actiever worden, en het thema steeds hoger op de politieke agenda dwingen. Ik zie wel degelijk het potentieel van dit moment.”

De mobilisaties van de jongeren werpen nu al hun vruchten af. Meteen na de aanslag probeerde president Trump het debat te herleiden naar een kwestie van mentale gezondheid bij tieners. “Dit is geen kwestie van psychische problemen”, antwoordde de jonge Emma Gonzalez daarop. “Met een mes had hij nooit zoveel scholieren kunnen verwonden!” Toen de beweging in omvang groeide, kwam Trump op de proppen met een voorstel om alle leraars uit te rusten met een vuurwapen. Dat zorgde alleen voor nog meer verontwaardiging. Onder toenemende druk gaf Trump vervolgens opdracht om zogenaamde ‘bump stocks’ te verbieden, dat zijn hulpstukken die een halfautomatisch geweer volautomatisch laten vuren. Daarnaast wil de president een strengere screening van mensen die een wapen willen kopen. De NRA zelf wijst voorlopig elk verbod van de hand. Maar de publieke opinie is duidelijk aan het keren. Volgens een peiling zou 70% van de Amerikanen nu voor strengere wapenwetten zijn. Door de protesten breken ook steeds meer bedrijven hun banden met de wapenlobby. Luchtvaartmaatschappijen Delta en United Airlines, verzekeraar MetLife, autoverhuurder Hertz en de First National Bank of Omaha zegden vorig weekend de voordelen stop die ze al jaren gunnen aan de leden van de NRA.

Op 1 maart bond Trump uiteindelijk in en kondigde hij aan dat hij de wapenwet dan toch zal verstrengen.

Dromen van een nieuw normaal

Voorstanders van vrije wapendracht verwijzen naar het beruchte Second Amendment, het tweede artikel van de Amerikaanse grondwet dat het recht beschermt om wapens te bezitten en te dragen. Historici als Howard Zinn en Roxanne Dunbar-Ortiz wijzen er echter op dat het artikel bedoeld was om de oorspronkelijke bevolking (de ‘indianen’) en de zwarte slaven altijd en overal onder controle te houden, zonder dat het leger moest tussenkomen. De toenmalige Amerikaanse gemeenschap bestond voornamelijk uit kolonisten en grote slavenhouders, die steeds meer land van de oorspronkelijke bevolking veroverden. Hiervoor rekenden zij op gewapende burgers. Andere landen met een geschiedenis van bezetterskolonialisme kenden gelijkaardige wetten, maar hebben die met succes ingeperkt of afgeschaft. De verstrenging van de wapenwetten in Australië en Groot-Brittannië na respectievelijk het Port Arthur Massacre en het Dunblane Massacre in 1996 hebben bewezen dat verstrenging van de wapenwet levens redt. In geen van beide landen is er nog een massamoord geweest sinds de wapenwethervormingen.

De jongeren van de #NeverAgain-beweging weten dat ze voor een lange en harde weg staan. Er zijn minstens 265 miljoen vuurwapens in omloop in de VS, meer dan één per volwassene. Al die wapenbezitters vormen een enorme afzetmarkt voor de Amerikaanse wapenindustrie. De 1,4 miljoen dodelijke slachtoffers die hun producten tussen 1968 en 2014 hebben gemaakt, wegen voor de wapenfabrikanten niet op tegen de miljardenwinsten die ze boeken. De wapenindustrie maakt natuurlijk ook deel uit van het bredere militair-industriële complex, dat zeer nauwe banden met het Amerikaanse leger en het Witte Huis heeft. Met goede argumenten alleen zal die machtsverstrengeling dus niet verbroken worden, enkel verzet van onderuit kan verandering afdwingen. Voorlopig ziet het er gelukkig naar uit dat de mobilisaties alleen maar zullen toenemen. Dat geeft hoop aan de droom voor een ‘nieuw normaliteit’ zoals Cameron Kasky het omschrijft, namelijk een samenleving waarin het normaal is dat politici geen geld ontvangen van de wapenlobby en dat kinderen veilig naar school kunnen gaan.

Commentaar toevoegen