Foto Belga

Venezuela: de presidentsverkiezingen doorgrond

Met 68 procent van de uitgebrachte stemmen won Nicolas Maduro zondag 20 mei de presidentsverkiezingen. De binnenlandse oppositie, de Verenigde Staten en hun medestanders erkennen de uitslag niet, maar dat was ook al het geval vóór de verkiezingen hadden plaatsgevonden.

Op 20 mei vonden de Venezolaanse presidentsverkiezingen plaats. Dat de context woelig is, is het minste dat we kunnen zeggen. Het land worstelt al enkele jaren met een diepe economische crisis. Het kreeg vorig jaar ook te maken met gewelddadige antiregeringsprotesten. En dan is er nog de VS die Venezuela zware economische sancties wil opleggen, met steun van de EU en anderen.

Ondanks die zware druk besliste het Venezolaanse volk gisteren over zijn eigen lot. Maduro won met een ruime tweederdemeerderheid. Hij kreeg 5,8 miljoen stemmen (68%) achter zijn naam, terwijl zijn grootste uitdager, Henri Falcon, slechts 1,8 miljoen stemmen behaalt. De rechtse oppositie in Venezuela en hun bondgenoten in het buitenland waren natuurlijk “not amused”. Ze besloten zelfs al voor de stembusgang dat ze de verkiezingen niet zouden erkennen.

Volk kiest voor voortzetting project Chávez en tegen chaos

Het project van Chávez zorgde voor alfabetisering, een halvering van de werkloosheid, armoede en kindersterfte en een nieuwe politieke cultuur met een hoog democratisch gehalte. Het Venezolaanse volk heeft duidelijk gemaakt dat ze die sociale verworvenheden niet op het spel wil zetten. De uitdagingen voor de herkozen president, Maduro, zijn enorm, maar de Venezolanen kozen voor continuïteit en dus ook voor de verdere uitbouw van het ambitieuze progressieve project dat onder Chávez werd opgebouwd en door Maduro werd voortgezet. Het was dat of een economische en politieke impasse, die ook door buitenlandse destabilisatiepogingen vanuit de VS en Europa in de hand wordt gewerkt.

Deel van internationale gemeenschap erkende al vooraf de verkiezingen niet

De VS, die jarenlang onmiddellijke presidentsverkiezingen in Venezuela hebben geëist, riep vóór de stembusgang op tot uitstel van de stemming en zei de uitslag in geen geval te zullen erkennen. De Europese Unie liet eenzelfde signaal horen. Ze lijken niet langer te geloven dat de rechtse oppositie electoraal kan winnen en steunde de boycot van een deel van de oppositie.

De VS wilden nog extra druk op de ketel zetten en verklaarden dat ze de bestaande economische sancties die president Trump vorig jaar tegen Venezuela had uitgevaardigd, nog zouden uitbreiden. Tot nu toe spaarden die de oliesector, omdat sancties tegen die sector een grote impact zouden hebben op Amerikaanse raffinaderijen die Venezolaans ruwe olie invoeren. Nu dreigden de VS die sector toch te sanctioneren, als de verkiezingen van vorige zondag zouden doorgaan.

De VS krijgen hiervoor de steun van de Europese Unie en van veertien Latijns-Amerikaanse landen die zich verenigen in de Groep van Lima (waaronder Colombia, Peru, Chili en Mexico), die de verkiezingen als ondemocratisch veroordeelt en als doel heeft Venezuela diplomatiek volledig te isoleren. Zij verklaarden vrijwel onmiddellijk nadat de resultaten van de stembusgang gekend waren, dat ze de uitslag niet erkennen. 14 landen, waaronder Canada, beslisten om hun ambassadeurs uit Venezuela terug te trekken. In hun verklaring die ze gisteren de wereld in stuurden, verklaarden ze ook dat ze internationale en regionale financiële instellingen gingen aanmanen om geen nieuwe leningen aan Venezuela toe te kennen.

