(Foto Solidair, Antonio Gomez Garcia)

Regering-Michel-De Wever saboteert openbaar vervoer

Dat de Vlaamse regering het gratis busvervoer voor senioren afschaft zijn peanuts vergeleken met wat de federale regering plant voor het spoorvervoer. Bij ABVV en ACV spreken ze van “een oorlogsverklaring” en van “het verstikken van het bedrijf”, de PVDA noemt de plannen ook een ramp voor het milieu.

In het regeerakkoord staat het nog vaag, maar de marsrichting is wel duidelijk: de regering-Michel-De Wever wil “de openstelling van de markt van het nationaal reizigersvervoer wettelijk en reglementair voorbereiden” en “gelijktijdig de publieke spoorbedrijven (NMBS en Infrabel, n.v.d.r.) intern voorbereiden op de liberalisering van de markt”. Daartoe wil ze “de interne reorganisatie van de spoorgroep steunen en voltooien”. En voor wie zou kunnen denken dat dit soort verklaringen voor een verre toekomst bedoeld zijn: niet dus. Nog voor eind 2017 wil de regering van die reorganisatie al een evaluatie maken.

Tegelijk verwacht de regering van de NMBS en Infrabel ook dat ze “bijdragen aan de gezondmaking van de overheidsfinanciën” en dat ze met het oog daarop “hun investeringsprioriteiten herzien en een aangepast business plan voorleggen”. In het kader daarvan krijgt de NMBS ook “een grotere operationele flexibiliteit” en wil de regering “het gebruik van de spoorinfrastructuur door de NMBS en de andere spooroperatoren stimuleren. Daartoe moet de infrastructuurvergoeding verlagen en anders gestructureerd worden.” En daartoe ook krijgt de NMBS “een grotere vrijheid inzake tariefbepaling”. Anders gezegd: privébedrijven die van de spoorinfrastructuur gebruikmaken, zullen daar minder voor betalen, de reizigers voor hun vervoersticket méér.

5.000 spoormannen en -vrouwen minder

Wat die besparingspolitiek concreet betekent, wordt misschien nog het meest verduidelijkt in het boek Dwarsligger - Achter de schermen van de NMBS van Marc Descheemaecker, ex-NMBS-bestuurder en sinds kort ook lid van de harde kern van N-VA. Hij haalt aan dat de dotaties van de staat aan de NMBS drastisch zullen verminderen: van 3 miljard euro naar 2 miljard in de periode 2013-2023. Hij gaat ervan uit dat “de investeringen op tien jaar tijd met 20 procent worden teruggeschroefd, dus 2 procent per jaar, en dat over dezelfde periode de exploitatiesubsidies met 40 procent zullen dalen, dus met 4 procent per jaar. Dat betekent circa 300 miljoen euro minder investeringen in 2023 en cirac 600 miljoen euro minder exploitatiesubsidies. (…) Om dat te realiseren moeten er nog eens vijfduizend voltijdse werknemers van de NMBS-groep vertrekken, tot ongeveer 29.500.”

Dat zijn de harde cijfers, die schuilgaan achter de vage bewoordingen van de regeringsverklaring en de al even vage State of the Union van premier Michel in de Kamer. Maar dat die cijfers concreet maken wat de regering bedoelt als ze zegt dat de NMBS moet “bijdragen tot de gezondmaking van de overheidsfinanciën”, daar zal wel niemand aan twijfelen. Tenzij de regering dat overtuigend tegenspreekt, maar dat heeft ze tot nader nog niet gedaan.

Ook voor de reizigers heeft Marc Descheemaecker in zijn boek weinig om vrolijk van te worden: de reizigerstarieven “moeten gedurende tien jaar elk jaar stijgen met gemiddeld 1,5 procent boven de inflatie”. De trein zal over tien jaar dus een goede 16 procent boven de index gestegen zijn en de reiziger krijgt voor zijn duurder ticket ook nog eens een kleiner aanbod: dagelijks zullen er, aldus Descheemaecker, “ongeveer 3.200 treinen rijden in plaats van 3.700”. Samengevat: 5.000 jobs minder, veel duurdere tickets en 500 treinen minder.

