(Foto Solidair, Salim Hellalet)

Vluchtelingen terug in zee duwen? Plan-Samsom is op drie punten problematisch

Diederik Samsom, de leider van de Nederlandse sociaaldemocraten, werkte een Europees plan uit om de vluchtelingenstroom in te perken en buiten de EU te houden. “We mogen ons niet laten misleiden door de humanitaire uitstraling van dit fundamenteel fout voorstel. Het is politiek opportunisme, meer niet”, zegt Eva Berghmans van Amnesty International.

Vorige donderdag 28 januari stelde Diederik Samsom, de leider van de Nederlandse sociaaldemocraten (PvdA), een plan voor om een antwoord te bieden op de vluchtelingencrisis. Het plan dat hij samen met de Nederlandse liberale minister-president Mark Rutte uitwerkte, past binnen de doelstellingen die Rutte had gesteld voor het Nederlandse voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie: de toestroom van vluchtelingen drastisch verminderen door de samenwerking tussen de Europese Unie (EU) en Turkije op te voeren. Maar dat plan is nog niet officieel op de onderhandelingstafel gebracht.

Het plan-Samsom houdt in dat alle vluchtelingen die op de Griekse kusten aankomen, naar Turkije worden teruggestuurd. Ze worden dus teruggedreven en buiten de Europese grenzen gehouden. Dat is het beruchte push-backbeleid dat zoveel reacties losmaakt.

Volgens het plan zal de EU via Turkije elk jaar 150.000 tot 250.000 vluchtelingen opnemen via een legaal migratiekanaal (dat nog moet worden opgezet). Die vluchtelingen zouden dan worden verdeeld over de lidstaten die op vrijwillige basis aan dit plan meewerken. Geen enkele lidstaat zou dus verplicht worden vluchtelingen op te nemen, maar alle Europese landen zouden wel verplicht zijn financieel in de opvang bij te dragen.

Amnesty International reageerde onmiddellijk en noemde quota en push-backbeleid in strijd met Conventie van Genève

Amnesty International reageerde onmiddellijk en verklaarde dat het instellen van quota en een push-backbeleid in strijd is met de Conventie van Genève. N-VA-voorzitter Bart De Wever van zijn kant bevestigt dat “wij liever alleen nog opvang voor oorlogsvluchtelingen buiten Europa willen, maar elke stap om de grenzen te sluiten, is uiteraard een verbetering”.

Maar het is vooral de reactie van sp.a-voorzitter John Crombez die de meeste verbazing wekte en stof deed opwaaien. Zondag 31 januari was de voorzitter van de Vlaamse sociaaldemocraten te gast in De Zevende Dag (VRT) waar hij zijn steun uitsprak voor het plan-Samsom. Volgens hem is het de laatste kans om te voorkomen dat de EU implodeert en om de vluchtelingenstroom onder controle te houden. “Spreidingsplannen worden gewoon niet uitgevoerd. Europa is op dit moment gewoon een mislukt continent”, verklaarde hij. En over het push-backbeleid zei hij: “Ik steun het plan van Samsom ook omdat het de terugkeer fatsoenlijk wil organiseren. Het worden geen wilde push-backs.”

Een “pijnlijke vergissing”, zo vond PVDA-voorzitter Peter Mertens. Sindsdien heeft de partij van Crombez zich ook gedistantieerd van de uitlatingen van haar voorzitter en elke vorm van quota en push-backs verworpen. Los van het feit dat het voorstel onwettig is, houdt het ook absoluut geen rekening met de oorzaken die zoveel mensen ertoe aanzetten hun land te ontvluchten. Bovendien zal het push-backbeleid de vluchtelingenstroom niet doen opdrogen. Het belangrijkste gevolg zal zijn dat de netwerken van mensensmokkelaars nog sterker worden en dat er nog meer mensen verdrinken.

1. “Oplossing” zonder vredesstrategie is dweilen met kraan open

Als er maatregelen moeten worden genomen om de huidige chaos te vermijden –de “jungle” van Calais, lidstaten die hun grenzen sluiten … – dan is een echte oplossing voor de vluchtelingencrisis alleen mogelijk als ook de oorzaken van die crisis worden aangepakt.

Het land van oorsprong van de meeste mensen die in Europa asiel aanvragen is Syrië. Het land wordt al jarenlang verscheurd door een bloederige oorlog en daarbij zijn al 260.000 Syriërs om het leven gekomen.

