Vragen en antwoorden over Saoedi-Arabië en de strijd tegen het terrorisme

auteur: 

Marc Botenga

In discussies over het terrorisme worden er almaar meer vragen gesteld bij de rol van Saoedi-Arabië in de ontwikkeling van het jihadistisch salafisme. De PVDA lanceerde een petitie tegen de inplanting van het Saudische bedrijf ERS in de haven van Antwerpen. In dit actualiteitsdebat werden ons veel vragen gesteld. Hier enkele antwoorden die ons een stap verder brengen in het debat.

Saoedi-Arabië maakt deel uit van de coalitie tegen IS. Hoe kun je dan zeggen dat ze het terrorisme steunen?  

Vandaag zegt de Saudische staat effectief gekant te zijn tegen IS, maar ondertussen blijven ze een hele reeks terroristische groepen in Syrië steunen. Zo sponsoren ze het Leger van de Islam (Jaish al-Islam) en het Leger van de Verovering (Jaish-Al-Fatah). Tot onlangs speelde al-Nusra, het Syrische filiaal van Al Qaeda, een centrale rol in dit Leger van de Verovering. In Afghanistan hebben de Saudi's banden met het terroristisch netwerk Haqqani en in Jemen heeft Riyad volgens de Wallstreet Journal een objectief bondgenootschap met Al Qaeda. En naar het schijnt zouden militanten van de Nigeriaanse groep Boko Haram, wellicht de meest moorddadige terroristische groep ter wereld, ook een toevlucht vinden in Saoedi-Arabië.

Als Saoedi-Arabië sommige terroristische groepen bestrijdt, dan is het omdat het geen vat meer heeft op de monsters die het creëerde. In 2009 nog verklaarde de administratie van VS-buitenlandminister Hillary Clinton dat Saoedi-Arabië en zijn donoren "de belangrijkste bron ter wereld van financiële steun aan de soennitische terroristische groepen" zijn. 

Zijn de sponsoren niet vooral privédonoren, veel meer dan de Staat?

Salman, de huidige koning van Saoedi-Arabië, begon zijn prinselijke carrière met het steunen van terroristische groepen. Bruce Riedel, voormalig CIA-agent, bestempelde hem als "belangrijkste fondsenwerver voor de moedjahedin en de heilige islamitische oorlog in Afghanistan" in de jaren 1980. Journaliste Rachel Bronson publiceerde een boek waarin ze aantoont dat Salman ook aanhangers van Rasul Sayyaf rekruteerde. Hij wordt beschouwd als een van de mentoren van Osama bin Laden en van Khalid Sheikh Mohammed, de architect van de aanslagen van 11 september. Koning Salman wordt er ook van beschuldigd humanitaire organisaties te hebben gebruikt om de jihadisten van Al Qaeda in Bosnië te steunen.

Al 50 jaar steunt en tolereert Saoedi-Arabië overigens alle vormen van "privéstichtingen" om extreemrechtse ideologieën te verspreiden in de wereld. Het is vanop hun grondgebied dat  Mohammad Qutb (broer van de ideoloog Sayyid Qutb) zijn "kennis" verspreidt die terroristen als bin Laden (zelf een Saudi) en  Ayman al-Zawahiri (de nummer twee van Al Qaeda) inspireert.

We kunnen toch niet de bruggen opblazen met alle dictaturen?

De mensenrechtenschendingen in Saoedi-Arabië zijn vreselijk. Dit jaar werden al meer dan 150 mensen geëxecuteerd, tegenover "slechts” 90 in 2014. De situatie verergert dus. Onthoofding blijft de populairste vorm van executie. Liefst in het openbaar om de arme bevolking te intimideren. Onlangs werd een jonge blogger veroordeeld tot 100 zweepslagen omdat hij over mensenrechten had geschreven. De Palestijnse dichter Ashraf Fayadh werd ter dood veroordeeld omdat zijn poëzie te humanistisch was. Het is ongelooflijk dat onze regering over zulke gruwelijkheden niets durft te zeggen. Dat is onvoorstelbaar hypocriet.

Na de aanslagen in Parijs is het probleem niet alleen meer dat Saoedi-Arabië een feodale dictatuur is die de mensenrechten schendt, zoals dat inderdaad ook het geval kan zijn in andere landen. Het steunt bovendien terroristische groepjes die hier aanslagen plegen en het verspreidt een reactionaire ideologie die de ideologische basis is van die groepjes. Dat zou onze regering moeten aanzetten tot handelen. In 2012 nog heeft de Staatsveiligheid druk moeten uitoefenen op Saoedi-Arabië om een te reactionaire prediker te repatriëren die dat land naar België had gestuurd om onze jongeren te beïnvloeden. Dat is noodzakelijk als men efficiënt het terrorisme wil bestrijden.

Zijn de armste Saudi's niet de grootste slachtoffers als het komt tot een blokkade of een embargo tegen Saoedi-Arabië?

Wij hebben het niet over een algemene blokkade of embargo. Wij gebruiken het woord "boycot" op drie terreinen: de financiering van terroristen, de verspreiding van een gewelddadige ideologie in België en de kwestie van de wapens.

