Wat we kunnen leren van de buitengewone strijd (en overwinning) bij Lidl

Het was een mooie overwinning op 1 mei. Na zeven dagen van actievoeren haalden de werknemers van Lidl een overwinning binnen in hun strijd tegen de extreme werkdruk. Wat onthouden na deze staking die op meer dan één vlak buitengewoon was. 

De beweging startte met een vonkje in Luik en stak vervolgens Lidl-winkel in het hele land aan. Overal hadden de mensen er genoeg van. Zeven dagen lang bleven meer dan honderd winkels dicht. De distributiecentra werden dag en nacht geblokkeerd. Dankzij die volgehouden strijd, moest de directie toegeven. Er wordt bijkomend personeel aangeworven en het werktempo in de winkels gaat omlaag. Deze maatregelen zijn er voor onbepaalde tijd, tot een nieuwe cao wordt afgesloten.

Druk en tegendruk

Warenhuisketen Lidl staat bekend om de extreme druk die ze uitoefent op haar werknemers. Dat was al duidelijk te zien in een onthutsende reportage op de Franse uitzending televisie. (Hier te bekijken.)

Ook aan de piketten kregen we te horen hoe groot de druk is. “Er wordt ons telkens meer gevraagd, maar met minder personeel. Van de directie moeten we een extra kassierster roepen zodra er drie klanten aan de kassa staan. Maar op dat ogenblik is die collega bezig met diepvriesproducten. Dat kun je niet zomaar laten vallen”, zo getuigt een werkneemster van Lidl in Luik.

Ook aan de Lidl in Deurne horen we zulke verhalen. “Soms worden mensen in het midden van hun shift naar huis gestuurd. Dat is normaal niet toegelaten, maar velen durven niet te weigeren. Later moeten de niet-gepresteerde uren ingehaald worden door zeer zware weken te presteren of door opdrachten in andere winkels. Wij krijgen onze uurroosters drie weken op voorhand, maar ze worden voortdurend gewijzigd. Die flexibiliteit is onhoudbaar. Er werken veel jonge moeders in de winkel, hoe wil je dat zij de zorg voor hun kinderen georganiseerd krijgen in zulke omstandigheden?”

“Vroeger, als er nieuwe jongere in opleiding was bijgekomen, dan kwam die bovenop het personeel”, klinkt het. “Als we, bijvoorbeeld, met vijf werkten, dan waren we met die jongere in opleiding erbij met zes. Tegenwoordig wordt de persoon in opleiding meegeteld in de vijf. Dat is bijgevolg een extra overbelasting voor de ploeg vermits die persoon natuurlijk nog niet alles kan.”

Een andere werkneemster vertelt: “Wij hebben het eens berekend: elke dag leggen wij tijdens het werk twintig kilometer af.”
De staking bij Lidl was dan ook een verwittiging naar de werkgevers: tegenover druk komt vroeg of laat tegendruk, en die kun je niet tegenhouden.

Diegenen die je nooit hoort, staan op

“Het lijkt altijd onmogelijk tot het is verwezenlijkt”, zei Nelson Mandela ooit. De staking bij Lidl is daar een mooie illustratie van. Een staking bij Lidl was onmogelijk, maar trokken de werknemers zich niks van aan, ze gingen over tot actie. Ondanks de druk en de intimidatie tegenover het personeel, die binnen de Lidl-groep schering en inslag zijn. Het zijn mensen die je anders nooit hoort, maar nu stonden ze op en vroegen ze respect. En dat onder syndicale omstandigheden die allesbehalve vanzelfsprekend zijn. Vaak staan vakbondsafgevaardigden in voor de verdediging van de collega’s van meer dan twintig winkels. Deze staking is een les in sociale strijd. Een groot aantal werknemers sluit zich trouwens voor de eerste keer aan bij de vakbond.

De kassiersters van 1.200 euro tegenover de man van 37 miljard

“Vergeet niet dat de eigenaar van Lidl de rijkste man van Duitsland is. Hoe denk je dat zijn fortuin tot stand kwam als het niet op onze rug gebeurde!” Dat schreef BBTK-afgevaardigde Françoise Malherbe op haar Facebookpagina. In 2010 bedroeg het vermogen van Dieter Schwarz ‘slechts’ 10,5 miljard euro. Vandaag is dat naar schatting 37 miljard euro. En dat fortuin verzamelde hij door de 300.000 werknemers van Lidl lage lonen te betalen en hen superflexibiliteit op te leggen. De stakers bij Lidl stelden zich de vraag: leven we om het vermogen van een van de rijkste mensen van Europa nog aan te dikken of werken we om waardig te leven? Het schetst het probleem van onze kapitalistische maatschappij: wij of zij? Het onfatsoen van hun winsten of de waardigheid van onze lonen en arbeidsomstandigheden?

