Foto Solidair

Waarom cipiers staken en hoe ze de regering doen wankelen

De Brusselse en Franstalige cipiers hebben het voorstel van minister van Justitie Koen Geens verworpen en gaan hun derde stakingsweek in. Binnen de regering broedt een minicrisis, die de ministers proberen te bedwingen met draconische maatregelen.

De cipiers zijn nog steeds boos om het rationalisatieplan van minister Koen Geens.

Dat plan komt nog eens bovenop een situatie die al jarenlang onhoudbaar is. Concreet werd sinds 2014 geen enkele gevangenisbewaarder die met pensioen ging of van job veranderde, vervangen. Het personeelsbestand daalt dus fors: van 8.204 penitentiair beambten in 2014 tot zo’n 7.000 nu. Na bijna twee weken staking verbond Geens zich ertoe het personeelsbestand te behouden op het peil van eind 2015. Dat betekende dat er personeel (305 beambten) moest worden aangeworven om het verschil bij te passen. Maar Geens was niet van plan om die jaren van personeelsvermindering in de gevangenissen bij te passen, noch om het geplande herstructureringsplan stop te zetten. Wat hij voorstelde kwam dus neer op een bevriezing van de situatie van 2016, zonder af te zien van zijn oorspronkelijke plan.

Dit plan raakt niet alleen de penitentiair beambten, maar ook hun gezinnen en de gevangenen. Momenteel werken de penitentiaire beambten in ploegen (6-14 u., 14-22 u., 22-6 u.). Door het personeelstekort wil het plan-Geens echter een maximumaantal personeelsleden concentreren op één rooster (8-16 u. of 9-17 u.). De meeste activiteiten zouden dan binnen die uren worden georganiseerd. In de resterende tijd zijn er dan minder activiteiten. De gevolgen zijn enorm:

• personeelstekort gedurende de rest van de tijd, en dus minder veiligheid voor iedereen

• de beambten verliezen geld; nu ontvangen ze premies voor de nacht, voor de uren voor 8 uur 's morgens en na 20 uur

• de activiteiten van de gevangenen (koer, werk, buitenkomen op de binnenplaats, eredienst, bezoek, telefoon, enz.) worden ook geconcentreerd tussen 9.00 u en 17.00 u (of in werkelijkheid tussen 9.30 u en 16.30 u)

• bezoek van de familie wordt ook tot die periodes beperkt

Crisis in de regering?

Vorig weekend verklaarde Geens dat hij niet verder kon gaan in zijn voorstellen aan de cipiers: zijn budgettaire enveloppe zou op zijn. Hij speelt de bal door naar de hele regering. Het lijkt meer en meer op paniekvoetbal: tegen de kracht van de beweging rest er Geens – nadat hij is teruggekrabbeld – niets ander meer dan de bal naar premier Charles Michel door te spelen.

Als een grijsgedraaide plaat heeft Geens het over “gebrek aan budgettaire ruimte” om tegemoet te komen aan de eisen van de cipiers. Weinig geloofwaardig, op een ogenblik dat het zoveelste financieel schandaal toont dat de grote Belgische fortuinen ongestraft frauderen via belasting paradijzen.

Jaren te weinig geïnvesteerd in gevangenissen

Specialisten trekken al jaren aan de alarmbel. De overbevolking is groter dan ooit. In 2012 titelde de krant L'Avenir al: “Sinds 1997 groeit de kloof tussen de beschikbare plaatsen in de Belgische gevangenissen en het aantal gedetineerden.”1 Vandaag zijn er meer dan 11.000 gevangenen in België. De overbevolking bedraagt 1.235 gevangenen.2 Ter vergelijking, in 2008, waren er iets minder dan 9.900 gevangenen in België. België is Europees kampioen van de overbevolkte gevangenissen.3 

De gevolgen laten zich ook voelen in de levensomstandigheden van de gevangenen. De gebouwen zijn in een lamentabele toestand. Het is zo erg dat België al meermaals internationaal op het matje werd geroepen om zijn vervallen gevangenissen (de gevangenis van Merksplas, bijvoorbeeld, dateert van 1842). Het is niet verwonderlijk dat er opstanden uitbreken in dergelijke omstandigheden, zoals in Merksplas op 7 mei (“De zwaarste in de geschiedenis van de Belgische gevangenissen”, zei een cipier in Gazet van Antwerpen). In 2014 stierven achttien gevangenen door zelfmoord.

