Foto Solidair, Sophie Lerouge

“Organiseer Europees referendum, je zal zien dat Walen niet alleen staan”

In het verhaal over de Waalse blokkering van het vrijhandelsverdrag met Canada, het zogenaamde Ceta, wordt door verschillende analysten gesproken over de rol van de oprukkende PVDA. Wij vroegen aan de voorzitter van de consequent linkse partij hoe hij dat ziet.

Peter Mertens. Met veel toeters en bellen maakte de Europese Unie zich op om een vrijhandelsakkoord met Canada te tekenen. Hoewel dat akkoord verregaande gevolgen heeft voor Europa, voor de inwoners en voor het klimaat, was men in het Europees establishment niet echt van plan veel woorden aan het verdrag vuil te maken. Tot de Waalse gewestregering roet in het eten strooide. Daar kwam dan toch een debat op gang, en meteen streek de internationale pers neer in Namen en Brussel. België in het oog van de storm, met vooraan de sociaaldemocratische minister-president Paul Magnette.

Het zegt veel over hoe de Europese Unie werkt. Eerst maandenlange geheime onderhandelingen, nadien in zeven haasten top down een te-nemen-of-te-laten akkoord willen doordrukken, en tot slot chantage en politieke pressie. Welk debat ten gronde is er in Vlaanderen over dat akkoord geweest? Geen toch. Net zo min als in andere landen. We mogen blij zijn dat de Waalse gewestregering aan de noodrem trok en tenminste een democratisch debat mogelijk maakt. De schrik van de establishmentspartijen voor dat debat is tekenend. Men wil een economisch kuddegedrag opleggen: iedereen doet het, dus het zal wel goed zijn. Niet dus. Van bij het begin hebben duizenden ngo’s, vakbonden, consumenten- en milieuorganisaties inhoudelijke kritieken op tafel gelegd. In heel Europa hebben miljoenen mensen betoogd tegen het Ceta en de grote broer TTIP, het vrijhandelsverdrag met de Verenigde Staten. En nu er plots een inhoudelijk debat ontstaat, door de Waalse blokkering, is het kot te klein.

Hoe ziet u de politieke blokkering?

Peter Mertens. De houding van de Waalse gewestregering is correct en moedig. Onze PVDA-vertegenwoordigers in het Waals Parlement steunen het verzet en de inhoudelijke kritieken op het Ceta-verdrag. Minister-president Magnette en de Waalse gewestregering worden nu langs alle kanten beschimpt en onder druk gezet door pionnetjes van het grootbedrijf uit België, uit de hele Europese Unie en uit Canada. Het is een aanfluiting van het democratisch proces. Het zijn de Vlaams-nationalisten die altijd gepleit hebben om de gewestregeringen meer bevoegdheden toe te kennen. Als een regio haar bevoegdheid dan gebruikt, is het nog niet goed. Men moet niet zeuren daarover. Er is onder de bevolking geen draagvlak voor het akkoord, niet in Wallonië, niet in de rest van het land, en ook niet in Europa.

In de andere landen is er toch wel een politiek akkoord over het vrijhandelsverdrag?

Peter Mertens. Ja, onder de politieke kaste. Daar is een groot eenheidsdenken. Maar het is niet omdat er binnen de vier muren van een aantal parlementen grote eensgezindheid bestaat, dat er draagvlak onder de bevolking is, hé. Die fout mag je niet maken. Men zou een Europees referendum moeten organiseren over zo’n ingrijpende verdragen. Maar dat doet men niet. Neen, men wil de Waalse arm omwringen met grof geschut. Het misprijzen voor regionale of nationale democratische processen in Europa is enorm. Dat zagen we vroeger al toen het Franse neen tegen de Europese grondwet gewoon in de vuilbak werd gekieperd. De grondwet kwam er toch, maar dan onder een nieuwe naam. Dat zagen we ook met Griekenland, dat absoluut geen eigen keuzes over haar eigen economie mocht maken. Uiteindelijk heeft men zelfs de Griekse banken op droog zaad gezet om toch maar de absurde besparings- en privatiseringspolitiek door te drukken. Nu wil men hetzelfde doen met Wallonië. Er wordt zelfs al gesproken over een ‘interpretatieve verklaring’ die bij het verdrag zou worden gevoegd. Ja, hallo, daar zullen ze op de hoofdkwartieren van het grootbedrijf nogal eens mee lachen. Een dergelijke verklaring heeft geen enkele juridische waarde, daarover zijn alle experten in internationaal recht en handel het eens. Ik verwacht de komende uren en dagen nog meer van dat soort neppistes om Magnette een schijnbare uitweg te bieden.

In België is uw partij aan een opmars bezig, in de drie landsdelen, maar toch vooral in Wallonië. Buitenlandminister Didier Reynders van de liberale MR stelt onomwonden dat de stijging van de PVDA in de peilingen in Wallonië de oorzaak is van het verzet van de Parti Socialiste (PS) tegen het Ceta. Daardoor zou de PS zich linkser moeten opstellen. Klopt dat?

