Op 2 oktober protesteerden meer dan 3.500 studenten tegen de verhoging van het inschrijvingsgeld en de besparingen in het onderwijs. (Foto Solidair, Vinciane Convens)

Verlaging studiekosten is de te volgen weg

De krant De Tijd schreef deze week dat Vlaanderen de algemene trend in Europa volgt door het inschrijvingsgeld voor het hoger onderwijs te verhogen. Een vergelijking die niet klopt. De ervaring in andere landen toont dat juist lagere studiekosten de te volgen weg zijn.

“Zelfs met de waarschijnlijke verhoging tot 950 euro”, zo schrijft De Tijd, “blijft ons entreeticket voor de universiteit aan de lage kant.” De krant vergelijkt de verhoging met de algemene evolutie in Europa. Ook de Vlaamse regering wijst naar buitenlandse voorbeelden om de verhoging te rechtvaardigen.

De maatregel past in het kader van een algemeen beleid van besparingen in het onderwijs. In totaal wordt voor 800 miljoen euro gesnoeid in het onderwijsbudget. Het inschrijvingsgeld voor het hoger onderwijs stijgt van een goeie 600 euro naar 950 euro. Nochtans zijn er genoeg voorbeelden van landen waar de toegang tot het hoger onderwijs democratischer is dan in België.

Met wie en met wat willen we ons vergelijken?

Vergelijken met wie?

Degenen die pleiten voor een verhoging van het inschrijvingsgeld verwijzen altijd naar die landen in Europa waar het inschrijvingsgeld hoger ligt. Nochtans zijn er tal van landen waar de toegang tot het hoger onderwijs goedkoper is. Of zelfs helemaal gratis, zoals in Denemarken, Duitsland, Finland, Griekenland, Hongarije, Ierland, Kroatië, Noorwegen, Oostenrijk, Slovenië en Zweden.

Wat vergelijken we?

Er worden vergelijkingen gemaakt zonder te verduidelijken welk soort onderwijs daartegenover staat. Ja, het hoger onderwijs kost veel meer in Groot-Brittannië. Maar in de praktijk vertaalt zich dat in een elitair onderwijsmodel met twee snelheden en met grote ongelijkheden. Jongeren uit lagere klassen die er afstuderen, beginnen hun beroepsloopbaan met een stapel schulden die ze moeten terugbetalen.

En waarom niet eens kijken naar de Scandinavische landen, zoals Zweden of Finland? Van alle Europese landen is de toegang tot het onderwijs er het minst afhankelijk van de sociale afkomst van de jongeren. En dan gaat het niet alleen over inschrijvingsgeld of studiekosten (onderwijs is er gratis door een heel systeem van studiebeurzen en allerlei sociale tegemoetkomingen), maar ook over de algemene kwaliteit van het hoger onderwijs. In de befaamde PISA-onderzoeken scoren die landen steevast erg hoog.

Als we een onderwijs willen dat én kwaliteitsvol én toegankelijk is, dan is het Scandinavische model de te volgen weg. En dat model wijst zeer duidelijk in de richting van lagere inschrijvingsgelden.

Wie vergelijkt?

Wat nooit aan bod komt als men het heeft over al die buitenlandse voorbeelden, is het standpunt van de studenten in die landen. Nochtans hebben studenten in Groot-Brittannië, Nederland, Oostenrijk, Italië... al meermaals en met duizenden geprotesteerd tegen verhogingen van het inschrijvingsgeld. Deze maatregel zorgde voor meer protest van eender welke andere maatregel van de laatste jaren. En de reden is duidelijk: de studenten weten maar al te goed dat hoger inschrijvingsgeld een eerste stap in de richting van een elitair onderwijssysteem, en dat zien zij niet zitten.

De regering-Bourgeois haalt als voorbeeld graag de Franse Gemeenschap aan (o ironie: nu er een Vlaams-nationalist Vlaams minister-president is, wordt het zuiden van het land plots een voorbeeld). Maar ook hier wordt blijkbaar vergeten dat de Franstalige studenten al jaren strijd voeren tegen de hoge studiekosten in de Franse Gemeenschap. Ze hekelen vooral dat de maatregel sociale ongelijkheid in de hand werkt.

Het Duitse model dan maar?

Als we het hebben over tendensen in Europa, dan kunnen we niet om de recente gebeurtenissen in Duitsland heen. Daar hebben nu ook de laatste deelstaten die dat nog niet hadden gedaan, het inschrijvingsgeld eenvoudigweg... afgeschaft. Reden: inschrijvingsgeld verergert de sociale ongelijkheid in het onderwijs.

Degenen die steeds buitenlandse voorbeelden aanhalen om een verhoging van het inschrijvingsgeld te rechtvaardigen, hebben dus een eigen visie op onderwijs. En het is belangrijk te weten wat die visie juist inhoudt.

“We hebben uw boodschap begrepen, meneer Bourgeois. Luistert u nu eens naar ons”

Het protest tegen de verhoging van het inschrijvingsgeld wordt door de politieke leiders weggezet met het argument “we hebben onze maatregelen niet goed uitgelegd”. Het tegendeel is waar. De laatste weken is er op de campussen en in de scholen uitvoerig gediscussieerd en gedebatteerd over het onderwerp, en de jongeren zijn massaal tegen de plannen van de regering. Net omdát ze het goed begrepen hebben.

Want de verhoging van het inschrijvingsgeld is geen alleenstaand gegeven. Er wordt ook 5% gesnoeid in sociale voorzieningen, zoals voor studentenkamers en refters. Plus de maatregelen van de federale regering, zoals de indexsprong. Er wordt een algemeen beleid van verarming gevoerd, waardoor we de op zich al nefaste gevolgen van een verhoging van het inschrijvingsgeld nog harder zullen voelen. De jongeren beseffen maar al te goed hoe gevaarlijk deze maatregelen zijn. Het is dan ook geen toeval dat ze actie voeren zoals al lang niet meer gedaan hebben.

Het is tegen dit onrechtvaardige systeem dat de jongeren vandaag protesteren. Een systeem waarbij de meerderheid van de bevolking moet opdraaien voor de crisis, met als gevolg dat we evolueren naar een maatschappij die steeds elitairder wordt. Waar wij tegen protesteren is het feit dat de dikte van de portemonnee bepaalt in welke mate mensen toegang hebben tot zoiets kostbaars als onderwijs.

En Onderwijsminister Crevits mag dan wel gelijk hebben als ze stelt dat er nog factoren zijn die de ongelijkheid in het onderwijs verklaren, ze heeft 100% ongelijk dat als argument te gebruiken om de studiekosten te verhogen, want die maatregel versterkt zeker de ongelijkheid.

Dit een strijd om democratische rechten. En de jongeren in Duitsland hebben onlangs nog bewezen dat zo’n strijd gewonnen kan worden.