Wij pleiten ook niet voor een stopzetting van alle relaties (diplomatisch, economisch, commercieel ...) met Saoedi-Arabië. Als België geneesmiddelen wil uitvoeren naar Saoedi-Arabië, dan is dat uiteraard geen probleem. In Antwerpen daarentegen verzetten we er ons wel degelijk tegen dat een concessie in de Antwerpse haven wordt toegekend aan een bedrijf (ERS) waarvan een van de topmannen door de FBI wordt beschreven als een van de sponsoren van Al Qaeda.

Via de grote petrochemische sector in Antwerpen hebben we vele en intense banden met Saoedi-Arabië. Wat betekent het voorstel tot een boycot voor sommige bedrijven die Saudische olie gebruiken?

Werkgelegenheid is duidelijk een prioriteit. Om die reden is het essentieel om het verschil te zien tussen een "blokkade" en specifieke sancties. Wij zijn er niet voor om geen Saudische olie meer te gebruiken of elke economische band met Saoedi-Arabië te stoppen. Het lijkt ons in ieder geval voorzichtig onze energie-import maximaal te diversifiëren. In dit verband is het embargo op Iraanse olie van de Europese Unie een zeer slechte keuze. Ook de Europese sancties tegen de Russische energiesector moeten zo snel mogelijk opnieuw geëvalueerd worden.

En trouwens, over de werkgelegenheid die de investeringen van het Saudische bedrijf ERS dat zich in de Antwerpse haven wil inplanten: er zijn 11 kandidaten voor die concessie, waarvan er drie weerhouden zijn. Er zijn dus alternatieven. Het is dus geen keuze tussen "een financier van het terrorisme of niets". Voor het geval dat zou ontdekt worden dat een bedrijf dat reeds ingeplant is, banden heeft met de financiering van het terrorisme, moet er een aangepast plan ontwikkeld worden waarin de staat of de Europese Unie de werkgelegenheid garandeert. Als dat in het geval van Rusland mogelijk is, waarom zou dat dan voor Saoedi-Arabië onmogelijk zijn?

Momenteel houdt Saoedi-Arabië de olieprijzen artificieel laag, wat de winst van de oliemultinationals beperkt. Dat ondermijnt ook de ontwikkeling van de schaliegasindustrie in de Verenigde Staten. Staan we dan niet aan de kant van de multinationals en de Verenigde staten door Saoedi-Arabië aan te pakken?

Het is niet correct om te zeggen dat de lage olieprijzen enkel te wijten zijn aan de Saudische politiek. Zoals op elke markt gaat het over de verhouding tussen vraag en aanbod. Een relatieve vermindering van de vraag speelt ook een rol in deze prijsverlaging. Het is wel duidelijk dat de weigering van Saoedi-Arabië om zijn productie te verminderen helpt om de prijzen laag te houden. Het is waar dat de lage olieprijzen tijdelijk nadelig zijn voor sommige multinationals, maar andere halen er voordeel uit: degene die olie gebruiken. 

De politiek van de westerse landen dient de algemene belangen op lange termijn van het kapitalisme van de grote monopolies.  Die algemene belangen op lange termijn kunnen op korte termijn ingaan tegen de belangen van een bepaald bedrijf, of zelfs een hele sector. Een typisch voorbeeld is het embargo tegen Iran, waarmee het Westen een verandering van het regime in Iran op het oog had, of op zijn minst een verandering van de Iraanse politiek om de greep van het westen op de regio te vrijwaren. Het oliebedrijf Total verzette zich hiertegen, omdat het zijn directe  economische belangen schaadde. Dat belette de Franse president Nicolas Sarkozy niet het embargo op te leggen in functie van een langetermijnperspectief.

Er bestaat geen twijfel over dat Saoedi-Arabië sinds zijn ontstaan een steunpilaar van de Westerse politiek in het Midden-Oosten is. Zonder de Britse en de Amerikaanse steun zou dit land gewoon niet bestaan. De Saudische politiek  behartigt de belangen van het westers imperialisme in het Midden-Oosten. Met lage olieprijzen rekent Saoedi-Arabië erop delen van de markt te veroveren door concurrenten te verzwakken, waaronder Iran, Venezuela en Rusland. Dat bevalt de Verenigde staten ten zeerste. Het is er niet helemaal naast om deze politiek te vergelijken met de praktijk van een groot bedrijf dat de prijzen drukt om zijn kleinere of zwakkere concurrenten naar een faling te drijven. Zodra dat doel bereikt is, stijgen de prijzen natuurlijk weer.

Door die lagere olieprijzen is schaliegas inderdaad tijdelijk minder competitief. Maar dat gas blijft wel een energiebron die kan geëxploiteerd worden. Vandaag gaan sommige bedrijven failliet, maar andere Amerikaanse multinationals zullen die later exploiteren. 

Tegenover de hoop het Midden-Oosten te hertekenen in het belang van het westers imperialisme, is dit uitstel slechts een detail. Het is overigens niet realistisch te denken dat Saoedi-Arabië deze dumpingpolitiek kan voeren zonder de goedkeuring van de Verenigde staten.