Peter Mertens. Bepaalde politieke commentatoren en babbelaars doen Wallonië graag af als de grote uitzondering in Europa. De Vlaamse regeringspartijen vinden het een schande en zien er een vooral een pestgedrag in tegen de rechtse federale regering, waar de PS niet inzit. Nogmaals: dat er een Europees referendum georganiseerd wordt. Laat de burger spreken. In september 2016 waren er in Duitsland 320.000 manifestanten tegen de vrijhandelsakkoorden met de VS (TTIP) en Canada (Ceta), in Brussel op 20 september meer dan 10.000. De meerderheid van de Fransen vindt dat de TTIP-onderhandelingen moeten worden stopgezet. Naast de Waalse en Brusselse gewestregeringen en de Franse Gemeenschapsregering, gaf ook de Ierse senaat haar regering het advies tegen Ceta te stemmen. En in Oostenrijk, Slovenië, Polen en Duitsland is nog geen definitief groen licht gegeven. Een Europese petitie haalde meer dan 3 miljoen handtekeningen, een Europees record.

De vraag was of uw partij de oorzaak is van het Waalse neen tegen het Ceta.

Peter Mertens. Neen, wij zijn niet de oorzaak. De protestbeweging is ook in ons land heel breed: mutualiteiten, Noord-Zuidbewegingen, vakbonden, consumentenorganisaties, kmo’s, boeren, vrouwenbewegingen, klimaatactivisten, rechters, noem maar op. Natuurlijk hebben wij als PVDA het verzet altijd gesteund, net als de fractie van Verenigd Links in het Europees Parlement trouwens. En natuurlijk is er ook de specifieke situatie in Wallonië en in Brussel waar onze partij volgens de peilingen de derde grootste partij zou worden. In Wallonië zelfs met 16 procent. Dat speelt mee natuurlijk in de opstelling van de Parti Socialiste die het moeilijk heeft om dubbel spel te spelen. De vorige regering, onder leiding van diezelfde PS, had er helemaal geen probleem mee om ons land een mandaat toe te kennen voor de onderhandelingen voor de vrijhandelsakkoorden met de VS en met Canada. Premier Di Rupo zette toen zelf zijn handtekening. Dat durft de Parti Socialiste vandaag niet doen, en dat zal wel mede gebeuren door de hete adem van de PVDA in de nek. Maar de essentie blijft dat het verzet breed gedragen is. De druk komt van onderuit, en dat is een goede zaak.

Waarom zijn vrijhandelsakkoorden zoals het Ceta (Comprehensive Economic and Trade Agreement) en haar grote broer, het TTIP (Transatlantic Trade and Investment Partnerhship, tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten) te verwerpen?

Peter Mertens. We gaan zo niet uit de Europese crisis geraken. Dat is een illusie, een valse oplossing, een vlucht vooruit. Een van de basiselementen van de Europese crisis is de lage-loon-politiek en de besparingen die op vraag van Duitsland overal in Europa worden doorgevoerd. De balans is heel slecht. Wie denkt er nu ernstig dat we dat probleem gaan oplossen met een vrijhandelsverdrag met Canada?  De Amerikaanse Tufts University deed een studie naar de gevolgen van het Ceta voor jobs, en komt uit op een verlies van 200.000 jobs. Het fenomeen van sociale dumping, dat we al zien in Europa, zal verder toenemen. In plaats van een harmonisering van normen en regels naar boven, om werknemers, gezondheid en milieu te beschermen, riskeren we een verder afglijden naar beneden. Canadese burgerbewegingen en vakbonden waarschuwen ons zelfs voor dat risico, omdat ze het aan de lijve hebben ondervonden toen ze een vrijhandelsverdrag met de Verenigde Staten en Mexico sloten, het zogenaamde Nafta. Resultaat: sluitingen, herstructureringen, lagere lonen en slechtere werkomstandigheden. De spiraal naar beden. De Canadese Caterpillarvestiging werd gesloten en ging naar de VS, waar men lagere lonen uitbetaalde. Nadien: opnieuw gesloten en naar Mexico, met nog lagere lonen. Zonder enige belemmering. Willen we dat? Hetzelfde geldt over de standaarden die we hanteren inzake milieu en gezondheid. Achter dit verdrag zit de harde concurrentielogica, dat kunnen liberalen als de Gucht niet ontkennen. Dat betekent dat alle standaarden naar beneden zullen worden gedrukt, niet naar boven.

De campagne tegen Ceta en TTIP waarschuwt ook voor de speciale rechtspraak die in de akkoorden vervat zit ('Investment Court System' voor het CETA, Investor State Dispute Settlement voor het TTIP). 

Peter Mertens. Multinationals kunnen straks een land voor een speciale rechtbank dagen als de nationale wetgeving de belangen van het grootbedrijf schaadt. Op basis van soortgelijke handelsverdragen werd de Egyptische overheid aangeklaagd door multinational Veolia omdat ze een minimumloon invoerde. Het Zweedse bedrijf Vattenfall eiste van Duitsland een schadevergoeding van 4,7 miljard euro omdat onze Oosterburen beslisten tot een kernuitstap, na de kernramp in Fukushima. En het Amerikaanse bedrijf Ethyl Corporation klaagde de Canadese overheid aan nadat die de giftige stof MMT in diesel wilde verbieden. In totaal waren er wereldwijd al bijna zevenhonderd rechtszaken waarbij een bedrijf een overheid aanklaagde. Dat kost de overheden miljarden euro’s aan proceskosten, en nog eens tien keer zoveel aan schadeloosstellingen die ze moeten betalen aan multinationals. Speciale rechtbanken voor het grootbedrijf zijn uitzonderingsrechtbanken en horen niet thuis in een democratie. Daar kan je geen enkele toegeving op doen, tenzij je natuurlijk wil dat gewone burgers echt niets meer te zeggen hebben.