Stakingsrecht beknot

Alsof de regering er al op anticipeert dat zo’n plan niet anders kan dan verzet oproepen: ze wil de natte droom van Open Vld en N-VA – een minimumdienst in  geval van stakingen – invoeren. Dat staat wél heel duidelijk in het regeerakkoord. Met enig cynisme draagt ze de sociale partners van beide bedrijven – NMBS en Infrabel – op daar zelf een voorstel voor uit te werken. “Indien geen akkoord kan bereikt worden binnen een redelijke termijn, zal de regering zelf een wetgevend initiatief nemen”, zo staat het op bladzijde 145 van het regeerakkoord.

Vakbonden furieus

ACOD Spoor en ACV Transcom spreken van “een echte oorlogsverklaring”. Federaal secretaris Marianne Lerouge van ACV Transcom vindt de inspanning die de regering van de NMBS vraagt, zo enorm dat ze ervan overtuigd is dat we gaan naar “een verstikking van het bedrijf”. “Wij vrezen dat het de bedoeling is om op termijn te bewijzen dat de openbare dienst niet werkt om uiteindelijk datgene te realiseren wat mijnheer De Wever altijd al heeft gewild: de NMBS regionaliseren”, zegt ze.

Michel Abdissi, de voorzitter van ACOD Spoor, hekelt vooral de totale incoherentie van de regeringsplannen voor het spoor. “Ze vermindert de middelen van de NMBS en legt haar tegelijk kostelijke opdrachten op: versnelling van de verbetering van de dienstverlening voor de reizigers, van de stiptheid, versnelling van de werken van het Gewestelijk Express Netwerk (GEN)…” Het schrappen van duizenden jobs noemt hij ten slotte “een echt ramp, niet alleen voor het spoorpersoneel maar ook voor de reizigers”. Hij schat dat er nog voor 2019 zelfs 7.000 spoormannen en -vrouwen minder zullen zijn en dat er tal van “kleine lijnen” zullen verdwijnen.

Beide vakbonden zijn vast van plan de openbare dienst met vuur te verdedigen: “We gaan dit niet laten passeren en onze reactie zal navenant de aanvallen zijn”, zo verzekeren ze.

PVDA: overheid moet niet minder maar meer investeren

De PVDA verwijst naar het rapport van de fameuze Boston Consulting Group, de studiegroep die onlangs nog de performantie van de spoorbedrijven in 24 landen van Europa vergeleek. Uit hun analyse blijkt dat spoorbedrijven de beste scores halen in landen waar de overheid er het meeste in investeert: “Een reële investering vanwege de overheid is essentieel voor een echte ontwikkeling van het spoorvervoer”. Die is veel doorslaggevender dan de mate van liberalisering of dan de structuur van het spoorbedrijf.

De spoorafdeling van de PVDA herinnert eraan dat de circa 35.000 spoormannen en -vrouwen personeel in juni nog in een stakingsdag heel duidelijk hebben laten horen dat de situatie voor hen extreem moeilijk wordt: samen hebben ze liefst 1.000.000 dagen ‘te goed’ (vakantie, recuperatie…). Dat is het equivalent van 5.000 jobs. Met andere woorden: als de overheid de NMBS er de middelen voor geeft, kunnen er bij de NMBS onmiddellijk 5.000 jongeren aan de slag, het werk is er, alleen het geld ontbreekt. En deze regering wil de NMBS nog meer op droog zaad zetten.

De PVDA benadrukt ook dat een goed openbaar vervoer cruciaal is voor de verdediging van een gezond leefmilieu. Om de koolstofemmissies terug te dringen en onze steden weer gezonde lucht te geven, moeten we vooral het vrachtvervoer over de weg terugdringen maar ook meer mensen uit de auto en in de trein krijgen. Een modern, comfortabel, fijnmazig en goedkoop openbaar vervoer vereist niet minder maar meer investeringen vanwege de overheid. Op al die punten gaat de regering-Michel-De Wever precies in de tegenovergestelde richting en dat is in deze tijd van acute klimaatverandering, totaal onverantwoord.