Alleen een regionale, door de VN georganiseerde, vredesconferentie kan een einde maken aan dat conflict

Alleen een regionale, door de VN georganiseerde, vredesconferentie kan een einde maken aan dat conflict. Dat is ook de manier waarop de burgeroorlog in Libanon (1975-1990), een van de langst lopende conflicten in de recente geschiedenis van het Midden-Oosten, is beslecht. Na vijftien jaar strijd tussen politieke, religieuze en etnische gewapende groeperingen maakte het Vredesakkoord van Taif – dat heel omstreden was – een einde aan de oorlog, ook al gaapte er tussen de strijdende partijen een enorme kloof.

De oorlog in Syrië duurt nu al meer dan vier jaar en alle strijdende partijen hebben bloed aan hun handen, veel bloed. Toch zal men met alle plaatselijke betrokkenen om de tafel moeten gaan zitten om terug vrede te brengen. Alleen zo kan een halt worden toegeroepen aan IS, dat de huidige chaos maximaal uitbuit. Dat is de bedoeling van de onderhandelingen die op initiatief van de VN op dit moment in Genève gevoerd worden en die al maandenlang zijn voorbereid. En dat vredesproces moet ons land uit alle macht steunen.

Dat zal veel meer bijdragen tot de vrede dan 9 miljard te investeren in nieuwe gevechtsvliegtuigen en oorlogswapens, wat minister van Defensie Steven Vandeput (N-VA) graag zou willen. Het beleid om in de regio militaire interventies uit te voeren, heeft reeds aangetoond dat het niet efficiënt is. De interventies in Irak, Afghanistan en Libië hebben de regio ernstig gedestabiliseerd en daar maakt IS optimaal gebruik van.

Alleen wanneer er vrede komt, zal de vluchtelingenstroom ophouden en zullen zij die hun land hebben verlaten, kunnen terugkeren. Zolang er geen echte vredesstrategie is uitgewerkt, zijn alle plannen van Samsom en van eender wie gedoemd, dan blijft het dweilen met de kraan open.

2. Meer doden, meer macht voor mensensmokkelaars

Hoe kun je in alle ernst beweren dat Europa, dat meer dan 500 miljoen inwoners telt, onmogelijk een miljoen vluchtelingen kan opvangen en voorstellen ze onder te brengen in Turkije, een land dat minder dan 80 miljoen inwoners telt en al bijna 2,5 miljoen vluchtelingen opvangt. 2,5 miljoen vluchtelingen, dat kun je vergelijken met 500 kampen ter grootte van de jungle van Calais.

Het voorstel van Samsom verraadt dat de man de situatie ter plaatse niet kent. De situatie in de regio wordt onhoudbaar voor de vluchtelingen: ze hebben er niet altijd toegang tot de basisbehoeften. Veel kinderen gaan al maandenlang niet meer naar school. “We hebben familieleden verloren, vrienden, ons huis, ons leven in Syrië. Maar wat mij het meeste pijn doet, is dat mijn dochters niet meer naar school gaan. Het is gevaarlijk om weg te gaan. Maar voor onze dochters, voor hun toekomst, is het ook gevaarlijk om hier te blijven”, getuigt Maissa, een Syrische vrouw die momenteel in Turkije verblijft. (Le Soir, 27 november 2015)

Zelfs indien de bewaking aan de Turks-Griekse grenzen wordt opgevoerd, zal dat de vluchtelingen niet tegenhouden

En voor die situatie is België mee verantwoordelijk, want ons land heeft nog altijd niet voldaan aan zijn financiële verplichtingen om het Hoog Commissariaat voor de Vluchtelingen van de VN (UNHCR) te steunen, de organisatie die de vluchtelingen in de regio opvangt. Hetzelfde geldt trouwens voor Nederland.

In 2015 stierven meer dan 3.500 vluchtelingen als Maissa bij hun poging om Europa te bereiken. Elke dag spoelen op de Griekse kusten levenloze lichamen aan die door uitgeputte vrijwilligers uit het water worden gehaald. En toch blijven vluchtelingen zoals Maissa hun kans wagen. Ondanks de risico’s. Wie gelooft nu echt dat mensen die zo wanhopig zijn, van gedacht zullen veranderen en niet de oversteek naar Europa zullen wagen omdat wij hier harde veiligheidsmaatregelen invoeren? Zelfs indien de bewaking aan de Turks-Griekse grenzen wordt opgevoerd, zal dat de vluchtelingen niet tegenhouden. Ze zullen nog gevaarlijker routes nemen en Europa illegaal proberen binnen te komen om hun kinderen een toekomst te kunnen bieden. De mensensmokkelaars varen er wel bij. En het aantal doden zal nog verder oplopen.

