Tien redenen waarom Maggie De Block fout zit met haar kritiek op het kiwimodel

auteur: 

Sofie Merckx

Met het kiwimodel kunnen geneesmiddelen een pak goedkoper worden. Zowel voor de patiënt als de overheid. Maar minister van Volksgezondheid Maggie De Block veegt het voorstel steevast van tafel. Dokters Dirk Van Duppen en Sofie Merckx van Geneeskunde voor het Volk weerleggen haar kritiek. Punt per punt. 

In een studie toonden we aan dat de ziekteverzekering 480 miljoen euro kan besparen als de overheid het kiwimodel toepast op de 25 geneesmiddelen die de overheid het meest kosten. Maar minster De Block reageerde in de media als door een wesp gestoken op ons voorstel om het kiwimodel in te voeren. Hieronder weerleggen we al haar opmerkingen.

Teken hier de petitie voor de invoering van het kiwimodel.

Tien stellingen van Maggie De Block weerlegd:
1. “Er is een gevaar voor stockbreuken”
2. “De prijs zal later verhogen”
3. “Als het geneesmiddel uit patent gaat, daalt de prijs al”
4. “Het werkt alleen voor vaccins”
5. “Goedkope geneesmiddelen zetten aan tot overconsumptie”
6. “Het is niet aan de arts om te zorgen voor goedkope geneesmiddelen”
7. “Als we de prijs verhogen, gaan mensen wel beter nadenken”
8. “Het is al eens geprobeerd, en mislukt”
9. “Onze wetgeving laat het niet toe”
10. Waarom De Block antibiotica van terugbetalingscategorie veranderde

1. Maggie De Block: “Als er maar één geneesmiddel wordt terugbetaald, is de kans dat er stockbreuken optreden met aanbestedingen, zoals in Nederland, gigantisch. Dan kunnen de patiënten geen beroep meer doen op hun vertrouwde medicijnen.”

Antwoord. Het is niet zo dat er in Nederland maar één merk van een bepaald geneesmiddel wordt terugbetaald. Voor eenzelfde geneesmiddel zijn er meerdere firma’s die hun prijs tot binnen de 5% van het goedkoopste merk laten zakken, waardoor men bij stockbreuk kan overschakelen van het ene merk naar het andere.

In Nederland wordt bovendien de generische benaming van het product in het groot op de verpakking afgedrukt, en de merknaam, zoals Sandoz of Apotex, in het klein. Dan is er ook geen verwarring bij de patiënt wanneer voor eenzelfde geneesmiddel wordt overgeschakeld naar een ander merk.

In België heeft de CM (Christelijke Mutualiteiten) een verfijnde vorm van kiwimodel uitgewerkt, dat zij het ‘sluismodel’ noemen. Het is geïnspireerd op de ervaring in Duitsland, waar de non-profitziekenfondsen ook een vorm van het kiwimodel toepassen, eveneens met gigantische prijsdalingen en met garanties voor de continuïteit van de levering. Meerdere firma’s die eenzelfde geneesmiddel op de markt brengen, kunnen hun prijs nog bijstellen tot op het niveau van de referentieprijs, plus een beperkte marge. Zij worden dan ook terugbetaald. Zo is er geen monopolie voor wie de openbare aanbesteding binnenhaalt. Dat is een goede methode om de stockbreuken tegen te gaan.

Het Nederlandse model is nog niet de ideale vorm van het kiwimodel. De aanbestedingen worden er per private zorgverzekeraar of per cluster van zorgverzekeraars georganiseerd. Farmaceutische bedrijven kunnen de zorgverzekeraars dan ook tegen elkaar uitspelen en bewust medicijnenleveringen inhouden om stockbreuken uit te lokken. In ons voorstel is dat niet mogelijk. Wij pleiten voor een openbare aanbesteding voor heel België. De onderhandelingskracht van de overheid is veel sterker en er kunnen ook garanties voor de continuïteit van de levering worden opgenomen in het contract. Wij steunen ook het verfijnd uitgewerkte ‘sluismodel’ van de CM.

En over die stockbreuken … Minister De Block zegt dat ze bezorgd is dat een geneesmiddel niet meer voorradig zal zijn. Maar onlangs was er in België een stockbreuk voor de inspuitbare reumamedicatie Ledertrexaat van farmareus Pfizer. Patiënten zaten maanden zonder dit essentiële geneesmiddel. Professor reumatologie Westhovens (KU Leuven) belde met het Riziv en het kabinet van De Block om iets te doen, maar de overheid reageerde niet. Dankzij een juridische ingebrekestelling door een groep patiënten met de steun van Geneeskunde voor het volk moest Pfizer binnen de 24 uren weer leveren.

