Tijd voor een waardig Europa

auteur: 

Tim Joye

Je kon er dit weekend niet naast kijken in Spanje. De ‘Marchas de Dignidad' - mooi Spaans voor de ‘marsen van de waardigheid' - zijn eindelijk aangekomen. Vanuit verschillende steden vertrokken de voorbije weken optochten, richting Madrid. Eenmaal samengekomen werd de omvang pas duidelijk: honderdduizenden bezetten zaterdag de straten van de Spaanse hoofdstad. De beelden zijn indrukwekkend. Waarschijnlijk gaat het om de grootste massabetoging in de recente geschiedenis van Spanje.

Het is duidelijk: de mensen zijn kwaad. Kwaad op hun conservatieve regering-Rajoy, en kwaad op de Europese Unie. Kwaad op het liberale beleid van de laatste jaren, opgelegd door de een en uitgevoerd door de ander. De blinde besparingen hebben de crisis niet opgelost, alleen maar verergerd. De werkloosheid blijft op een recordhoogte van 26,3 %, en piekt bij jongeren tot 55,5 %. Geen werk, geen geld, geen toekomst. In vele landen daalt het geboortecijfer: dertigers kunnen geen kinderen kopen omdat ze geen werk kunnen vinden.

Het is alsof we drie jaar terug in de tijd vliegen. Op dezelfde plaats kwamen toen verontwaardigde indignados op straat. Ze hadden de buik vol van premier Zapatero en zijn sociaaldemocratische regering. Maar het beleid van sociale afbraak werd door zijn opvolger gewoon verdergezet.
In de gezondheidszorg bijvoorbeeld was Spanje ooit een voorbeeld voor andere landen. Het land toonde hoe je met een sterk nationaal gezondheidssysteem op een kosteneffectieve manier een goeie gezondheid voor allen kon bereiken. Dat alles wordt nu kapot gemaakt. De uitgaven voor gezondheidszorg dalen in sneltempo en ondertussen wordt alles wat maar enigszins kan, te koop gezet. In 2012 bedroeg de stijging van de privé-financiering 25 %. Nog niet zo lang geleden was het nochtans algemeen aanvaard dat gezondheid geen koopwaar mocht zijn, en dat er in gezondheidszorg geen plaats was voor privé-winstbejag.

Het is een rode draad doorheen het protest in vele landen. Het gaat niet om de klemtonen, het gaat om het geheel van het beleid. Het gaat niet zozeer om kritiek op de regering van dat moment, het gaat eerder om een verzet tegen de algemene politiek van vele jaren. Actievoerders en betogers eisen een echte verandering, een breuk met het verleden.

Die verandering is er de voorbije jaren niet gekomen, maar de beweging zelf is wel veranderd, ze is breder geworden. Drie jaar geleden kwam het verzet in de eerste plaats vooral nog van jongeren, studenten en werkzoekenden. Maar de marsen van nu werden ook gesteund door vele vakbonden en andere middenveldorganisaties. Jong en oud trok samen op. Want de eis voor werk en een waardig leven, die is universeel.

Publieke investeringen of blijven gokken op privé-investeringen?

“Dignidad, brood, werk en een dak boven het hoofd”, dat waren de eisen van de betogers. Is het geen schande dat in het rijke Europa van de 21ste eeuw mensen op straat moeten komen voor zulke basisrechten? De Europese Unie van competitiviteit en groei heeft geleid tot concurrentie en afbraak, een sociale spiraal naar beneden, die bovendien nog een bom legt onder de toekomst van onze planeet. Wat Europa nodig heeft, is solidariteit en samenwerking, voor een duurzame ontwikkeling.

Het eisenpakket van de Spaanse marchas bevat genoeg goeie voorbeelden. Duurzame ontwikkeling, dat betekent bijvoorbeeld overheidsmiddelen gebruiken voor jobs in openbare dienstverlening en publieke investeringen, in plaats van te gokken op privé-investeringen door middel van fiscale cadeaus. En solidariteit, dat betekent bijvoorbeeld een audit over de schulden. Dat wil zeggen dat men de oorsprong van alle schulden opnieuw gaat bekijken. Schulden die het gevolg zijn van failliete banken of speculatie met obligaties, kunnen dan kwijtgescholden worden. Het Europees Parlement stemde tijdens haar laatste bijeenkomst een rapport waarin de aanpak van de trojka de laatste jaren als verkeerd beschouwd wordt. De nadruk lag teveel op besparen en niet op investeren. Is het dan niet logisch dat men ook iets doet aan die schulden die de aanleiding vormden voor het ontstaan van die trojka? Soms is het goed de daad bij het woord te voegen.

Ook dat is een rode draad doorheen de protesten van de laatste jaren, de geloofwaardigheid van de politici. Telkens opnieuw kwamen mensen op straat tegen de trojka, jarenlang, en nooit werd er geluisterd. Dat het Europees Parlement nu drie jaar later met een rapport komt – twee maanden voor de verkiezingen – wordt op zijn zachtst gezegd door velen nogal cynisch onthaald. Een jonge indignada verwoordde het vorig jaar op een internationale bijeenkomst van sociaaldemocraten nog zo: “Mensen op straat eisen democratie, ze roepen om vrijheid, en jullie, politici, zijn er niet. Natuurlijk hebben jullie onze steun niet.”

Drie jaar geleden werd de Puerta del Sol in Madrid het startpunt van een brede wereldwijde beweging. Van indignados tot Occupy en de 99 %. Nu zijn ze terug. Zolang de sociale afbraak blijft doorgaan, zal ook het protest voortduren. Omdat jongeren recht hebben op een toekomst. “Iedereen zal het met minder moeten doen”, zegt men dan, maar dat klopt niet. Niet als de rijkste 1 % nog steeds rijker wordt. Laat ons hopen dat de nieuwe beweging opnieuw een bron van inspiratie voor velen wordt. Want het Europa dat we willen, zullen we pas krijgen als we er samen voor vechten.