Oppositiekandidaat bedreigd door … VS

Oppositiekandidaat Henri Falcon zelf werd naar eigen zeggen door vertegenwoordigers van de VS met financiële sancties bedreigd als hij aan de presidentsverkiezingen zou meedoen. Verschillende bronnen binnen het State Departement hebben dit bevestigd. Waarom wil de regering-Trump een oppositieleider verhinderen deel te nemen als die een kans had die verkiezingen te winnen? Je kunt je de vraag stellen of de VS wel geïnteresseerd zijn in een electorale of onderhandelde oplossing voor de politieke crisis in Venezuela. Zij zien er duidelijk meer heil in om het land in een economische wurggreep te houden. Daarmee hopen ze de bevolking tegen haar regering in opstand te brengen. Het aloude recept van ‘regime change’ dus.

VS dreigden ook met bijzonder zware sancties

Noord-Amerikaanse vicepresident Mike Pence bestempelde de verkiezingen als 'een farce'. Niet veel later ondertekende President Donald Trump al een decreet met extra sancties tegen het land. Die zullen de mogelijkheden voor de regering om aan vers geld te raken, beperken. De economische sancties die Trump (en in zijn kielzog de Europese Unie) al vorig jaar tegen Venezuela heeft ingesteld zijn geen klein bier. Ze verbieden expliciet nieuwe leningen om te verhinderen dat Venezuela kan doen wat de meeste regeringen met het grootste deel van hun schuld doen, namelijk de hoofdsom "doorrollen" door opnieuw te lenen en met de nieuwe leningen de hoofdsom afbetalen wanneer een obligatie afloopt. De sancties maken een schuldherstructurering ook veel moeilijker of onmogelijk. Bij een schuldherstructurering wordt de schuldaflossing – betalen van de intrest en terugbetaling van het hoofdsom - naar de toekomst verschoven en ontvangen de crediteuren nieuwe obligaties. De sancties van Trump verbieden dit expliciet. Als een land zo beperkt wordt in zijn mogelijkheden om zijn schulden op zijn eigen manier aan te pakken, betekent dat een aanslag op de soevereiniteit van het land.

President Trump sloot in een van zijn speeches, in augustus vorig jaar, ook de optie van een militaire interventie niet uit.  'We hebben veel mogelijkheden voor Venezuela. En trouwens, ik ga de militaire oplossing niet uitsluiten', zei Trump. Marco Rubio, de Republikeinse senator die Trump meestal adviseert op het vlak van zijn beleid rond Latijns-Amerika, tweette in februari nog:  "De wereld zou het leger in Venezuela steunen als zij besluiten het volk te beschermen en de democratie te herstellen door een dictator te verwijderen.”

Oppositie verdeeld en zwak

Al sinds het aantreden van president Maduro in 2013 maakt de Venezolaanse oppositie duidelijk dat ze komaf wil maken met het progressieve project dat al enkele decennia geleden onder wijlen president Chávez vorm kreeg. Maduro, een syndicalist en buschauffeur, werd door hem naar voor gedragen en verkozen als president om dat project, dat in Venezuela “de Bolivariaanse Revolutie” heet, voort te zetten.

Sinds de rechtse oppositiepartijen, verenigd in de Mesa de la Unidad Democrática (MUD, Rondetafel van Democratische Eenheid), de parlementsverkiezingen van 6 december 2015 wonnen, voeren ze permanent strijd om Maduro af te zetten. Sindsdien staan vervroegde presidentsverkiezingen bovenaan op hun eisenlijst.

De regionale verkiezingen van vorig jaar werden tegen alle verwachtingen in niét door de oppositie gewonnen, maar door de PSUV, de partij van Maduro. Zij kwam versterkt uit de kiesstrijd, terwijl de MUD in de touwen lag en intern totaal verdeeld geraakte. Ze besloot om het geweer van schouder te veranderen en niet deel te nemen aan de presidentsverkiezingen van vorige zondag.  Ze riepen hun achterban op om de verkiezingen te boycotten.

Toch stelden enkele oppositieleden zich wel kandidaat, zodat Maduro drie tegenkandidaten tegenover zich kreeg. De prominentste onder hen was Henri Falcon, oud-burgemeester en gouverneur. In totaal namen 17 verschillende politieke partijen deel aan de stembusgang.