Op dit moment is er een stockbreuk voor het pneumovax-23 vaccin die mogelijk nog maanden kan duren. Dat is een vaccin voor patiënten met verhoogd risico van pneumokokkeninfecties (o.a. patiënten met immunodepressie) tegen de pneumokokkenmicrobe. Er is volkomen onduidelijkheid waarom producent MSD niet meer levert. Dit vaccin kost 32 euro en er wordt niets van terugbetaald. Nochtans wordt door de Hoge Gezondheidsraad het vaccin aangeraden voor bepaalde hoog risicopatiënten. Dit is een van de weinige vaccins waarop het kiwimodel, bijvoorbeeld onder de vorm van prijs-volume afspraken, juist niet is toegepast. We hebben Maggie De Block daarover nog niet horen tussenkomen.

Vandaag zijn er vaak 10 à 15 merken van hetzelfde medicijn op de markt in België en het gebeurt dagelijks dat er met een bepaald merk stockproblemen zijn. Dat lijdt effectief soms tot verwarring, vooral bij oudere patiënten. Om dit op te lossen kunnen we het best het aantal merken per geneesmiddel beperken en op de verpakking de stofnaam in het groot afdrukken.

2. Maggie De Block: “Je kunt met een aanbesteding eenmalig een sterke prijsdaling bekomen, maar het is niet zeker dat je die bij volgende aanbestedingen nog bekomt”, en “Je kunt misschien het eerste jaar veel geld besparen met een aanbesteding. Maar eens de bedrijven zeker zijn van hun klanten, verhoogt de prijs opnieuw.”

Antwoord. Het Nederlands voorbeeld is sprekend. Indien een medicijn uit patent is kan je in één keer soms tot 95% prijsdaling bekomen met een aanbesteding. Dat is veel meer dan de verschillende lichte prijsdalingen in België. En gezien er dan zoveel producenten zijn van datzelfde geneesmiddel kun je die lage prijs behouden. Dat bewijst Nederland ook. Hun kiwimodel, het zogenaamde preferentieel terugbetalingssysteem, werkt er al tien jaar en de prijzen blijven laag. Voor paracetamol is het al tientallen jaren zo dat je voor de prijs van één doosje in België zes tot acht doosjes kunt komen in Nederland.

3. Maggie De Block: “Er is de patent cliff, dat betekent dat zodra een geneesmiddel niet meer onder patent staat, de prijs daalt. Dan verplichten wij artsen om het goedkoopste medicijn voor te schrijven.”

Antwoord. Maar die prijs van dat zogenaamd goedkoopste medicijn in België is nog altijd vijf tot tien keer of meer keer duurder dan eenzelfde geneesmiddel in Nederland. Omeprazole van Sandoz wordt in België als goedkoopste medicijn verkocht aan 40 euro, dankzij de patent cliff, en in Nederland aan 2,50 euro, dankzij het kiwimodel.

4. Maggie De Block: “Op vaccins werken aanbestedingen goed, omdat je van vaccins weet hoeveel je ervan nodig hebt, dat kun je voorzien.”

Antwoord. Het gebruik van alle medicatie die het Riziv terugbetaalt, wordt gemonitord. We kennen dus perfect de hoeveelheden cholesterolverlagers, bloeddrukmedicatie of antibiotica die verbruikt worden in België. Er moet natuurlijk wel een marge op zitten en het voorschrijfgedrag moet goed gemonitord worden. Dat is via de informatisering ook steeds gemakkelijker.

5. Maggie De Block: “Geneeskunde voor het Volk zet mensen aan tot overconsumptie door een busreis naar Nederland te organiseren, en mensen riskeren nevenwerkingen.”

Antwoord. De mensen gaan ofwel voorschriftvrije medicatie als paracetamol kopen in Nederland. Ofwel kopen ze een medicijn dat op voorschrift is en dus door hun arts voorgeschreven omdat ze het nodig hebben. De apothekers in Nederland registreren van alle patiënten ook de hele lijst chronische medicatie om eventuele interacties te vermijden. De kans op neveneffecten of foute doseringen is zo veel kleiner. Het idee van De Block dat door medicatie goedkoper te maken het verbruik zal toenemen, of omgekeerd door ze duurder te maken dat het verbruik zal dalen klopt niet zoals we verderop in punt 7 uitleggen.

6. Maggie De Block. “Het is niet aan een arts om een busreis te organiseren en medicatie in te kopen.”

Antwoord. Als Geneeskunde voor het Volk komen we op voor de toegankelijkheid van de zorg voor iedereen. De prijs van de medicamenten is een reële drempel in de toegang tot de zorg. De jongste besparingsmaatregelen van De Block op de kap van de patiënt maken de prijs voor de patiënt nog hoger. We organiseren deze busreis om aan te tonen en met eigen ogen te zien dat een ander beleid mogelijk is. Als artsen nemen wij onze maatschappelijke verantwoordelijkheid op. 

7. Maggie De Block: “Belgen slikken driemaal zoveel antibiotica dan Nederlanders. Door te prijs te verhogen gaat de patiënt wel twee keer nadenken vooraleer ze die gaat nemen.”

