Foto Solidair

Welk antwoord op de tragedie van Charlie Hebdo?

auteur: 

Axel Bernard

De moordaanslag op de redactie van Charlie Hebdo zette Frankrijk en de hele wereld in rep en roer. Het antwoord kan twee kanten uitgaan: ofwel nog strengere veiligheidsmaatregelen en verder uitsluiten van “de andere”, ofwel een solidaire maatschappij waar er plaats is voor iedereen. 

Wat onthouden we van de burgermarsen die overal ter wereld plaatsvonden?

De betogingen in Frankrijk, maar ook in België en elders, waren uitingen van woede en verontwaardiging over de afschuwelijke moordaanslagen tegen de redactie van Charlie Hebdo en de gewelddaden die erop volgden. Gewone burgers kwamen op straat om hun afkeer te tonen voor de moord op een mening. Vorige zondag, 11 januari, in Brussel en Gent vertaalde zich dat in de slogan “Samen tegen de haat”. Een sterke boodschap van eenheid, een dringende vraag om niet alles op een hoop te gooien. De tragische gebeurtenissen mogen niet gebruikt worden om spanningen in de samenleving op de spits te drijven of om racisme te promoten. “Alles wat ons verdeelt, verzwakt ons”, stond treffend te lezen op een van de spandoeken die Brusselse jongeren meedroegen. In Gent droegen jongeren met een migratieachtergrond een bord mee met daarop “Islam ≠ terrorist” (bekijk hier onze fotoreportage).

Waarom betoogden zoveel regeringsleiders en staatshoofden mee in Parijs?

Hypocrisie ten top. “Komen die met ons lachen, of wat?”, was de reactie van heel wat Fransen. Vooraan hun betoging voor vrije meningsuiting liepen figuren die zelf – o ironie – allerlei vrijheidsberovende wetten hebben ingevoerd. Zoals de Hongaarse eerste minister Viktor Orbán, die door iedereen beschouwd wordt als een bedreiging voor de persvrijheid. Of de Israëlische premier Netanyahu en zijn minister van Economische Zaken Bennet. Of de eerste minister van Turkije, een land dat zich op sommige vlakken al behulpzaam opstelde tegenover Islamitische Staat (IS). Of de Spaanse premier Rajoy, die onlangs nog de “Muilkorfwet” invoerde, een wet die openbare vrijheden inperkt en sociale bewegingen monddood maakt.

Proberen onze regeringen de gebeurtenissen te recupereren?

De hypocrisie van de politieke leiders beperkt zich niet tot de optocht. Ze proberen de gebeurtenissen ook politiek te recupereren. De Franse krant L’Express stelde een lijst op van de “ergste pogingen tot politieke recuperatie van de moordaanslag op Charlie Hebdo”. Bovenaan stond de rechtse eerste minister van Griekenland, Antonis Samaras. In volle kiescampagne misbruikt hij de aanslag op Charlie Hebdo voor een aanval op de linkse partij Syriza, die in de peilingen op kop ligt. Een laag-bij-de-gronds manoeuvre om het niet te moeten hebben over een sociaal alternatief voor de besparingspolitiek van de Europese Unie. Opmerkelijke nummer twee op het lijstje van L’Express: N-VA-voorzitter Bart De Wever. Op de avond van de moordende raid op Charlie Hebdo haalde hij uit naar de islam en naar linkse partijen, in het bijzonder de PVDA. De tragische gebeurtenissen worden gebruikt om de culturele spanningen in de samenleving op de spits te drijven en elk verzet tegen de asociale plannen van de regering van tafel te vegen.

Waarheen leiden uitspraken als “Wie tegen ons is, heeft hier niets te zoeken”, of “Zij wijzen onze waarden af, we moeten een duidelijke lijn trekken tussen ‘zij’ en ‘wij’”?

Waar begint die “wij” en wie wordt bedoeld met “zij”? De volle reikwijdte van die vraag hebben we gezien na de aanslagen van 11 september 2001. De Amerikaanse president George W. Bush legde zijn oorlog uit als een strijd van “goed tegen kwaad”. Ook bij hem was het van “wie niet met ons is, is tegen ons”. Deze redenering deelt de maatschappij op in twee kampen leidt tot de ergste ontsporingen. In de VS zelf werden elementaire democratische rechten vernietigd met de Patriot Act. Buiten de VS waren er Guantánamo, algemene folteringen en oorlogen die Irak en Afghanistan hebben verwoest. Oorlogen die voedsel gaven aan allerlei vormen van fundamentalisme en die het terrein waren van ideologische en militaire training van steeds meer salafistische terroristen. Het “goed tegen kwaad”, het “wij tegen zij” zet een duivels raderwerk in gang, dat olie op het vuur gooit in plaats van het vuur te blussen.

Moeten we bang zijn van die doorgeslagen veiligheidsreflex?

Ja, ook bij ons steekt die doorgeslagen veiligheidsreflex à la Bush de kop op. Europa droomt hardop van een Europese Patriot Act. De discussie hierover staat in alle Europese landen op de agenda. Ook in ons land. De regering-Michel-De Wever besliste alvast een reeks maatregelen uit haar regeerakkoord versneld door te voeren: intrekking van nationaliteit en verblijfsrecht, scherper toezicht op het internet, versoepeling van aftappen van telefoongesprekken, oprichting van een Nationale Veiligheidsraad, inschakeling van het leger voor bewakingsopdrachten… Overal hebben ze het over de strijd tegen radicalisme. Maar de definitie van radicalisme blijft zodanig vaag en ruim dat elke vorm van burgerlijk protest geviseerd kan worden. Elke sociale of politieke oppositie kan worden gecontroleerd.

Wat staat ons dan te doen?

Eerst en vooral, terreurdaden bestrijden vergt doelgerichte en goed afgelijnde acties. Terreurgevaar kun je niet afwenden door de bevolking in haar geheel onder toezicht te plaatsen. Het is als vissen met een net met veel te grote gaten, dat bovendien de rechten en vrijheden van iederéén bedreigt.

Het is ook essentieel dat we opkomen voor een maatschappij waarin iedereen zijn plaats heeft, zonder enige discriminatie. Dat is een project voor een inclusieve samenleving die investeert in degelijk onderwijs voor iedereen, in jobs, in deftige huisvesting, in sociale zekerheid… Beter samenleven begint bij strijden tegen ongelijkheid. Maar dat gaat regelrecht in tegen het besparingsbeleid dat de regering ons nu proberen op te leggen, want de strijd tegen ongelijkheid, daar zijn middelen voor nodig.

Een inclusieve samenleving dat betekent ook dat we waarden als solidariteit, eenheid en samenwerking, openheid op de wereld… vooropstellen. Zo’n maatschappijproject werpt een dam op en zorgt ervoor dat mensen minder snel afglijden naar terrorisme.

En ten slotte moet er een einde komen aan de militaire avonturen van het Westen in de wereld. Ze richten alleen maar verwoesting en onrecht aan voor mensen die vervolgens niets meer te verliezen hebben…

Dit artikel komt uit het maandblad Solidair van januari 2015Abonnement.