Regering steekt Justitie in brand

Enkele maanden geleden betoogden magistraten en advocaten luidruchtig tegen het beleid van minister Geens: onder andere om een gerechtelijke hervorming die de toegankelijkheid van de justitiehuizen en de elementaire rechten van de burgers in gevaar brengt. De gebreken bij justitie komen dagelijks aan het licht in de strijd tegen de jihadterreur: er zijn te weinig middelen om de verdachten in het oog te houden, om onderzoeksrechters aan te werven, enz. Vandaag zijn het de cipiers die woedend zijn. Justitie staat in brand. Ze is het slachtoffer van een besparingsbeleid waarvan de hele maatschappij de gevolgen draagt.

De onhoudbare situatie in de gevangenissen is het concrete gevolg van het besparingsbeleid  in de openbare diensten. De huidige situatie van de gevangenissen kan zich morgen bij de NMBS voordoen, of overmorgen in het onderwijs.

Het leger in de gevangenissen: een logisch gevolg van de besparingen

Meer besparingen leiden tot meer repressie en onzekerheid. De besparingsmaatregelen in de openbare diensten hebben tot grote protestbewegingen geleid, maar in ons land is rechts aan de macht, hard rechts, en dat duldt geen enkele tegenmacht. Rechts probeert dus gebruik te maken van een conflict om elke oppositie tegen haar maatregelen te muilkorven.

Zo bestempelde Karel Van Eetvelt, de topman van zelfstandigenorganisatie Unizo, de vakbonden als “terroristen”. Zo dient de N-VA wetsvoorstellen in om de vakbonden aan te vallen (rechtspersoonlijkheid), of wordt het stakingsrecht aangepakt (minimumdienstverlening, verbod van piketten aan industrieterreinen). Men probeert zo de sociale actie en de democratie te muilkorven. 

Het conflict in de gevangenissen is het jongste voorbeeld. In een poging de staking af te zwakken (door uitputting) vraagt de regering aan het leger de cipiers te vervangen. De bedoeling is de staking te breken, maar het is tevens een zeer symbolische actie. In geen enkel democratisch land wordt het leger betrokken bij het bewaken van gevangenen. In het Chili van Pinochet was dat, bijvoorbeeld, wel het geval.

De staking verdient onze steun

De staking van de cipiers is historisch. Zelden heeft een openbare dienst zolang gestaakt, en zelfs een minicrisis veroorzaakt binnen de regering. De staking van de cipiers heeft zelfs een nationale en een interprofessionele dimensie. De onhoudbare situatie in de gevangenissen (werkomstandigheden, overbevolking, levensomstandigheden van de gedetineerden …) weerspiegelt concreet de gevolgen van het besparingsbeleid bij de openbare diensten.

De gevangenisbewakers, hun families, mensenrechtenorganisaties, gevangenisdirecteurs … Allen getuigen van de onmogelijkheid het rationalisatieplan van de minister van Justitie uit te voeren. Koen Geens is er op zijn minst in geslaagd dit te realiseren: een breed eenheidsfront tegen zijn besparingsplan.

1. A. Wéry, La surpopulation carcérale toujours plus importante, L’avenir, 8 novembre 2012.
2. Daarbij moeten nog de 500 gevangenen in Tilburg, in Nederland,  gevoegd worden, in een gevangenis die België huurt.
3. Les prisons belges championnes européennes de la surpopulation, RTBF Info, http://www.rtbf.be/info/societe/detail_les-prisons-belges-championnes-europeennes-de-la-surpopulation?id=9293228