Antwoord. Ook om deze onwaarheid te weerleggen is het Nederlandse voorbeeld interessant. In Nederland betaalt de patiënt geen remgeld en daar ligt het geneesmiddelenverbruik stukken lager dan in België. Het is ook logisch dat de prijs geen invloed heeft op het geneesmiddelenverbruik: het is de arts die voorschrijft en het is dan ook op de eerste plaats de voorschrijver die je moet beïnvloeden.

Daar komt bij dat voor de grote meerderheid van de mensen gezondheid geen prijs heeft. Er is weinig prijselasticiteit. Patiënten zijn bereid veel geld te betalen als ze geloven dat het hun gezondheid ten goede komt. Enkel de meest kwetsbare patiënten zullen om financiële redenen hun antibiotica niet afhalen. Net bij hen zal een gecompliceerde bronchitis dan leiden tot een longontsteking, en die kost de samenleving staan we verder van huis.

8. Maggie De Block: “Rudy Demotte (PS) heeft ooit geprobeerd om het kiwimodel hier te lanceren, en het is mislukt.”

Antwoord. Inderdaad, Rudy Demotte stelde op 22 maart 2005 een wetsontwerp voor toepassing van het kiwimodel voor in de Kamer. Bedoeling was toen al om zo 504 miljoen euro te sparen. In de nacht van 22 op 23 maart 2005 zette de farmaceutische industrie toen naar eigen zeggen ‘de grootste lobbymachine ooit’ in om het wetsvoorstel te torpederen. Yolande Avontroodt (Open Vld) diende met de steun van Maggie De Block, destijds Kamerlid van Open Vld, amendementen in, zeer eigenaardig, op een wetsontwerp van haar eigen meerderheid. Die amendementen “herleidden de kiwi tot kiwimoes”, zo schreef journalist Tom Cochez toen als commentaar in De Morgen. In ruil voor het wegamenderen van het kiwiwetsvoorstel van Demotte bood de farmaceutische industrie dezelfde nacht via amendementen Van Avontroodt en De Block voor 64 miljoen euro prijsdalingen aan en stelden ze zelf voor om via een omzetheffing 23 miljoen euro meer belastingen te betalen! Nooit gezien.

Zo droeg Maggie De Block zelf, in opdracht van de farmaceutische lobby, actief bij om ervoor te zorgen dat het kiwimodel er niet zou komen. Het resultaat was uiteindelijk een lightversie van het kiwimodel.

Maar de farmaceutische industrie was nog niet tevreden. Ze organiseerde een ware juridische veldslag toen Demotte de kiwi-lightversie probeerde toe te passen op de cholesterolverlager simvastatine en de bloeddrukverlager amlodipine. Demotte gooide uiteindelijk de handdoek in de ring. De juridische veldslag van Big Pharma tegen de kiwi-light van Demotte staat in detail beschreven in een studie van CMS De Backer in opdracht van toenmalig minister van Volksgezondheid Laurette Onkelinx in 2009.

9. Maggie De Block: “Onze wetgeving laat het niet toe.”

Antwoord. In 2009 bestelde minister Onkelinkx bij het prestigieuze advocatenkantoor CMS De Backer een studie over de juridische haalbaarheid van het kiwimodel in België. Deze studie werd nooit overgemaakt aan de leden van de Kamer. Het weekblad Knack kon de studie wel inkijken (“Kiwimodel is juridisch perfect mogelijk”, Knack, 26 juli 2009). Deze studie concludeert onomwonden dat het kiwimodel ook in ons land juridisch perfect mogelijk is. De PVDA-volksvertegenwoordigers werken momenteel aan een wetsvoorstel om het kiwimodel ook in België toe te passen.

10. Professor sociaal recht Freek Louckx van de VUB zegt dat België gebonden is door Europese verdragen om het remgeld op essentiële geneesmiddelen nooit hoger te maken dan 25 procent van de kostprijs. Maar volgens minister De Block in De Morgen geldt die code niet voor geneesmiddelen van terugbetalingscategorie C, waar antibiotica nu onder vallen.

Antwoord. Dit is helemaal de wereld op zijn kop. Alle antibiotica staan op de lijst voor essentiële geneesmiddelen van de Wereldgezondheidsorganisatie. Gaat huisarts De Block nu beweren dat antibiotica geen essentiële geneesmiddelen zijn?

Het is nu zonneklaar geworden waarom ze deze geneesmiddelen verandert van terugbetalingscategorie B, dat zijn de noodzakelijke geneesmiddelen, naar categorie C wat geldt voor wat men noemt comfortgeneesmiddelen, zoals bijvoorbeeld slijmverdunners. Daardoor zal niet alleen het remgeld – wat de patiënt uit eigen zak moet betalen – voor gewoon verzekerden verdubbelen van 25 naar 50 procent en voor patiënten met verhoogde tegemoetkoming verdrievoudigen, van 15 naar 50 procent. Door de verandering van terugbetalingscategorie wil ze blijkbaar ook de Europese verdragen omzeilen. Dat is wraakroepend. Temeer omdat de minister door de logica van de terugbetalingscategorieën niet meer te respecteren een belangrijk precedent creëert, dat verdere forse besparingen op kap van de patiënt kan toelaten.