Verkiezingen onder toezicht

Het was te verwachten dat er bij een overwinning voor Maduro veel klachten over ‘onregelmatigheden’ in het verkiezingsproces zouden komen. Het kiessysteem van Venezuela werkt volledig elektronisch, maar alles wordt ook op papier gereproduceerd. Het Carter Institute van voormalig VS-president Jimmy Carter, monitort wereldwijd kiessystemen, ook dat van Venezuela. Het besluit: “Venezuela heeft een van de modernste kiessystemen ter wereld, beter dan dat van mijn eigen land. Het is niet omdat je de politieke keuzes van een overwinnaar niet goed vindt, dat je dan maar de verkiezingen als niet-legitiem mag veroordelen.”

De verkiezingen werden intens gevolgd door internationale waarnemers die sinds 1998 afkomstig zijn van organisaties zoals de Unie van Zuid-Amerikaanse Naties (Unasur), het Carter Institute, de Latijns-Amerikaanse Raad van verkiezingsdeskundigen (CEELA) enzovoorts. De voormalige Spaanse premier Jose Luis Rodriguez Zapatero, die onlangs bemiddelde bij de besprekingen tussen de Venezolaanse regering en de MUD, was ook in Venezuela om het verkiezingsproces te volgen. Toen hij in zijn rol als internationaal waarnemer enkele kieskantoren wilde bezoeken, werd hij door leden van de oppositie uitgejouwd. Voor de stembusgang verklaarde hij: “Als de regering zou willen frauderen, zou ze niet de hele wereld hebben uitgenodigd om de verkiezingen te observeren. Met uitzondering van de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) werd de hele wereld uitgenodigd om het verkiezingsproces mee te maken. De Europese Unie, de VN, die hebben toch ook deskundigen om een verkiezingsproces te controleren? Natuurlijk wel, maar we zitten gevangen in één groot vooroordeel, in dogma's en dat leidt tot fanatisme.”

Wat nu?

Maduro zei voor de verkiezingen dat hij als eventueel herkozen president "een nationale dialoog voor vrede met alle Venezolaanse politieke krachten zal oproepen". Hoogstwaarschijnlijk hebben de Venezolanen - na een zeer rumoerige periode, zoals de gewelddadige straatprotesten van begin vorig jaar – gekozen voor stabiliteit en vrede.  President Maduro heeft vorig jaar vier maanden gewelddadig protest weten te keren met zijn initiatief voor een Grondwettelijke Vergadering. Enkele belangrijke recente sociale maatregelen in de huisvesting en de voedseldistributie beginnen hun vruchten af te werpen. Een Venezolaan antwoordde de BBC toen die hem vroeg op wie hij zou stemmen: “Vroeger hield niemand rekening met ons. We waren armoezaaiers. Vandaag participeren we actief in de samenleving. Chávez heeft ons veel laten inzien en heeft ons wakker gemaakt. Ik ga voor Maduro stemmen omdat we de revolutie door hem willen voortzetten."

Met een verdeelde oppositie, die gesteund werd door de VS en Europa, die openlijk zeggen dat ze de economische wurggreep van het land willen opvoeren, maakte de oppositie eigenlijk weinig kans. De meerderheid van de Venezolaanse bevolking heeft zich altijd tegen inmenging van buitenaf uitgesproken. Hoe zouden economische sancties hun moeilijke situatie werkelijk kunnen verbeteren, vragen ze zich af.

De brede basis van het chávisme, dat altijd tussen de 5 en 6 miljoen stemmen heeft gehad, is intact gebleven. De onthouding (46% van de Venezolanen is gaan stemmen) betreft vooral de rijkere bovenlaag. Zelfs oppositiekandidaat Falcon haalde dit aan in zijn speech: “Vandaag is het duidelijk dat deze oproep tot onthouding een buitengewone kans heeft gemist.”

De druk van de economische oorlog en de Noord-Amerikaanse en Europese sancties hebben ook het verzet van de basisorganisaties opnieuw aangewakkerd. Zo is er rond voedseldistributie en -productie een brede basisbeweging opgestaan, in alliantie met de sociale maatregelen en programma's van Nicolas Maduro.

De Venezolanen hebben het recht om te gaan stemmen en die beslissing moet gerespecteerd worden. De uitslag ervan ook. Alle regeringen moeten alles in het werk stellen om de dialoog te vergemakkelijken en te ondersteunen en de problemen van het land op vreedzame wijze op te lossen. De dreigementen van Trump en co. zullen daarentegen de moeilijkheden en de verdeeldheid in het land verergeren.