Stop de neerwaartse spiraal. Stop the race to the bottom.

De werkgevers in de distributiesector (en de werkgevers in het algemeen) sleuren de werknemers mee in een helse concurrentiestrijd die leidt tot een “race to the bottom”, een neerwaartse spiraal van herstructureringen, franchisering, hard discount … Alles wordt gebruikt om de lonen en arbeidsvoorwaarden naar beneden te halen. “Jullie arbeidsomstandigheden moeten naar beneden want bij de concurrentie is het slechter, bij de gefranchiseerden is het erger … Je kunt maar beter tevreden zijn met wat je hebt”, is steevast de boodschap.

Maar de staking bij Lidl hielp deze neerwaartse spiraal tegen te houden. Solidair zijn met deze staking is ingaan tegen de strategie van de concurrentie tussen werknemers. Het is het kostbaarste in de wereld van de arbeid: de eenheid, de solidariteit, de massa.

“Moedig” volgens de bevolking, “krapuul” voor de regering

“Als je ziet hoe jullie hollen in de winkel, hoe pover jullie betaald worden, en hoeveel miljoen winst er gemaakt wordt, dan hebben jullie overschot van gelijk jullie te verdedigen!” Dat was de reactie van een van de klanten aan een stakingspiket bij Lidl. De steun is ook groot op de sociale media.

De regering denkt daar echter anders over. N-VA-parlementslid Annick De Ridder noemde de stakers “krapuul” (sic).

Vrouwen in actie

Françoise, Maria, Annie … zij staan op de brug van het verzet. Dit was een staking die vooral gedragen werd door vrouwen, die ook in de meerderheid zijn bij het Lidl-personeel. Zij organiseren het verzet, zijn solidair … De een bracht haar kind naar de sportclub en ging op de terugweg aan het piket staan. De ander mobiliseerde de hele familie om aanwezig te kunnen zijn bij de strijd.

Een nationale staking

De staking startte in Luik. Ze was iets sterker in Wallonië dan in Vlaanderen. En sterker in Vlaanderen dan in Brussel. Maar in wezen raakte ze heel het land. Dat toont de kaart met winkels die dicht waren aan. Ook werden alle vijf de distributiecentra geblokkeerd (drie in Vlaanderen, twee in Wallonië).

Nochtans proberen sommige politici en media een communautair karakter toe te schrijven aan dit conflict. Het is een gekende strategie: verschillen uitvergroten om te proberen de beweging te verzwakken. De woede tegenover miljardair Dieter Schwarz afleiden tegen de Vlaming die “minder strijdvaardig” zou zijn, of tegen de Walen die keet zouden komen schoppen in Vlaanderen. De werknemers van Lidl antwoordden met eenheid, strijdbaarheid en solidariteit.

Een internationale strijd

Kort nadat de staking van start ging in België gingen de werknemers van Lidl Portugal voor 48 uur in staking voor hun lonen en arbeidsomstandigheden. In september vorig jaar waren het de Fransen die zich mobiliseerden tegen de onhoudbare druk uitgeoefend door Lidl. Het personeel in Nederland betuigde reeds zijn solidariteit, en steunberichten kwamen van overal toe. Het Lidl-model is immers internationaal gecontesteerd. De staking in België, en vervolgens in Portugal vormt een bron van hoop en motivering voor vele werknemers in het buitenland.

De Nederlandse vakbonds FNV steunde de stakende werknemers van Lidl België

Jobs, jobs, jobs … maar wat voor jobs?

Een paar weken terug probeerde de regering de gemoederen te bedaren. Ja, er gingen jobs verloren bij Carrefour, maar er kwamen erbij in de hard discount. Vandaag zien we hoe die jobs eruitzien: superpolyvalent, superintens, superflexibel, superstresserend en tegen superlage kost. Voor de regering zijn dit de jobs van de toekomst. De werknemers wijzen zo’n toekomstbeeld af. Het is een echte maatschappijkeuze. In dit debat heeft de regering kant gekozen door wetten goed te keuren die de arbeid verder flexibiliseren, door flexi-jobs – nulurencontracten in de distributie. De regering koos voor een maatschappij van meer druk en onzekerheid, voor de weg die goed en slecht afweegt tegen de winsten die gegenereerd worden voor een handvol aandeelhouders.

In feite zeggen de werknemers van Lidl tegen werkgevers: “Wij zijn meer waard dan dat! Wij willen leven, niet overleven. Wij willen geen maatschappij waar we slechts variabelen zijn in een boekhoudkundige balans. Het zijn wij die de meerwaarde scheppen en doorgeven. Wij zijn de maatschappij. Wij verdienen respect.”

Ook in Portugal gingen de werknemers van Lidl in staking. Een bron van hoop en motivatie voor tal van werknemers wereldwijd.