Het Amerikaanse voorbeeld heeft aangetoond dat het versterken van de grenzen en opvoeren van het aantal bewakers geen oplossing was om de vluchtelingenstroom te stoppen. De Verenigde Staten trekken jaarlijks bijna 18 miljard uit om hun grens met Mexico te versterken. Er is een 5 meter hoge muur gebouwd die bewaakt wordt door 1800 wachttorens en 20.000 beveiligingsagenten, dat betekent een toren om de 150 meter. Het belangrijkste resultaat van dat beleid is dat de mensensmokkelaars almaar professioneler en crimineler tewerk gaan. Ze staan intussen al op hetzelfde niveau als de drugsmokkelaars. Op het aantal mensen dat de grens is overgestoken, heeft dat nauwelijks impact gehad. Nog steeds passeren jaarlijks 300.000 tot 400.000 mensen vanuit Mexico de grens met de VS. (Le Monde diplomatique, januari 2016)

3. De mensenrechten in gevaar

Als je in water van 15°C valt, de temperatuur die het water van de Middellandse Zee momenteel ongeveer heeft, reageert het lichaam op een bijna oncontroleerbare manier. De kleine bloedvaten van het perifere bloedvatenstelsel trekken samen en al je bloed stroomt ineens naar je hart. Je hartslag schiet meteen de hoogte in, tot 160 slagen per minuut. Je spieren verkrampen waardoor zwemmen bijna onmogelijk wordt. Je verdrinkt.

In januari alleen al kwamen minstens 244 mensen op die manier om het leven. In 2015 waren het er meer dan 3.500 – in stilte en volledig anoniem, in een poging de oorlog te ontvluchten en een toekomst op te bouwen voor zichzelf, maar ook vaak voor hun gezin.

“Het is politiek opportunisme, meer niet”

Amnesty International noemde dit plan “immoreel” en een schending van de Conventie van Genève. “We mogen ons niet laten misleiden door de humanitaire uitstraling van dit fundamenteel fout voorstel. Het is politiek opportunisme, meer niet”, zei Eva Berghmans van Amnesty International. “Turkije kan onmogelijk beschouwd worden als een veilig land, zelfs niet voor zijn eigen burgers. De voorbije maanden werden vluchtelingen illegaal teruggestuurd naar Irak en Syrië. Vluchtelingen uit andere landen moeten jaren wachten voor hun asielaanvraag wordt behandeld.”

In december publiceerde Amnesty ook een rapport waarin de ngo aan het licht bracht dat honderden vluchtelingen in het allergrootste geheim onwettig in gevangenissen werden vastgehouden en niet de mogelijkheid kregen hun familie op de hoogte te brengen. Sommigen zouden dagenlang geboeid geweest zijn, geslagen en daarna met geweld zijn teruggebracht naar het land dat ze ontvlucht waren.

De Conventie van 28 juli 1951 betreffende de status van vluchtelingen, de zogenaamde Conventie van Genève, komt almaar meer onder druk te staan en wordt almaar meer ter discussie gesteld. De Conventie werd na de Tweede Wereldoorlog opgesteld toen Europa miljoenen ontheemde mensen telde en legde nauwkeurig vast wat de status van vluchtelingen is en welke rechten daaraan verbonden zijn. Volgens de Conventie van Genève moet iedereen die een gegronde vrees heeft voor vervolging in eigen land wegens zijn ras, godsdienst, nationaliteit, het behoren tot een bepaalde sociale groep of zijn politieke overtuiging, als vluchteling worden erkend. Het gastland moet elke asielaanvraag dus individueel onderzoeken. In geen enkel geval mag er een quotum worden ingesteld en ook een push-backbeleid is uit den boze.

De Conventie van Genève maakt deel uit van een reeks verdragen die na de Tweede Wereldoorlog werden afgesloten en moest een herhaling voorkomen van de slechte behandeling die gewonden, krijgsgevangenen maar ook burgers tijdens dat conflict te beurt was gevallen. Zo werd het gebruiken van burgers als menselijk schild verboden, net zoals het “collectief bestraffen” en elke vergeldingsmaatregel tegen burgers. Burgers kregen ook het recht hun land te ontvluchten en elders asiel aan te vragen.

John Crombez heeft een “pijnlijke fout” gemaakt door vraagtekens te plaatsen bij die overwinning die in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog werd behaald. “We hebben vandaag geen nood aan een derde partij in noordelijk België die de Conventie van Genève op de schop wil nemen. Oorlog, droogte, geweld, instabiliteit: laten we ingaan op de oorzaken van de vluchtelingencrisis en aan structurele oplossingen werken. En ondertussen een menselijk asielbeleid mogelijk maken,” zei Peter Mertens in een reactie op de voorstellen van de voorzitter van de sp.a.